đéo có hình chó nó tin
Địt Bùng Đạo Tổ
Tại Việt Nam, biểu tượng cảm xúc cười thường không hề mang ý nghĩa hài hước. Nó có thể thể hiện sự hoài nghi, mỉa mai, thất vọng hoặc bất đồng ngầm. (Ảnh: John Cardamone trên Unsplash)
Trang Facebook của chính phủ Việt Nam đăng tải quy định mới.
Phần bình luận trông khá yên tĩnh. Ít tranh cãi. Ít lời chỉ trích công khai.
Nhưng bên dưới bài đăng, hàng chục nghìn người dùng để lại cùng một phản ứng: Haha.
Không cần phải giải thích ý nghĩa của biểu tượng cảm xúc. Trong văn hóa mạng của Việt Nam, ai cũng đã hiểu ý nghĩa của chúng.
Tiếng cười thường không hề mang ý nghĩa hài hước. Nó có thể thể hiện sự hoài nghi, mỉa mai, thất vọng, hoặc sự bất đồng ngầm. Đó là một hình thức biểu đạt nói lên điều gì đó mà không cần nói thẳng ra.
Và ngày càng nhiều người Việt Nam đang thích nghi với môi trường trực tuyến nhạy cảm hơn bằng cách thể hiện quan điểm này.
Tại Việt Nam, nơi Facebook vẫn là nền tảng mạng xã hội thống trị cả nước và là một trong những không gian chính cho các cuộc thảo luận công khai, biểu tượng cảm xúc “Haha” đang dần trở thành một thứ gì đó lớn hơn cả một biểu tượng cảm xúc đơn thuần. Nó đã trở thành một tín hiệu xã hội — một cách tinh tế, ít rủi ro để tham gia vào các cuộc trò chuyện công cộng.
Từ những cuộc tranh luận trực tuyến đến những phản ứng im lặng
Chỉ vài năm trước, văn hóa mạng của Việt Nam trông rất khác.
Facebook tràn ngập những cuộc tranh luận dài dòng, những cuộc chiến bình luận gay gắt, những lời châm biếm chính trị và những lời chỉ trích dựa trên meme. Người dùng Việt Nam nổi tiếng là thẳng thắn trên mạng, thường thảo luận các vấn đề xã hội một cách tự do hơn trên mạng xã hội so với các không gian công cộng truyền thống.
Nhưng trong sáu tháng qua, nhiều người dùng cho biết bầu không khí đã thay đổi.
Chính quyền Việt Nam đã siết chặt việc xử lý các nội dung trực tuyến bị coi là sai sự thật, gây hiểu nhầm hoặc có hại cho trật tự công cộng. Mức phạt hành chính cho các vi phạm trực tuyến có thể lên tới 7,5 triệu đồng (khoảng 285 USD) – tương đương với mức lương trung bình hàng tháng của nhiều người lao động Việt Nam.
Đối với nhiều người, đó không phải là một khoản tiền nhỏ.
Việc người dùng có hiểu rõ các giới hạn pháp lý hay không gần như không quan trọng. Chính sự không chắc chắn đó tạo ra sự thận trọng.
Mọi người thường xóa bình luận sau khi đăng. Một số khác tránh thảo luận công khai các vấn đề gây tranh cãi. Một số chuyển cuộc trò chuyện sang nhóm riêng tư hoặc các cuộc trò chuyện được mã hóa.
Và nhiều người chỉ đơn giản phản hồi bằng biểu tượng cảm xúc.
Mạng xã hội Việt Nam đang dần chuyển từ văn hóa đối đầu trực tiếp sang văn hóa ám chỉ và gợi ý.
Khi các trang web của chính phủ trở nên phổ biến một cách bất ngờ.
Tuy nhiên, câu chuyện không chỉ đơn thuần xoay quanh vấn đề kiểm duyệt hay nỗi sợ hãi.
Trong những năm gần đây, nhiều cơ quan chính phủ Việt Nam — đặc biệt là các đơn vị công an địa phương và chính quyền cấp phường — đã trở nên năng động và hiệu quả hơn dự kiến trên mạng xã hội.
Tại Việt Nam, chính quyền địa phương đóng vai trò rất rõ rệt trong đời sống thường nhật, đảm nhiệm mọi việc từ giấy tờ hành chính, quản lý khu phố đến thực thi luật giao thông và đăng ký dân sự. Theo truyền thống, sự giao tiếp giữa quan chức và người dân thường mang tính hình thức và quan liêu.
Mạng xã hội đã thay đổi cục diện đó.
Nhiều trang Facebook và tài khoản TikTok của chính phủ hiện nay sản xuất các video ngắn giải thích luật giao thông, thủ tục hành chính hoặc quy định pháp luật bằng ngôn ngữ thông thường, dễ hiểu. Một số cán bộ còn tích cực trả lời bình luận và giải đáp trực tiếp các câu hỏi của người dân.
Giọng văn thường rất dễ gây đồng cảm một cách đáng ngạc nhiên.
Đối với nhiều người dùng trẻ tuổi ở Việt Nam, đây có thể là lần đầu tiên thông tin pháp luật trở nên dễ tiếp cận thay vì gây khó hiểu. Một số trang công cộng đã trở nên phổ biến đáng kể chính vì chúng giải thích luật pháp bằng sự hài hước, hình ảnh minh họa và ngôn ngữ đời thường.
Ở một khía cạnh nào đó, mạng xã hội đang giúp một số bộ phận của nhà nước Việt Nam trở nên gần gũi và dễ tiếp cận hơn.
