Hoanggiap512
Già làng
Chắc hẳn bạn đã từng ít nhất một lần nhìn thấy một gia đình thu nhập thấp, sống trong căn nhà lụp xụp, bữa ăn chật vật nhưng lại sở hữu một chiếc tivi màn hình phẳng, một dàn karaoke, hoặc sẵn sàng vay mượn để làm một đám cưới linh đình.
Phản ứng đầu tiên của phần lớn xã hội là sự phán xét: "Nghèo mà sĩ!", "Không biết quản lý tài chính bảo sao nghèo truyền kiếp!" Chúng ta tự tin cho rằng nếu họ biết nhịn ăn nhịn mặc, tiết kiệm từng đồng để đầu tư vào giáo dục hay công cụ sản xuất, họ chắc chắn đã thoát nghèo.
Nhưng theo các nghiên cứu từ cuốn sách Poor Economics (Hiểu nghèo thoát nghèo) của hai nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Abhijit Banerjee và Esther Duflo, tư duy phán xét đầy bề trên đó của chúng ta hoàn toàn sai lầm.
"Tivi quan trọng hơn thức ăn"
Trong quá trình nghiên cứu tại một ngôi làng hẻo lánh ở Maroc, hai nhà kinh tế học đã gặp một người đàn ông tên là Oucha Mbarbk. Gia đình ông sống trong một ngôi nhà nhỏ không có nước máy hay hệ thống vệ sinh, công việc thì bấp bênh. Dù thức ăn hàng ngày không được đảm bảo, nhưng trong phòng của ông lại chễm chệ một chiếc tivi, một ăng-ten chảo và một đầu đĩa DVD.
Khi được hỏi ông sẽ làm gì nếu có thêm tiền, Oucha trả lời ông sẽ mua thêm thức ăn. Nếu có nhiều tiền hơn nữa? Ông sẽ mua thức ăn ngon hơn.
Vậy tại sao ông lại mua tivi và đầu đĩa khi gia đình còn đang thiếu ăn? Câu trả lời của ông khiến các nhà kinh tế học sững sờ: "Ồ, nhưng tivi quan trọng hơn thức ăn!".
Cơn đói tinh thần đáng sợ hơn cơn đói thể xác.
Giới hoạch định chính sách và những người thuộc tầng lớp khá giả thường đóng khung nhu cầu của người nghèo vào yếu tố "lượng calo" để sinh tồn. Nhưng họ đã tàn nhẫn bỏ qua một khía cạnh con người nhất: nhu cầu tinh thần.
Thực tế, cuộc sống ở một ngôi làng nghèo (hay một khu ổ chuột) vô cùng tẻ nhạt và bế tắc. Không có rạp chiếu phim, không có nhà hát, không có quán cà phê để ngồi ngắm những người lạ thú vị qua lại. Quanh năm suốt tháng, họ chỉ đối mặt với sự mệt mỏi của lao động chân tay và sự vô định của tương lai.
Trong bối cảnh đó, một chiếc tivi không phải là món đồ xa xỉ để "khoe mẽ". Nó là liều thuốc giảm đau tâm lý ngay lập tức. Nó mang lại sự giải trí, niềm vui nhỏ nhoi để xoa dịu những áp lực khổng lồ của thực tại. Tương tự, khi có thêm một khoản tiền nhỏ, Họ mua đường, trà, hoặc những thực phẩm mang lại sự ngon miệng. Bộ não con người luôn khao khát hương vị và sự hài lòng, chứ không chỉ tồn tại như một cỗ máy sinh học.
Việc chỉ trích người nghèo thiếu tầm nhìn cũng giống như việc một người đang ngồi phòng điều hòa mát mẻ đi mỉa mai một người lao động kiệt sức dưới nắng gắt: "Tại sao lại mua nước ngọt giải khát thay vì tiết kiệm số tiền đó cho kế hoạch 10 năm sau?".
Nhiều người trung lưu thường đứng từ trên cao áp đặt logic của mình: "Tại sao không kiên trì tiết kiệm mỗi ngày một ít để làm vốn?".
Rồi họ rao giảng về lãi kép, kỳ quan thứ 8 của nhân loại.
“Cứ đầu tư đều đặn 10-15%/năm. Kiên trì 30-40 năm là sẽ có vài triệu đô, tự do tài chính.”
Thậm chí còn lôi thêm cái hình Einstein vào để tăng thêm sức thuyết phục.
Nhưng: Ae đã thực sự thấy bao nhiêu người xung quanh mình đổi vị thế, giàu lên nhờ cái lãi kép đó?
Tôi đoán rằng ae sẽ chẳng thấy ai.
Bởi một thực tế rất phũ là đời không phải Excel.
Lãi kép chỉ hoạt động tốt trong môi trường sách giáo khoa thôi ae.
