Có Video Tiến sĩ Bùi Ngọc Sơn đánh giá xây dựng đường cao tốc bắc-nam là con đường tiến lên xã hội chủ nghĩa nhanh nhất

Dưới đây là phần phân tích, phản biện đa chiều về nội dung này, cũng như đánh giá rủi ro và giải pháp cho các đại dự án của Việt Nam hiện nay.

Phần 1: Phân tích và phản biện quan điểm của TS. Bùi Ngọc Sơn​

1. Những điểm hợp lý (Đáng để lưu tâm)​

  • Khoảng trống về tự chủ công nghệ và rủi ro bẫy nợ: TS. Sơn hoàn toàn đúng khi so sánh Việt Nam hiện tại và Nhật Bản năm 1964. Khi Nhật làm Shinkansen, họ đã có nền tảng công nghiệp nặng (luyện kim, cơ khí chế tạo) khổng lồ. Việt Nam hiện nay phụ thuộc nhiều vào FDI, công nghiệp nội địa chưa đủ mạnh. Nếu vay 67 tỷ USD để làm ĐSCT, phần lớn số tiền này có thể "chảy ngược" ra nước ngoài để mua công nghệ, đầu máy, toa xe của nước ngoài, để lại cho chúng ta cục nợ và chi phí bảo trì khổng lồ.
  • Gánh nặng ngân sách và trợ giá: Các tuyến ĐSCT trên thế giới đa phần đều lỗ về mặt vận hành thương mại (trừ một vài tuyến mật độ cực cao ở Nhật Bản hay tuyến Bắc Kinh - Thượng Hải). Nếu không tính toán kỹ, nhà nước sẽ phải gồng mình trợ cấp bù lỗ hàng năm, gây thâm hụt ngân sách nặng nề.
  • Sự cần thiết của ngành công nghệ lõi (Bán dẫn/Chip): Đề xuất đầu tư vào ngành chip thay vì dồn hết vào đường sắt là một góc nhìn thức thời. Lợi thế cạnh tranh quốc gia trong thế kỷ 21 nằm ở công nghệ cao, AI và chất bán dẫn.

2. Những điểm cần phản biện (Góc nhìn chưa toàn diện)​

  • Tư duy "Đợi giàu mới làm hạ tầng" là một cái bẫy: TS. Sơn cho rằng GDP/người của ta còn thấp (hơn 4.000 USD) nên chưa nên làm. Tuy nhiên, quy luật kinh tế học phát triển chỉ ra rằng: Hạ tầng phải đi trước một bước. Chi phí logistics của Việt Nam hiện chiếm tới gần 17-20% GDP (rất cao so với thế giới). Nếu không có hạ tầng giao thông hiện đại, hàng hóa sẽ mãi ách tắc, nền kinh tế không thể "giàu" lên được. Hạ tầng chính là công cụ để tạo ra của cải, chứ không chỉ là thứ mua bằng của cải đã có.
  • Sự đối lập khiên cưỡng giữa "Đường sắt" và "Chip": Việc chọn 1 trong 2 là tư duy nhị nguyên. Ngành công nghiệp bán dẫn yêu cầu khắt khe về chuỗi cung ứng, logistics siêu tốc và nguồn điện ổn định. Các kỹ sư công nghệ cao cần môi trường sống và di chuyển thuận tiện. Hạ tầng tốt (như ĐSCT) thực chất là bệ phóng để thu hút đầu tư vào ngành chip.
  • So sánh bối cảnh lịch sử: Nhật Bản năm 1964 không có sự hỗ trợ của nguồn vốn quốc tế đa dạng như hiện nay. Việt Nam có thể tận dụng các hình thức PPP (Đối tác công tư) hoặc các nguồn quỹ chống biến đổi khí hậu để phát triển đường sắt (vì đây là phương tiện xanh, ít phát thải).

Phần 2: Đánh giá rủi ro của các "Đại dự án" tại Việt Nam hiện nay​

Không chỉ ĐSCT Bắc - Nam, Việt Nam đang triển khai hàng loạt siêu dự án (Sân bay Long Thành, Cao tốc Bắc - Nam nhánh Đông, các tuyến Metro đô thị, Quy hoạch điện VIII). Rủi ro chung bao gồm:

  1. Rủi ro đội vốn và chậm tiến độ: Đây là "căn bệnh trầm kha". Các dự án như Metro Bến Thành - Suối Tiên hay Cát Linh - Hà Đông là minh chứng. Chậm trễ giải phóng mặt bằng, năng lực quản lý dự án yếu kém dẫn đến đội vốn gấp đôi, gấp ba, làm giảm hiệu quả kinh tế.
  2. Rủi ro lựa chọn công nghệ và nhà thầu: Chọn công nghệ nào (Nhật, Âu, hay Trung Quốc)? Nếu không cẩn thận sẽ bị "khóa chặt" (vendor lock-in) vào một hệ sinh thái nước ngoài, khi cần thay thế một con ốc cũng phải nhập khẩu với giá cắt cổ.
  3. Rủi ro cạnh tranh nội bộ các loại hình vận tải: Nếu làm ĐSCT với giá vé quá cao, người dân sẽ tiếp tục chọn hàng không giá rẻ. Nếu chỉ chở khách mà không chở hàng, dự án sẽ không giải quyết được bài toán chi phí logistics cho nền kinh tế.
  4. Rủi ro đứt gãy dòng tiền: Các đại dự án hút một lượng vốn khổng lồ. Nếu quản lý vĩ mô không khéo, sẽ gây hiệu ứng lấn át (crowding-out effect), làm cạn kiệt nguồn vốn tín dụng dành cho các doanh nghiệp tư nhân sản xuất kinh doanh.

