Don Jong Un
Chú bộ đội
Hình 1: Ngày 16 tháng 9 năm 2025 Phó Thủ tướng Cam BốtSun Chanthol (thứ hai từ trái) cho biết trong cuộc hội đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị (thứ hai từ phải), Bắc Kinh tái khẳng định sẽ tiếp tục hỗ trợ tài chính 1,7 tỉ USD cho dự án Kênh đào Funan Techo — tạo cơ sở tài chánh vững chắc để triển khai dự án kênh đào Funan Techo dài 180 km, nối hệ thống sông Mekong–Bassac với Vịnh Thái Lan.(The Cambodia Daily, 18.09.2025).
DIỄN TIẾN 2 NĂM 7 THÁNG KÊNH FUNAN TECHO 05/2023 – 12/2025
_ 19/05/2023: Hai tháng trước khi rời chức Thủ Tướng, ôngHun Sen đã chủ trì một buổi họp nội các đưa ra quyết định về “Dự án Đường Thủy Tonlé Bassac và Hệ Thống Hậu Cần (The Tonle Bassac Navigation and Logistics System Project) hay còn được gọi là Kênh Funan Techo. Dự án được toàn thể Quốc Hội Cam Bốt thông qua và sau đó vào ngày 07/06/2023, Chính phủ Cam Bốt đã quyết định thành lập Ủy Ban Liên Bộ để triển khai dự án Kênh đào Funan Techo._ Ngày 8/8/2023: Chính phủ Cam Bốt đã gửi tới Ban Thư Ký Ủy Hội Sông Mekong MRC một thông báo về “Dự án Kênh đào nội địa Funan Techo” nhằm phục hồi một hệ thống đường thủy đã được xây dựng và vận hành từ triều đại Đế chế Funan Khmer [sic] có từ 500 năm trước Công Nguyên.
- Con kênh sẽ kết nối 4 tỉnh Kandal, Takeo, Kampot và Kep nhằm cải thiện giao thông đường thủy trong lãnh thổ Cam Bốt cho các cộng đồng cư dân địa phương. Dự án dự trù được khởi công vào cuối năm 2024 và bắt đầu vận hành 2028.
- Với những chi tiết kỹ thuật: kênh di chuyển 2 chiều, có chiều dài 180 km, rộng 100 m phía trên nguồn và 80 m phía dưới nguồn, độ sâu 4 m tới 5,4 m, với 3 âu tàu (shiplocks) với lượng nước xả tối đa 3,6 m3/giây, với 11 cây cầu, chiều dài chính 161 m, cầu vượt 520 m.
- Theo thông báo này, thì ảnh hưởng tiêu cực của dự án là không đáng kể, nhưng đem lại nhiều lợi ích tích cực cho người dân Cam Bốt, như cải thiện mạng lưới thủy vận, kích thích phát triển kinh tế và xã hội, giảm thiểu lũ lụt ở các tỉnh Kandal, Takeo, bảo đảm an toàn lương thực cho cư dân địa phương bằng phát triển nông ngư nghiệp. Dự án kênh Funan Techo này được xem như nằm trong Chiến lược Một Vòng Đai, Một Con Đường / BRI (Belt and Road Initiative) của Trung Quốc, sau khi được một đại công ty Trung Quốc CCCC là China Communications Construction Company nghiên cứu về tính khả thi với kinh phí xây dựng là 1,7 tỷ USD, dự trù do BRI tài trợ.
Hình 2: Con kênh Funan Techo lấy nước từ cả 2 phân lưu(distributaries)sông Mekong: Mekong Hạ đầu nguồn của Sông Tiền và Sông Bassac là đầu nguồn của Sông Hậu khi chảy vào Việt Nam.Bản đồ của MRC với chi tiết bổ sung bởi TrungTâm Stimson.
_ Ngày 14/9/2023: Hun Manet, con trai trưởng của Hun Sen lần đầu tiên với cương vị là tân Thủ Tướng Cam Bốt đã chính thức tới thăm Bắc Kinh gặp Chủ tịch Tập Cận Bình với hứa hẹn sẽ tiếp tục thắt chặt hơn nữa mối giao hảo sắt son đang có tốt đẹp giữa hai nước có từ thời thân phụ ông là cựu Thủ tướng Hun Sen.
