
Mata Hari - Nữ điệp viên đẹp nhất mọi thời đại
Vũ nữ thoát y nổi tiếng đương thời mệnh danh "Người tình của Châu Âu", cô bị xử bắn tại Paris vào ngày 15/10/1917 vì cáo buộc hợp tác với nước Đức.
Sinh năm 1876 ở Hà Lan, Mata Hari tên thật là Margaretha Geertruida Zelle. Còn cái tên Mata Hari trong tiếng Mã Lai có nghĩa là "Con mắt của ban ngày", tức Mặt trời, nguồn gốc từ vùng Đông Ấn trước kia là thuộc địa của Hà Lan.
Vào năm 1889, bố cô bỏ rơi gia đình để chạy theo một người đàn bà khác. Vài năm sau, mẹ đẻ là Antje Zelle qua đời khi Margaretha vừa bước vào tuổi teen. Cái chết của mẹ khiến Margaretha, vốn đã là một đứa trẻ được cưng chiều quá mức, hoàn toàn không còn nhận được sự uốn nắn từ bất kỳ người thân nào khác.
Năm 14 tuổi, Margaretha được người thân gửi tới một ngôi trường đào tạo giáo viên, cùng thời điểm cô bắt đầu dậy thì. Chỉ hai năm sau, cô bị đuổi khỏi ngôi trường kia vì khiến vị hiệu trưởng đã có gia đình lên giường với mình.
Từ đây cô chuyển tới sống ở The Hague, thành phố đầy ắp các quan chức quản lý thuộc địa, mới trở về sau thời gian phục vụ ở Đông Ấn Hà Lan (Indonesia hiện nay). Cô đọc báo và thấy một bài quảng cáo do Đại úy Rudolf MacLeod đăng, bày tỏ nguyện vọng muốn được gặp gỡ rồi kết hôn một “cô gái với tính cách dễ chịu” nên đã liên lạc với ông này. Margaretha biết rằng nhiều quan chức thuộc địa ở Đông Ấn Hà Lan thường sống trong những ngôi nhà lớn với rất nhiều gia nhân.
“Tôi muốn được sống ung dung tự tại, như một con bướm bay dưới ánh dương”, cô nói trong một cuộc phỏng vấn sau này. Vậy là cô và vị đại úy kia đính hôn chỉ 6 ngày sau khi đôi bên gặp nhau vào tháng 7.1895, khi ấy cô mới 18 tuổi.
Tuy nhiên cuộc sống đã không diễn ra theo chiều hướng mà cô mong đợi, vì MacLeod có ít tiền, đang ngập trong nợ nần, đặc biệt là rất lăng nhăng và mắc bệnh giang mai. Năm 1902, họ ly hôn.
Trở lại châu Âu trước ngày nổ ra Thế chiến, Margarethe Zelle lột xác trở thành Mata Hari, một vũ nữ nóng bỏng, đầy cám dỗ và tai tiếng của kinh đô Paris trong "kỷ nguyên tươi đẹp" (1871 - 1914). Điệu múa quyến rũ mang hồn cốt châu Á là tấm vé giúp cô bước chân vào xã hội thượng lưu thời bấy giờ.
Với nước da bánh mật, cặp môi dày, đôi mắt to và đen láy, Mata Hari xuất hiện trên sân khấu như một thiếu nữ phương Đông bí ẩn, xinh đẹp vô ngần. Nhờ quan sát và học hỏi các vũ công truyền thống người Java, cô có được toàn bộ sự lộng lẫy hiếm ai sánh được.
Những buổi diễn có tên gọi "The Eye of the Day" (Con mắt của ban ngày), dịch từ nghệ danh Mata Hari. Người Paris bàn tán xôn xao về những vũ điệu Java nóng bỏng của cô, phấn khích với hình ảnh vũ nữ người Hà Lan trong tấm voan nửa kín nửa hở để khán giả không thể rời mắt khi cô cởi bỏ tất cả trên sân khấu.
