Chỉ vài giờ trước đó, các quan chức cấp cao Trung Quốc còn có mặt tại Caracas để làm việc với Tổng thống Nicolás Maduro.
Bốn tiếng sau, Mỹ mở các đợt không kích quy mô lớn vào thủ đô Venezuela, đánh dấu một bước leo thang nghiêm trọng. Và nhanh như chớp, Washington đã đưa được Maduro rời khỏi Caracas trên một chiếc MV-22. Một chiến dịch hoàn tất chỉ trong 3–4 giờ, nhanh đến mức Nga và Trung Quốc chỉ kịp… hoa mắt.
Trong khi Nga sa lầy suốt bốn năm ở Ukraine, tiêu hao hàng triệu binh lực mà vẫn không đạt được mục tiêu chiến lược, thì Mỹ cho thấy khả năng triển khai sức mạnh vượt trội: đánh nhanh, đánh gọn, đánh trúng trung tâm quyền lực. Trung Quốc cũng vậy – khoảng cách tới Đài Loan chỉ hơn 150 km, nhưng vẫn chưa thể hiện được tư thế quân sự “vô đối” như Washington.
Điều đáng nói là Mỹ không hề đánh úp. Lực lượng Mỹ đã tập kết tại vùng Caribe suốt nhiều tuần. Venezuela có đủ thời gian tìm kiếm đồng minh, cầu viện, thương lượng. Nhưng khi Mỹ quyết định ra tay, tất cả kết thúc trong vài giờ. Đó chính là sự khác biệt giữa một siêu cường quân sự thực thụ và những cường quốc chỉ mạnh trên diễn đàn.
Tuy nhiên, đây vẫn chưa phải trọng tâm.
Hiệu ứng domino của một sai lầm chiến lược
Từ sau khi Putin phát động cuộc chiến Ukraine với tham vọng “xây dựng thế giới đa cực”, hàng loạt đồng minh và đối tác của Nga lần lượt sụp đổ: Hamas bị xóa sổ, Iran liên tục bị đánh thẳng vào lãnh thổ, Assad phải bỏ chạy, và giờ đến lượt Maduro không kịp thoát thân.
Một nghịch lý cay đắng: cái gọi là “thế giới đa cực” lại trở thành món quà chiến lược lớn nhất mà Moscow trao cho Washington.
Hai năm qua, nếu có giải thưởng cho “đế quốc nói nhiều làm ít”, Nga và Trung Quốc xứng đáng song ca nhận cúp. Miệng nói phi Mỹ hóa, chống bá quyền, tay ký tuyên bố đối tác chiến lược, nhưng khi đồng minh bị tấn công thì chỉ đứng nhìn, để họ rơi rụng như lá mùa thu.
Syria: bài học đầu tiên
Nga can thiệp vào Syria từ năm 2015, tiến hành hàng chục nghìn phi vụ không kích, tiêu tốn ít nhất 30–35 tỷ USD trong tám năm, gọi đó là “đòn đánh chiến lược chống Mỹ”.
Kết quả? Assad sụp đổ chỉ sau 11 ngày trước lực lượng nổi dậy. Mỹ kiểm soát Đông Bắc, Thổ Nhĩ Kỳ chiếm dải phía Bắc, Israel muốn đánh đâu thì đánh. Nga rút lui, để lại một “đồng minh ruột” ra đi trong nhục nhã.
Iran: trục kháng Mỹ chỉ tồn tại trên giấy
Truyền thông Nga – Trung từng tung hô trục Moscow – Tehran – Bắc Kinh như một liên minh thách thức trật tự toàn cầu. Nhưng thực tế phũ phàng: Iran bị tấn công vào lãnh sự quán, vào tướng lĩnh IRGC, vào lãnh thổ quốc gia.
Nga có S-400, có radar, có quan hệ chiến lược – nhưng không kích hoạt. Trung Quốc thì vẫn điệp khúc quen thuộc: “quan ngại”, “kêu gọi kiềm chế”, “mong các bên bình tĩnh”.
Một “trục kháng Mỹ” mà không dám bẻ nổi một cái gai Mỹ – Israel thì tồn tại để làm gì? Một trục… khẩu hiệu.
Venezuela: cái giá của việc chọn nhầm phe
Trong hơn một thập niên, Venezuela chi hơn 8 tỷ USD mua vũ khí Nga: Su-30, Mi-17, S-300VM, T-72. Cuba gửi cố vấn quân sự. Trung Quốc cung cấp radar, tín dụng và bảo đảm tài chính.
Nhưng đến thời khắc sinh tử, không một đồng minh nào xuất hiện. Buổi sáng Maduro còn họp với đại diện Trung Quốc, tối đến đã bị đưa lên MV-22. Một hình ảnh mang tính biểu tượng cho sự sụp đổ của niềm tin địa chính trị.
Trung Quốc từng bơm 50–60 tỷ USD vào Venezuela qua các khoản vay đổi dầu và đầu tư hạ tầng. Nga đầu tư thêm khoảng 20 tỷ USD vào năng lượng. Giờ đây: dầu trả không đủ, dự án đắp chiếu, chính quyền sụp đổ. Toàn bộ lợi ích chiến lược tan biến chỉ trong vài giờ.
Sự thật phơi bày
Khi Mỹ ra tay:
Nga không cứu được.
Trung Quốc không can thiệp nổi.
Cái gọi là liên minh chống Mỹ chỉ tồn tại trong hội nghị và thông cáo chung.
Nga đã tiêu hao khổng lồ ở Ukraine: ngân sách quốc phòng chiếm gần 9% GDP, mất hàng nghìn khí tài, nhưng đổi lại là uy tín chiến lược suy sụp, không răn đe được đối thủ, không bảo vệ nổi đồng minh.
Trung Quốc thì kinh tế giảm tốc, FDI sụt mạnh, vốn tháo chạy. Đầu tư nhiều nhưng không có khả năng bảo vệ lợi ích chiến lược. Ở Trung Đông là người hòa giải bất lực, ở Mỹ Latin là nhà đầu tư không có ô an ninh, ở châu Phi vẫn phải nhờ Mỹ và Pháp giữ trật tự.
Nga mạnh khi đánh gần nhà, ra xa thì hụt hơi.
Trung Quốc mạnh về thương mại, đụng đến an ninh thì đứng hình.
Cả hai đều chưa đủ năng lực bảo kê toàn diện cho đồng minh.
Kết luận
Hai năm qua chứng minh một điều rất cay: đa cực không tự sinh ra chỉ vì ghét Mỹ. Đa cực đòi hỏi khả năng triển khai sức mạnh toàn cầu, duy trì trật tự và bảo vệ đồng minh. Nga không có. Trung Quốc cũng chưa có.
Ai còn tin theo Nga – Trung là an toàn, hãy nhìn Syria, Iran, Venezuela. Tiền mất, vũ khí thành sắt vụn, đồng minh biến thành quân cờ thí.
Nếu Syria là chốt chặn Địa Trung Hải, thì Venezuela là cánh cửa Đại Tây Dương. Việc Nga – Trung thọc sâu vào Tây Bán Cầu là lằn ranh đỏ buộc Mỹ phải ra tay. Không phải sớm hay muộn, mà là tất yếu.
Venezuela không chết vì nghèo, mà chết vì ảo tưởng địa chính trị, chọn sai phe và đúng vào thời điểm Mỹ đang siết lại trật tự toàn cầu.
Chốt chặn siêu cường vẫn đứng vững.
Bàn cờ chỉ có kẻ giữ được quân mới là người chơi.
Phần còn lại, dù nói hay đến mấy, cũng chỉ là bị dùng xong rồi bỏ.