_ Ngày 11/10/2023: Sun ChantholĐệ nhất Phó Thủ tướng kiêmPhó chủ tịch Hội đồng Phát triển Cam Bốt đã ký kết tại Phnom Penhmột Khung Thỏa Thuận sơ bộ [Framework Agreement] với ông Chu Dũng (Zhou Young) đại diện Công ty Cầu Đường Trung Quốc [CRBC] về Dự án Kênh Funan Techo có tên gọi ban đầu là Dự án Hệ thống Thủy lộ và Hậu cần Tonle Bassac (Tonle Bassac Navigation & Logistics System Project).
_ Ngày 17/10/2023: Chỉ 6 ngày sau buổi ký kết sơ bộ ở Phnom Penh, Thủ tướng Hun Manet đã cầm đầu một phái đoàn sang Trung Quốc, đích thân chủ tọa buổi ký kết chính thức cấp chính phủ tại Bắc Kinh, với Phó Thủ tướng Sun Chanthol là đại diện chính phủ Cam Bốt và phía Trung Quốc là các đại diện Công Ty Cầu Đường CRBC (China Road and Bridge Corporation) dự trù sẽ khởi công vào cuối năm 2024. Bao gồm trong lễ ký kết này có các quan chức của Bộ Bưu điện và Viễn Thông Cam Bốt (MPTC / Ministry of Posts and Telecommunications) cùng với các đối tác của Công ty Kỹ thuật Viễn thông Hoa Vi (Huawei) Trung Quốc.
_ Ngày 25/10/2023: Ngay sau chuyến thăm Bắc Kinh trở về, Thủ tướng Hun Manet đã rất hùng biện, tung ra một chiến dịch vận động cho Dự án Kênh Funan Techo với hứa hẹn đem lại cho đất nước Cam Bốt những phúc lợi về kinh tế và xã hội, xa hơn nữa, con kênh còn mang tính biểu tượng lịch sử của dân tộc Khmer. Báo chí cùng hệ thống truyền thông Cam Bốt đã đóng một vai trò quan trọng và tích cực trong cuộc vận động toàn dân cho những bước tiến hành nhảy vọt của dự án này.
_ Ngày 25/10/2023: Hơn 2 tháng sau Thông báo của Cam Bốt với MRC, phía Việt Nam hầu như hoàn toàn bị động. Bộ Chính Trị Hà Nội gần như bị đặt trước một tình trạng đã rồi (fait accompli), chưa biết phải ứng xử ra sao và hình như đang còntrong giai đoạn “thu thập ý kiến” để rồi sẽ có thảo luận giữa các chuyên gia, sau đó mới có “đúc kết” để báo cáo lên Thủ tướng. [sic] Với báo chí truyền thông trong nước, khi mà tên con Kênh Funan Techo còn như một cấm kỵ (tabou), chưa được Tuyên giáo bật đèn xanh thì không thể nhắc tới hay bình luận gì.
_ Ngày 15/12/2023: Trong cuộc viếng thăm chính thức Hà Nội, Thủ tướng Cam Bốt Hun Manet đã giải thích cho người đồng cấp Việt Nam Thủ tướng Phạm Minh Chính rằng Dự án Funan Techo sẽ không ảnh hưởng tới hệ thống dòng chảy sông Mekong, do con kênh đào chỉ chuyển nước từ sông Bassac – mà ông Hun Manet đã cố tình tránh né gọi đó là một phụ lưu (tributary), trong khi chính danh sông Bassac là một phân lưu (distributary) của sông Mekong và là đầu nguồn sông Hậu.
_ Ngày 27/12/2023: Trước sự chỉ trích từ trong và ngoài nước, cho rằng khi Cam Bốt vay thêm 1,7 tỷ USD cho Dự án Kênh đào Funan Techo, đất nước Cam Bốt sẽ bị lún sâu hơn nữa vào bẫy nợ Trung Quốc. Để giải tỏa dư luận bất lợi đó, Bộ trưởng Thông Tin Cam Bốt đã khẳng định là Kênh Đào Funan Techo sẽ được triển khai theo mô hình BOT / Xây dựng, Vận hành, Chuyển giao (Build, Operation, Transfer).Thủ tướng Hun Manet cũng xác nhận: “Cam Bốtkhông vay tiền Trung Quốc để xây dựng con kênh, nhưng sẽ tiến hành xây dựng với sự hợp tác của khu vực tư nhân (private sector) từ phía Cam Bốt với 51% hoặc nhiều hơn, và phần còn lại là do các công ty xây dựng Trung Quốc CRBC (China Road and Bridge Corporation) và CCCC (China Communications Construction Company, Ltd.) với hình thức BOT”. Cần lưu ý, hai công ty Trung Quốc ký kết với Cam Bốt là công ty quốc doanh của nhà nước Trung Quốc.