Khi mạng xã hội giống như một hình thức giám sát, nó khiến người ta cảm thấy như đang bị theo dõi.
Nhưng không phải mọi cơ quan công cộng đều thích nghi tốt như nhau.
Một số quan chức đã phải đối mặt với chỉ trích vì sử dụng mạng xã hội ít như một công cụ giao tiếp mà lại nhiều hơn như một hình thức cảnh báo công khai. Đã có những sự việc gây tranh cãi khi thông tin cá nhân hoặc chi tiết gia đình của công dân bị đăng tải trực tuyến sau các tranh chấp với chính quyền. Trong các trường hợp khác, các trang chính thức nhấn mạnh mức phạt hoặc cảnh báo người dân nên “bình luận một cách phù hợp” trên mạng.
Kết quả là một nghịch lý kỳ lạ.
Phần bình luận có vẻ bình tĩnh và trật tự hơn trước. Nhưng im lặng không nhất thiết có nghĩa là đồng ý.
Đôi khi, điều đó đơn giản chỉ có nghĩa là mọi người không còn cảm thấy thoải mái khi nói chuyện cởi mở nữa.
Trong nhiều xã hội nơi đối đầu trực tiếp tiềm ẩn nhiều rủi ro, sự hài hước thường trở thành một cơ chế sinh tồn. Việt Nam có thể đang phát triển phiên bản kỹ thuật số của hiện tượng này.
Sự trỗi dậy của chính trị biểu tượng cảm xúc
Đó là lý do tại sao phản ứng "Haha" lại quan trọng.
Ở Việt Nam ngày nay, nó không còn đơn thuần có nghĩa là điều gì đó buồn cười nữa.
Tùy thuộc vào ngữ cảnh, nó có thể mang nghĩa: “Tôi không tin điều này”, “Điều này nghe có vẻ vô lý”, hoặc “Tôi không đồng ý, nhưng tôi không muốn nói thẳng ra”.
Một bài đăng của chính phủ có thể nhận được vô số lời khen ngợi tích cực, đồng thời cũng thu hút hàng chục nghìn lượt phản ứng chế giễu. Chính sự tương phản đó tạo nên thông điệp.
Nó giống như một cuộc trưng cầu dân ý không chính thức được tiến hành thông qua biểu tượng cảm xúc thay vì từ ngữ.
Không ai ký tên dưới một luận điểm phản đối công khai. Tuy nhiên, một số lượng lớn người vẫn cùng nhau thể hiện một tâm trạng chung.
Và có lẽ phần thú vị nhất là mọi người đều hiểu ngay ý nghĩa của nó.
Ở Việt Nam, tiếng cười không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với niềm vui.
Một phần nguyên nhân của hiện tượng này là do yếu tố văn hóa.
Trong giao tiếp tiếng Việt, tiếng cười không phải lúc nào cũng thể hiện niềm vui. Người ta cười gượng gạo, cười để tránh xung đột, cười khinh miệt, hoặc cười trong những lúc khó chịu và bất lực.
Phản ứng “Haha” trên Facebook dường như kế thừa cùng một logic văn hóa đó dưới dạng kỹ thuật số.
Đó thường không phải là tiếng cười vui vẻ mà là một nụ cười mỉa mai tập thể.
Trong lịch sử, các xã hội chịu áp lực thường phát triển những cách giao tiếp gián tiếp. Công dân Liên Xô dựa vào những câu chuyện cười chính trị. Người dùng internet Trung Quốc nổi tiếng với những meme mã hóa và lối chơi chữ được thiết kế để vượt qua kiểm duyệt.
Người dùng Việt Nam có thể đang tự tạo ra phiên bản riêng của họ thông qua các biểu tượng cảm xúc và hình ảnh động.
Và các nền tảng mạng xã hội hiện đại khuếch đại hành vi này một cách tự nhiên.
Facebook và TikTok được thiết kế để tạo ra những phản hồi cảm xúc nhanh chóng hơn là những cuộc tranh luận dài dòng. Một phản ứng chỉ mất chưa đến một giây để biến mất. Điều này ít rủi ro, mang lại sự thỏa mãn về mặt cảm xúc và có tính hiển thị cao.
Đôi khi, chỉ một biểu tượng cảm xúc cũng có thể truyền tải nhiều thông tin hơn cả một đoạn văn.
Sự im lặng đằng sau biểu tượng cảm xúc
Mới đây, lãnh đạo Việt Nam Tô Lâm đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lắng nghe những ý kiến chính đáng của người dân.
Trong thời đại mạng xã hội, thông điệp đó có thể quan trọng hơn bao giờ hết.
Bởi vì người Việt Nam chưa bao giờ ngừng bày tỏ quan điểm. Họ vẫn phản ứng mỗi ngày. Ngôn ngữ chỉ đơn giản là thay đổi mà thôi.
Và có lẽ chính quyền cũng đang học cách đọc những phản ứng đó như một hình thức phản hồi công chúng mới. Ở một quốc gia mà việc bất đồng quan điểm công khai có thể rất nhạy cảm, văn hóa biểu tượng cảm xúc có thể đã âm thầm phát triển thành một hệ thống thăm dò dư luận không chính thức — một hệ thống đo lường dư luận mà không cần những tuyên bố rõ ràng.
Điều trớ trêu là mạng xã hội Việt Nam hiện nay có vẻ trầm lắng hơn so với vài năm trước.
Nhưng ẩn sau sự im lặng, tiếng cười càng lúc càng lớn hơn.
.png "Sex :vozvn (53):"){kind=icon}
