Tâm Hồn Bệnh Hoạn
Cái lồn nhăn nheo
Các nhà đầu tư trong và ngoài nước đã hoan nghênh động lực cải cách kinh tế của nhà lãnh đạo Tô Lâm, song các nhà kinh tế và giới phân tích cho rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số mà ông đặt ra theo mô hình được gọi là “chủ nghĩa Lênin thị trường” dường như thiếu tính thực tế.
Được tái bổ nhiệm vào thứ Sáu, ông Lâm đã dẫn dắt nền kinh tế chế tạo chủ lực của Đông Nam Á tăng trưởng nhanh hơn hầu hết các quốc gia trong khu vực kể từ khi nhậm chức giữa năm 2024. Thị trường chứng khoán Việt Nam tăng gần 40% trong năm qua, vượt xa phần lớn các thị trường mới nổi, bất chấp thách thức từ thuế quan thương mại của Mỹ và thiên tai thường xuyên.
Để duy trì đà tăng trưởng này, ông Lâm cam kết xây dựng một “mô hình tăng trưởng mới” do các tập đoàn lớn trong nước dẫn dắt, tập trung vào đổi mới sáng tạo và kinh tế số, thay vì dựa vào xuất khẩu và lao động giá rẻ – những yếu tố từng thúc đẩy kinh tế Việt Nam trong nhiều thập kỷ qua nhờ thu hút đầu tư từ các tập đoàn đa quốc gia như Samsung hay Apple.
Lâm cam kết tăng trưởng 10%, Ngân hàng Thế giới dự báo 6,3%
Trong khi việc thu hút vốn và công nghệ nước ngoài vẫn là ưu tiên hàng đầu, ông Lâm nhấn mạnh Việt Nam phải dần thoát khỏi mô hình phát triển dựa trên lao động giá rẻ, đồng thời cam kết mức tăng trưởng GDP hằng năm tối thiểu 10% trong phần còn lại của thập kỷ này. Tăng trưởng kinh tế đã đạt 8% trong năm qua, tăng từ 7% năm 2024.“Việt Nam đang trên đà trở thành nền kinh tế tăng trưởng vượt trội trong khu vực trong 5 năm tới,” nhà kinh tế Adam Samdin của Oxford Economics nhận định. Tuy nhiên, ông cho rằng mục tiêu 10% vẫn quá lạc quan, bởi để đạt được điều đó cần tăng lương mạnh hơn nhằm kích cầu tiêu dùng, điều có thể khiến Việt Nam mất lợi thế chi phí nhân công rẻ trong mắt các nhà đầu tư quốc tế.
Theo Ngân hàng Thế giới, Việt Nam vẫn sẽ tăng trưởng nhanh hơn các nước láng giềng, nhưng tốc độ dự kiến chậm lại còn 6,3% năm nay và 6,7% vào năm 2027, do tác động chậm từ các mức thuế quan mới của Tổng thống Donald Trump. Chính phủ Việt Nam hiện chưa đưa ra bình luận về các mục tiêu kinh tế mà ông Lâm đề xuất.
Nhà nghiên cứu Trần Thị Mộng Tuyền thuộc Pacific Forum (Hawaii) cho rằng chính sách của ông Lâm “đánh dấu một bước chuyển đổi mang tính cấu trúc, chứ không chỉ là điều chỉnh tạm thời trong chính sách kinh tế.” Tuy nhiên, bà cảnh báo việc thực hiện sẽ gặp hạn chế vì căng thẳng Mỹ - Trung, khi Việt Nam cần xích lại gần Washington và các nhà đầu tư phương Tây nhưng vẫn phụ thuộc lớn vào Trung Quốc về nguyên vật liệu và linh kiện sản xuất.
Xuất khẩu sang Mỹ, thị trường lớn nhất của Việt Nam, đạt mức cao kỷ lục trong năm ngoái bất chấp ảnh hưởng từ thuế quan của ông Trump; tuy nhiên, các tác động tiêu cực có thể sẽ rõ rệt hơn trong thời gian tới. Nhà Trắng đã chỉ trích sự phụ thuộc của Việt Nam vào nguồn hàng từ Trung Quốc, cáo buộc nước này trở thành trạm trung chuyển cho hàng hóa Trung Quốc vào Mỹ. Chính phủ Việt Nam khẳng định sẽ tăng cường kiểm soát và trấn áp các hành vi chuyển tải hàng hóa trái phép.
Nhà nước giữ “bàn tay sắt” theo mô hình “chủ nghĩa Lênin thị trường”
Chiến lược tăng trưởng của ông Lâm đến nay là sự kết hợp giữa cắt giảm mạnh biên chế nhà nước, mở rộng tín dụng, đẩy mạnh đầu tư hạ tầng và chia sẻ quyền lực nhiều hơn cho khu vực tư nhân – dù điều này làm dấy lên lo ngại về rủi ro tài chính, lãng phí và chủ nghĩa thân hữu.Nhiều người ủng hộ so sánh chương trình cải cách này với làn sóng Đổi Mới cuối thập niên 1980, vốn đã mở ra giai đoạn tăng trưởng dài cho Việt Nam. Tuy nhiên, nhà nước vẫn giữ vai trò chủ đạo, nuôi dưỡng các “tập đoàn quốc gia” bằng trợ cấp và đặt ra mục tiêu cụ thể, khiến nhiều doanh nghiệp tư nhân lớn dần mang dáng dấp doanh nghiệp nhà nước.
Chuyên gia Alexander Vuving của Trung tâm Nghiên cứu An ninh Khu vực châu Á – Thái Bình Dương gọi đây là “chủ nghĩa Lênin thị trường” – một mô hình trong đó đảng – nhà nước dựa vào khu vực tư nhân để thúc đẩy tăng trưởng, nhưng một số tập đoàn lớn lại hưởng lợi đặc biệt nhờ quan hệ mật thiết với chính phủ.
Ngay sau khi trở thành Tổng Bí thư, ông Lâm đã triển khai cuộc cải cách hành chính toàn diện nhất trong nhiều thập kỷ, cắt giảm khoảng 150.000 công chức, tinh giản các tầng nấc quản lý ở cả cấp trung ương và địa phương. Một số chuyên gia nhận thấy cải cách này có nhiều điểm tương đồng với chương trình cắt giảm bộ máy của Tổng thống Argentina theo chủ nghĩa tự do Javier Milei.
Mục tiêu của ông Lâm là giảm quan liêu, đơn giản hóa quy định và tăng tốc quá trình ra quyết định, dù trên thực tế, một số quy trình hành chính đã bị chậm lại tạm thời trong quá trình điều chỉnh.
Nhiều nhà đầu tư và giới ngoại giao đánh giá cao nỗ lực cải cách của Việt Nam cũng như mức độ ổn định chính trị, song theo nhà phân tích Laura Schwartz của công ty tư vấn rủi ro Verisk Maplecroft, “Việt Nam vẫn duy trì gánh nặng pháp lý và hành chính nặng nề hơn so với các nước trong khu vực.”
Bà cho rằng, sự suy giảm trong các chỉ số điều tiết năm vừa qua phản ánh rằng những cải cách này vẫn chưa giúp cải thiện tính ổn định và khả năng dự đoán cho môi trường kinh doanh.
Investors cheer Vietnam reforms, but To Lam's growth target looks elusive
Economists and analysts say his goal of double-digit growth looks unrealistic.
www.reuters.com