_ Ngày 26/03/2024: Cựu Thủ tướng Hun Sen, nay là Chủ tịch Thượng viện Cam Bốt trong chuyến đi tới Đảo Hải Nam tham dự Hội nghị Diễn Đàn Châu Á Bác Ngao 2024 (Boao Forum for Asia / BFA), với chủ đề “Châu Á và Thế giới: Thách thức chung, Trách nhiệm chung”, ông Hun Sen đã cố gắng tìm thêm sự hậu thuẫn từ Bắc Kinh liên quan tới dự án Kênh đào Funan Techo. Với mục đích đó, Hun Sen đã gặp Triệu Lạc Tế, Ủy viên Thường vụ Bộ Chính Trị Đảng ******** Trung Quốc, Hun Sen cũng điện đàm với ông Trần Trọng, Phó TGĐ Tập Đoàn Xây Dựng Giao Thông Trung Quốc (CCCC / China Communications Construction Company Ltd.) và đã được ông Trần Trọng thông báo về tiến độ Kênh đào Funan Techo, cùng với các dự án đường cao tốc khác trên lãnh thổ Cam Bốt.
_ Ngày 09/04/2024: Vẫn là Hun Sen, với tư cách là Chủ tịch Thượng Viện Cam Bốt đã lên tiếng phủ nhận con kênh Funan Techo sẽ tạo thuận cho các tàu quân sự Trung Quốc từ Căn cứ Hải Quân Ream đi ngược dòng sông Mekong.Ông viết trên Diễn Đàn X (Twitter): “Tại sao Cam Bốt lại đưa quân Trung Quốc vào đất nước của mình, điều đó vi phạm Hiến Pháp. Và tại sao Trung Quốc lại đem quân vào Cam Bốt, đi ngược với nguyên tắc tôn trọng sự độc lập của Cam Bốt.” Hun Sen đã đáp trả một bài báo tiếng Việt ra ngày 18/03/2024 cho rằng dự án Kênh Funan Techo có “công dụng kép” (dual-use), tạo thuận cho sự hiện diện quân sự Trung Quốc vào sâu trong lãnh thổ Cam Bốt, sát với biên giới Việt Nam. [The Straits Times 09/04/2024 ]
_ Ngày 11/04/2024: Trong cuộc họp báo thường kỳ, Phó phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Việt Nam Đoàn Khắc Việt đã nêu quan điểm Việt Nam về Dự án kênh đào Funan Techo, nhấn mạnh tới tầm quan trọng của việc hợp tác để quản lý và sử dụng hiệu quả bền vững nguồn nước sông Mekong. Việt Nam cũng đề nghị Cam Bốt phối hợp chặt chẽ với Việt Nam và Ủy Hội Sông Mekong MRC trong việc chia sẻ thông tin và đánh giá tác động của công trình này đối với tài nguyên nước và hệ sinh thái của ĐBSCL, để đảm bảo lợi ích hài hòa của các quốc gia ven sông và người dân sinh sống trong lưu vực.
_ Ngày 23/04/2024: Lần đầu tiên Ủy Ban Sông Mekong Việt Nam tổ chức tại thành phố Cần Thơ một Hội nghị cấp quốc gia để “Tham vấn về Dự án Kênh đào Funan Techo của Cam Bốt, thực hiện Hướng dẫn Đánh giá tác động môi trường xuyên biên giới TbEIA (Transboundary Environmental Impact Assessment) của Ủy hội Mekong quốc tế” cùng với kết quả thực hiện Thủ tục Thông Báo, Tham vấn trước và Thỏa thuận PNPCA như với các dự án thủy điện Pak Beng, Pak Lay và Luang Prabang của Lào.