Ngay cả khi Mata Hari bắt đầu già đi và sự nghiệp vũ nữ đi xuống, cô vẫn là “gái bao” được ưa thích, luôn tháp tùng bên những người đàn ông giàu có và quyền lực. Lối sống thượng lưu dần ngấm vào máu cô, chẳng hề thay đổi ngay cả khi Thế chiến thứ nhất nổ ra vào năm 1914.
Mata Hari không một chút bận tâm với việc dân thường rất ghét đời sống xa xỉ của cô, trong bối cảnh nhiều gia đình Pháp đang phải gồng mình vật lộn với việc thiếu than sưởi ấm, quần áo và thực phẩm. Họ phải gửi những người cha, người chồng, anh trai và con trai vào cối xay thịt của chiến tranh, trong khi cô vẫn ung dung một cuộc sống tiện nghi và đủ đầy. Mata Hari tiếp tục du lịch khắp nơi ở Châu Âu và điều này làm cô rơi vào tầm ngắm của thế giới tình báo.
Năm 1914, khi Thế chiến I nổ ra, Mata Hari đến Đức lưu diễn. Vốn ưa mạo hiểm và luôn luôn cần tiền, cô nhanh chóng nhận lời làm gián điệp cho cục Tình báo Đức với mật hiệu H.21.
Nhiệm vụ của H.21 là thu thập tin tức hoạt động quân sự của Pháp thông báo cho cơ quan tình báo Đức. Tuy nhiên Elsa Shragmuyller, người phụ trách trực tiếp H.21 sau này cho biết toàn bộ tin tức mà H.21 cung cấp không bao giờ được sử dụng vì chúng không có ý nghĩa gì về mặt kinh tế, chính trị lẫn quân sự.
Tháng 8/1916, trở về Paris 2 năm sau, Mata nhanh chóng được mật vụ Pháp tiếp cận nhờ những mối tình xuyên biên giới với chính khách Đức. Nữ điệp viên sau đó được đưa tới gặp Đại úy của cục Phản gián và nhận lời hợp tác với cơ quan tình báo Pháp với nhiệm vụ là đến Bỉ, nơi đang bị quân Đức chiếm đóng, để thu thập tin tức.
Tuy nhiên trên đường đến Bỉ, Mata Hari bị cảnh sát Anh bắt nhầm. Sự nhầm lẫn này khiến thân thế điệp viên Đức của cô bại lộ. Anh ngay sau đó đã thả Mata nhưng đồng thời cũng cung cấp thông tin này cho phía Pháp. Cuối cùng, sau một chuyến đi xa trở về Paris, ngày 13/2/1917, Mata Hari bị nhà chức trách Pháp bắt giữ vì tội hoạt động gián điệp hai mang.
Sau 4 tháng thẩm vấn, toà án quân sự Pháp tuyên án tử hình Mata Hari với tội danh cung cấp bí mật quân sự của đồng minh cho quân đội Đức, trực tiếp khiến 50.000 lính Pháp thiệt mạng, đồng thời gián tiếp khiến 17 tàu chiến của liên quân bị chìm. Tuy bị xử với tội danh như vậy, người ta cũng không đưa ra được bằng chứng quá chính xác về cách cô sát hại họ như thế nào.
Sáng ngày 15/10/1917, người đẹp lẫy lừng một thời của Paris phải tiến về phía pháp trường ngoại ô, nơi nàng bị xử bắn. Một phóng viên người Anh được đặc cách có mặt, theo những miêu tả về sau của ông, Mata Hari ra pháp trường với không chút sợ hãi, nàng từ chối buộc dải khăn đen lên mắt và cũng chẳng muốn bị buộc vào cái cột phục vụ cho cuộc xử bắn. Cô đứng đó, can đảm và kiêu hãnh, khiến viên Thượng sĩ điều khiển cuộc hành quyết cũng phải thốt lên: “Chúa ơi! Quý cô đây thật biết cách để kết thúc cuộc đời mình”.