Trong cái môi trường đó, thì vốn của ae không bao giờ bị rút ra để chi tiêu, lợi suất duy trì ổn định, không có thiên nga đen, cú shock bất ngờ, và luôn có thời gian đủ dài,…
Trong khi thực tế thì đời của ae sẽ ra sao?
- 0-20 tuổi: còn đi học, chưa có vốn.
- 20-30: lập nghiệp, cưới vợ, sinh con…
- 30-50: cha mẹ bắt đầu bệnh, con cái cần tiền đi học, lạm phát phi mã, công việc biến động…
- 50 trở đi: lại phải bắt đầu rút tiền tích luỹ ra để sống.
Tức là mỗi lần ae gom góp được chút để “lãi kép bắt đầu phát huy tác dụng”,
thì cuộc đời lại tạt cho một gáo nước lạnh.
Cái lõi thật sự mà ít người nói về lãi kép, là nó sẽ không thể tạo ra “bước đại nhảy vọt”, mà chỉ "phóng đại những gì đã có sẵn".
Nhưng người nghèo thì lại chẳng có gì.
Họ mắc kẹt ở vùng đáy sâu nhất của đường cong chữ S. Ở khu vực "bẫy nghèo" này, thu nhập trong tương lai thực chất còn thấp hơn thu nhập hiện tại. Bất kỳ nỗ lực chắt bóp nào hôm nay cũng có thể bị quét sạch ngay ngày mai bởi lạm phát, thất nghiệp, hay một cơn bệnh đột xuất.
Họ cảm nhận rất rõ quy luật vật lý kinh tế tàn khốc này. Họ hiểu rằng có thắt lưng buộc bụng thêm hàng chục năm thì khoản tích lũy ít ỏi đó cũng không đủ để thay đổi sinh kế hay vượt qua điểm tới hạn của đồ thị. Khi sự thay đổi mang tính đổi đời có vẻ quá xa vời và phi thực tế, thì lựa chọn hợp lý nhất chính là dồn nguồn lực để cải thiện chất lượng sống ngay trong hiện tại. Mua một món đồ giải trí nhỏ hôm nay là một quyết định hoàn toàn logic, bởi sự hy sinh ở hiện tại cũng không hề đảm bảo một tương lai tốt đẹp hơn.
Họ đưa ra những quyết định hoàn toàn hợp lý khi đặt trong bối cảnh sống đầy hạn chế và khắc nghiệt của họ.
NênLần tới, khi thấy một người lao động mua một chiếc tivi hay uống một ly trà sữa đắt tiền, xin ae đừng vội phán xét.
Giống như tất cả chúng ta, họ cũng cần một lý do để mỉm cười và tìm thấy chút ý nghĩa để tiếp tục cuộc sống này.
Phản ứng đầu tiên của phần lớn xã hội là sự phán xét: "Nghèo mà sĩ!", "Không biết quản lý tài chính bảo sao nghèo truyền kiếp!" Chúng ta tự tin cho rằng nếu họ biết nhịn ăn nhịn mặc, tiết kiệm từng đồng để đầu tư vào giáo dục hay công cụ sản xuất, họ chắc chắn đã thoát nghèo.
Nhưng theo các nghiên cứu từ cuốn sách Poor Economics (Hiểu nghèo thoát nghèo) của hai nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Abhijit Banerjee và Esther Duflo, tư duy phán xét đầy bề trên đó của chúng ta hoàn toàn sai lầm.
"Tivi quan trọng hơn thức ăn"
Trong quá trình nghiên cứu tại một ngôi làng hẻo lánh ở Maroc, hai nhà kinh tế học đã gặp một người đàn ông tên là Oucha Mbarbk. Gia đình ông sống trong một ngôi nhà nhỏ không có nước máy hay hệ thống vệ sinh, công việc thì bấp bênh. Dù thức ăn hàng ngày không được đảm bảo, nhưng trong phòng của ông lại chễm chệ một chiếc tivi, một ăng-ten chảo và một đầu đĩa DVD.
Khi được hỏi ông sẽ làm gì nếu có thêm tiền, Oucha trả lời ông sẽ mua thêm thức ăn. Nếu có nhiều tiền hơn nữa? Ông sẽ mua thức ăn ngon hơn.
Vậy tại sao ông lại mua tivi và đầu đĩa khi gia đình còn đang thiếu ăn? Câu trả lời của ông khiến các nhà kinh tế học sững sờ: "Ồ, nhưng tivi quan trọng hơn thức ăn!".
Cơn đói tinh thần đáng sợ hơn cơn đói thể xác.
Giới hoạch định chính sách và những người thuộc tầng lớp khá giả thường đóng khung nhu cầu của người nghèo vào yếu tố "lượng calo" để sinh tồn. Nhưng họ đã tàn nhẫn bỏ qua một khía cạnh con người nhất: nhu cầu tinh thần.