Phần 3: Giải pháp và Định hướng chiến lược​

Để "hóa rồng" mà không rơi vào khủng hoảng, Việt Nam cần một chiến lược đi trên dây cực kỳ khéo léo:

  • Về Đại dự án ĐSCT Bắc - Nam:
    • Phân kỳ đầu tư thông minh: Không nên xây đồng loạt toàn tuyến ngay. Hãy làm trước các đoạn có nhu cầu cực cao (Hà Nội - Vinh, TP.HCM - Nha Trang) để kiểm chứng tính hiệu quả, rút kinh nghiệm trước khi nối toàn tuyến.
    • Bắt buộc chuyển giao công nghệ: Khi đấu thầu quốc tế, phải đưa điều khoản: Nhà thầu ngoại bắt buộc phải liên danh với doanh nghiệp Việt (như Hòa Phát làm thép ray, Viettel làm hệ thống tín hiệu, Thaco/Hyundai Thành Công làm toa xe). Biến 67 tỷ USD thành một gói kích cầu cho công nghiệp nội địa.
  • Về cơ chế quản lý và thể chế:
    • Luật hóa việc giải phóng mặt bằng tách riêng thành một dự án độc lập trước khi đấu thầu xây lắp. Có mặt bằng sạch 100% mới bắt đầu thi công để chống chậm tiến độ.
    • Tối ưu hóa hình thức PPP, thu hút vốn từ các tập đoàn tư nhân lớn trong nước thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào vốn ODA kèm theo các điều kiện trói buộc chính trị/kinh tế.
  • Về chiến lược kinh tế tổng thể:
    • Kết hợp hài hòa giữa "Hạ tầng cứng" (Đường sắt, Cao tốc, Sân bay) và "Hạ tầng mềm/công nghệ" (Đào tạo kỹ sư bán dẫn, xây dựng trung tâm dữ liệu, AI).
    • Đảm bảo an ninh năng lượng (điện) là ưu tiên số 1. Không có điện ổn định, mọi giấc mơ về chip điện tử hay ĐSCT đều vô nghĩa.
Tóm lại: Lời cảnh báo của TS. Bùi Ngọc Sơn là liều thuốc đắng cần thiết để những người làm chính sách giữ được "cái đầu lạnh". Việt Nam phải làm hạ tầng để cất cánh, nhưng phải làm với tâm thế làm chủ, chứ không phải làm bằng mọi giá để rồi đi làm thuê ngay trên chính mảnh đất của mình.
 
Tao thắc mắc là mấy ông tiến sĩ kiểu như này thì thường là công việc sẽ làm gì và kiếm tiền từ những nguồn nào ta
làm việc ở các trường đại học, viện nghiên cứu...thì tiền lương sẽ đến từ việc giảng dạy và lương ở viện (lương khá thấp)
ngoài ra thì các thầy này có con đường nhanh nhất là xin các đề án nghiên cứu, dự án nghiên cứu...từ ngân sách quốc gia rót từ các bộ ban ngành về (cần có chút quan hệ và....). Mỗi đề án nghiên cứu có thể đc rót 1-5 tỷ hoặc hơn tùy vào tầm quan trọng, xin đc rồi thì bảo bọn sinh viên ra làm rồi trả lương thấp tè hoặc thậm chí ko trả lương chỉ cần ký giấy thực tập là đc
còn 1 cái nữa là nhiều thầy ra ngoài mở dn riêng, hoặc cổ phần để dựa vào uy tín và quan hệ của mình kéo các hợp đồng về dn
còn nhiều cách kiếm nữa tùy vào mỗi người, ví dụ như ông tiến sĩ này thì có thể làm cố vấn đầu tư cho rất nhiều dn, đi giảng dạy ở các hội thảo, workshop nữa....kiếm cũng khá
 
Cái dự án ngu Lồn, đẻ ra cho thằng vượn nó phân lô chứ để làm cc gì đâu. Cái dự án Hạ long xanh của nó chưa gì đã quảng cáo đi tàu cao tốc mất 20 phút là đến nơi rồi kìa :))
 
Lước nga thời kỳ đổi mới cũng xây cả đống chung cư với đường sắt rồi bỏ hoang, may còn sản xuất được vũ khí với hút dầu nên dặt dẹo đến bây giờ, con vịt thì năng lực sản xuất khẩu hiệu và hút máu dân chắc cũng lây lất được 20 năm nữa
 
Người nào hiểu chuyện cũng biết xây dựng đường cao tốc Bắc - Nam là viển vông đối với khả năng của Đông Lào lúc này!

Viển vông thì đéo, nhưng mà não bọn lãnh đạo có vấn đề. VN đéo cần tàu siêu nhanh mà cần vận chuyển hàng nhanh. Tốc độ chuyển hàng cứ đều đều 150 km/h là giải quyết được cả đống vấn đề về hàng hóa, vì đi SG HN lúc ấy chỉ mất đúng 8h.

So với việc tàu nhanh chỉ chở khách thì nhanh chậm thêm 1 2 h đéo giải quyết thêm vấn đề gì cả.
 

Có thể bạn quan tâm

Top