Nói gọn thì sự thương mến ai đó chỉ nằm trong hai trường hợp , do từ tâm hoặc do tham ái .
Nói chi tiết hơn thì có ba trường hợp thương hay yêu một người :
1- Bằng từ tâm
2- Bằng tình cảm nam nữ
3- Bằng thứ tình thân mà người đời cho là trong sạch nhưng thật ra cũng là một kiểu tham ái . Đó là thứ tình cảm giữa cha mẹ con cái , bạn bè , quyến thuộc , thậm chí thầy trò .
Kể cả những người Phật tử không học giáo lý cũng khó mà ngờ được rằng ngay đến những đối tượng thân thích trong gia đình hay bè bạn , ta cũng luôn thương mến họ bằng tham ái nhiều hơn là từ tâm . Có một khác biệt lớn giữa hai cách thương này .
Thương bằng từ tâm trước hết không cần đến điều kiện , đối tượng ra sao ta cũng thương và khi họ không như ý ta muốn ta cũng không thất vọng .
Còn sự tham ái thì ngược lại . Đó là thứ tình cảm cần đến điều kiện , luôn có tính cách trói buộc trong cách nghĩ áp đặt của mình , và khi đối tượng đó không được như ý mình nghĩ hoặc lúc mình không giữ được họ thì ta luôn bất mãn , ghen tuông hoặc đau khổ .
Đức Phật dạy rằng để không mắc nợ bữa ăn của các thí chủ cư sĩ , trước khi thọ thực vị tỳ kheo nên dành ra một tí thời gian tương đương với thời gian của một tróc tay để an trú từ tâm . Bữa ăn đó sẽ đem lại công đức lớn cho thí chủ . Đó là một kiểu đáp đền cho họ và bản thân vị tỳ kheo cũng thọ thực với tư cách của một người cho chứ không phải là một người nhận nữa .
Ta có thể nhìn thấy điều này rõ ràng hơn nữa qua việc sống gần với một nhiều người từ tâm . Khi thấy người ta mát mẻ , ta cũng dễ dàng mát mẻ theo. Mọi người khó lòng gay hấn , kiếm chuyện với một người lúc nào cũng tươi cười hồn nhiên và sẵn lòng giúp đỡ người khác .
Dĩ nhiên ở đây chúng ta đang nói đến một người thật sự đang an trú trong từ tâm chứ không phải người giỏi diễn kịch .