_ Ngày 29/04/2024: Cựu Thủ tướng Hun Sen nay là Chủ tịch Thượng viện đã đưa ra lời khẳng định đanh thép là dự án Kênh đào Funan Techo sẽ được tiến hành như hoạch định cho dù có sự chống đối từ phía chính phủ Việt Nam.Ông nhấn mạnh thêm đây là chủ quyền của Vương quốc Khmer. Hun Sen không còn giữ gìn ngôn từ ngoại giao, ông gay gắt lên giọng: “Cam Bốt không còn thấp bé hơn Việt Nam, Hun Sen chưa hề có một quyết định sai lầm nào trong 47 năm qua. Cam Bốt không thấp kém để cho quân đội Trung Quốc triển khai trên lãnh thổ mình và biết cách tự bảo vệ, không cần tới Việt Nam phải quan tâm. [sic]
_ Ngày 07/06/2024: Trong dịp tới dự buổi lễ khánh thành Cảng Đa năng tại tỉnh Kampot (Multipurpose Port Kampot), Thủ tướng Hun Manet đã chính thức thông báo Lễ Động thổ Kênh đào Funan Techo sẽ là ngày 5 tháng 8, ông Hun Manet nói rõ 51% tiền đầu tư sẽ do các nhà tài chánh Cam Bốt. Trước đây, dự trù 100% tiền đầu tư là từ nước ngoài Trung Quốc nhưng “nay tôi xác định là dự án FTC không còn hoàn toàn do nước ngoài sở hữu (entirely foreign-ownwed). Cam Bốt sẽ là đầu tư chính với 51% là một liên doanh (Joint Venture) với 2 công ty nhà nước là Cảng tự trị Sihanoukville [PAS] và Cảng tự trị Phnom Penh [PPAP]. Đây là hai nhà đầu tư chính của Cam Bốt, họ sẽ kết hợp với các công ty tư nhân khác nữa”. Ông cũng phủ nhận những ý kiến cho rằng nhà nước vay tiền ngoại quốc thể thực hiện dự án. Ông giải thích, để hoàn tất xây dựng con kênh này cần khoảng thời gian từ 4 năm (2028) tới 6 năm (2030).
_ Ngày 21/06/2024: Trong cuộc hội thảo trực tuyến có tên là “The Funan Techo Canal: Redefining Connectivity, Reshaping Politics” của ISEAS Yusof Ishak Institute tổ chức từ Singapore, trao đổi giữa 3 chuyên gia TS Vannarith Chheang (Chairman of Angkor Social Innovation Park), TS Lê Hồng Hiệp (nghiên cứu viên cao cấp và điều phối chương trình Nghiên cứu Việt Nam tại Viện ISEAS Yusof Ishak Institute) và Brian Eyler (thuộc Thủ tướng Stimson) về dự án Kênh đào Funan Techo. Theo TS Vannarith, không như dự kiến ban đầu, Trung Quốc tỏ ra không mặn mà với đầu tư 100% vào dự án Funan Techo, nên Cam Bốt nay trở thành chủ đầu tư chính của dự án này. Nhưng con số 1,7 tỷ được coi là quá thấp so với con kênh đào 130 km bên Trung Quốc chi phí đã trên 10 tỷ USD. Như vậy trong thực tế, chi phí xây con kênh Funan Techo 180 km sẽ phải là trên 10 tỷ USD chứ không như ước tính ban đầu là 1,7 tỷ.
_ Ngày 01/07/2024: Thủ tướng Hun Manet từ tỉnh Kompong Cham, một lần nữa đã chính thức thông báo cho toàn dân là Lễ Động Thổ Kênh đào Funan Techo sẽ được tổ chức vào ngày 5 tháng 8 năm 2024 nhân dịp sinh nhật của ông Hun Sen. Thủ tướng Hun Manet còn nêu rõ Kênh đào Funan Techo chính là biểu tượng cho chủ nghĩa dân tộc Khmer do chính thân phụ ông đề xướng. Trong cùng ngày 01/07/2024, chính Chủ tịch Thượng viện ông Hun Sen cũng kêu gọi tất cả các chùa chiền trên toàn quốc hãy cùng đánh chuông, trống, phèng la sáng ngày 05/08/2024 và cả bắn pháo hoa vào buổi tối để chào mừng sự kiện trọng đại của Vương Quốc Cam Bốt, ngày khởi công siêu dự án Kênh đào Funan Techo, và cũng “để chứng tỏ sự ủng hộ của toàn dân đối với dự án này”.
_ Ngày 15/07/2024: KS Phạm Phan Long VEF, người từng bền bỉ theo dõi những suy thoái môi trường của lưu vực sông Mekong rất sớm từ 1995, đã có một bài phân tích thấu đáo và thuyết phục về những mối quan ngại đối với Dự án Kênh đào Funan Techo trên tập san trực tuyến chuyên về môi trường Mongabay, với 5 luận điểm quan trọng về những khiếm khuyết của Dự án FTC: (1) nguồn tài chính còn mơ hồ, (2) thiếu nghiên cứu tác động môi trường xuyên biên giới (TbEIA), (3) trở ngại cung cấp nước cho canh tác, (4) dự tính kinh phí quá thấp cho dự án và tiên liệu về doanh thu quá cao, (5) vận chuyển qua Kênh FTC sẽ tốn kém và mất thời gian hơn là qua các cảng của ĐBSCL Việt Nam.