Thực tế, cuộc sống ở một ngôi làng nghèo (hay một khu ổ chuột) vô cùng tẻ nhạt và bế tắc. Không có rạp chiếu phim, không có nhà hát, không có quán cà phê để ngồi ngắm những người lạ thú vị qua lại. Quanh năm suốt tháng, họ chỉ đối mặt với sự mệt mỏi của lao động chân tay và sự vô định của tương lai.
Trong bối cảnh đó, một chiếc tivi không phải là món đồ xa xỉ để "khoe mẽ". Nó là liều thuốc giảm đau tâm lý ngay lập tức. Nó mang lại sự giải trí, niềm vui nhỏ nhoi để xoa dịu những áp lực khổng lồ của thực tại. Tương tự, khi có thêm một khoản tiền nhỏ, Họ mua đường, trà, hoặc những thực phẩm mang lại sự ngon miệng. Bộ não con người luôn khao khát hương vị và sự hài lòng, chứ không chỉ tồn tại như một cỗ máy sinh học.
Việc chỉ trích người nghèo thiếu tầm nhìn cũng giống như việc một người đang ngồi phòng điều hòa mát mẻ đi mỉa mai một người lao động kiệt sức dưới nắng gắt: "Tại sao lại mua nước ngọt giải khát thay vì tiết kiệm số tiền đó cho kế hoạch 10 năm sau?".
Nhiều người trung lưu thường đứng từ trên cao áp đặt logic của mình: "Tại sao không kiên trì tiết kiệm mỗi ngày một ít để làm vốn?".
Rồi họ rao giảng về lãi kép, kỳ quan thứ 8 của nhân loại.
“Cứ đầu tư đều đặn 10-15%/năm. Kiên trì 30-40 năm là sẽ có vài triệu đô, tự do tài chính.”
Thậm chí còn lôi thêm cái hình Einstein vào để tăng thêm sức thuyết phục.
Nhưng: Ae đã thực sự thấy bao nhiêu người xung quanh mình đổi vị thế, giàu lên nhờ cái lãi kép đó?
Tôi đoán rằng ae sẽ chẳng thấy ai.
Bởi một thực tế rất phũ là đời không phải Excel.
Lãi kép chỉ hoạt động tốt trong môi trường sách giáo khoa thôi ae.
Trong cái môi trường đó, thì vốn của ae không bao giờ bị rút ra để chi tiêu, lợi suất duy trì ổn định, không có thiên nga đen, cú shock bất ngờ, và luôn có thời gian đủ dài,…
Trong khi thực tế thì đời của ae sẽ ra sao?
- 0-20 tuổi: còn đi học, chưa có vốn.
- 20-30: lập nghiệp, cưới vợ, sinh con…
- 30-50: cha mẹ bắt đầu bệnh, con cái cần tiền đi học, lạm phát phi mã, công việc biến động…
- 50 trở đi: lại phải bắt đầu rút tiền tích luỹ ra để sống.
Tức là mỗi lần ae gom góp được chút để “lãi kép bắt đầu phát huy tác dụng”,
thì cuộc đời lại tạt cho một gáo nước lạnh.
Cái lõi thật sự mà ít người nói về lãi kép, là nó sẽ không thể tạo ra “bước đại nhảy vọt”, mà chỉ "phóng đại những gì đã có sẵn".
Nhưng người nghèo thì lại chẳng có gì.
Họ mắc kẹt ở vùng đáy sâu nhất của đường cong chữ S. Ở khu vực "bẫy nghèo" này, thu nhập trong tương lai thực chất còn thấp hơn thu nhập hiện tại. Bất kỳ nỗ lực chắt bóp nào hôm nay cũng có thể bị quét sạch ngay ngày mai bởi lạm phát, thất nghiệp, hay một cơn bệnh đột xuất.
Họ cảm nhận rất rõ quy luật vật lý kinh tế tàn khốc này. Họ hiểu rằng có thắt lưng buộc bụng thêm hàng chục năm thì khoản tích lũy ít ỏi đó cũng không đủ để thay đổi sinh kế hay vượt qua điểm tới hạn của đồ thị. Khi sự thay đổi mang tính đổi đời có vẻ quá xa vời và phi thực tế, thì lựa chọn hợp lý nhất chính là dồn nguồn lực để cải thiện chất lượng sống ngay trong hiện tại. Mua một món đồ giải trí nhỏ hôm nay là một quyết định hoàn toàn logic, bởi sự hy sinh ở hiện tại cũng không hề đảm bảo một tương lai tốt đẹp hơn.
Họ đưa ra những quyết định hoàn toàn hợp lý khi đặt trong bối cảnh sống đầy hạn chế và khắc nghiệt của họ.
NênLần tới, khi thấy một người lao động mua một chiếc tivi hay uống một ly trà sữa đắt tiền, xin ae đừng vội phán xét.
Giống như tất cả chúng ta, họ cũng cần một lý do để mỉm cười và tìm thấy chút ý nghĩa để tiếp tục cuộc sống này.
Sửa lần cuối:
.png "Sex :vozvn (21):"){kind=icon}
. Có tí thuật số như thầy 
