Nói thẳng, cái sai của anh em Ngô Đình Diệm – Ngô Đình Nhu không chỉ nằm ở vài quyết định lẻ tẻ, mà nằm ngay từ cách họ dựng nên chế độ. Thay vì giữ Quốc gia Việt Nam với nhà vua làm biểu tượng để dân còn cái mà tin, họ chọn lập ra Việt Nam Cộng Hòa như một khởi đầu hoàn toàn mới.
Nghe thì hiện đại, nhưng trong một xã hội còn nặng truyền thống, đó giống như tự tay cắt bỏ cái gốc.
Trong khi đó, nhìn sang Thái Lan, người ta từng biến động rồi vẫn mời vua trở lại để giữ ổn định. Người ta hiểu một điều đơn giản: dân có thể chịu khó, chịu nghèo, nhưng không thể sống thiếu niềm tin.
Còn Diệm thì bỏ luôn cái niềm tin cũ, mà lại không dựng được cái mới.
Từ đó, chuỗi sai lầm bắt đầu nối nhau.
Diệt Bình Xuyên, Cao Đài, Hòa Hảo
Ba lực lượng này có quân, có đất, có dân. Không hoàn hảo, nhưng là chỗ dựa của nhiều người miền Nam.
Diệm chọn dẹp sạch.
Kết quả là một loạt người mất quyền lợi, mất chỗ đứng. Từ chỗ không ưa ********, họ bị đẩy sang trạng thái bất mãn với chính quyền. Tự tạo thêm đối thủ ngay trong lòng mình.
Ưu ái Công giáo, tạo cảm giác chia phe
Chính quyền Diệm bị nhìn là thiên vị Công giáo, từ quyền lực đến phân bổ nguồn lực.
Dù thực tế có thể phức tạp hơn, nhưng cảm nhận của dân là thứ quyết định. Khi đa số cảm thấy mình bị đứng ngoài, thì niềm tin bắt đầu rạn.
Lúc đó, lời chửi “chính quyền này phục vụ một nhóm” không còn là tuyên truyền nữa, mà thành suy nghĩ phổ biến.
Chuyện đất đai – đụng vào là nổ
Với người có tiền, có thế thì còn được mua bán.
Còn dân không quyền, không tiếng nói, nhiều nơi bị thu hồi đất rồi phân lại cho người Bắc di cư, đặc biệt là nhóm có liên hệ với Công giáo.
Đất là sinh kế.
Sinh kế là mạng sống.
Mất đất là mất tất cả.
Một bên mất, một bên được, mâu thuẫn tự sinh ra mà không cần ai kích động. Chính quyền lúc này không còn là người bảo vệ, mà bị nhìn như người lấy đi.
Tôn giáo và cú đạp vào “phần hồn” của xã hội
Từ thời chúa Nguyễn Hoàng vào Nam, có một điều gần như luật bất thành văn: lập làng là dựng chùa.
Chùa không chỉ để thờ, mà là nơi giữ đạo lý, giữ cộng đồng. Qua hàng trăm năm, Phật giáo trở thành một phần xương sống của đời sống miền Nam.
Trong bối cảnh đó, Diệm – Nhu lại đi một nước cực gắt:
vừa bị nhìn là ưu ái Công giáo, vừa đối đầu với Phật giáo, lại còn phế truất Bảo Đại – biểu tượng cuối cùng của hoàng triều Nguyễn.
Một lúc đụng vào:
niềm tin tôn giáo
- sự cân bằng giữa các cộng đồng
- chính danh lịch sử
Thì phản ứng không còn nhỏ nữa.
Tăng lữ lên tiếng.
Dân xuống đường.
Niềm tin sụp nhanh hơn bất kỳ thứ gì khác.
Một thực tế khó chịu
Trong khi đó, người dân nhìn thấy chính quyền chủ yếu lo dẹp trong Nam, kiểm soát dân, xử lý đối lập.
Còn cái gọi là “đánh ra Bắc” thì gần như không rõ ràng.
Thế là câu hỏi tự nhiên xuất hiện:
đang chống ai?
Chống cộng hay đang chống chính dân mình?
lyluanchinhtri.vn
)
