GÓP VỐN MỞ QUÁN PHỞ – KHÔNG LỖ MÀ VẪN MẤT
Mấy hôm nay mình vừa dứt ra khỏi một cuộc làm ăn chung. Ngồi nghĩ lại thấy cũng đáng để kể ra, không phải để than, mà để ai đang chuẩn bị mở quán chung thì đỡ vấp.
Ba người góp tiền mở một quán phở. Lúc đầu nói chuyện với nhau rất rõ ràng: góp vốn, cùng quản lý, còn nhân viên thì thuê. Ai trực tiếp làm thì tính lương riêng. Nghe rất hợp lý, kiểu làm ăn đàng hoàng, không ai thiệt ai.
Ba tháng đầu, cả ba gần như cắm mặt ở quán. Làm đủ thứ việc: đứng bếp, bưng bê, thu ngân, dọn dẹp… Không lương, không chia gì hết. Mục tiêu lúc đó chỉ là giữ quán chạy ổn định đã. Giai đoạn này nói thật là dễ đồng lòng lắm, vì chưa ai cầm tiền về nên cũng chưa ai so đo.
Nhưng bắt đầu sang tháng thứ tư, khi có doanh thu rõ ràng, bắt đầu tính lương, trừ chi phí rồi chia lợi nhuận… thì mọi thứ không còn giống như lúc đầu nữa.
Mình bắt đầu giảm thời gian làm, chỉ làm một ca mỗi ngày. Làm giờ nào tính tiền giờ đó, rất rõ. Trong khi hai người còn lại phải gánh nhiều việc hơn vì quán vẫn thiếu người. Họ làm nhiều hơn thì lương họ cao hơn, gấp hai gấp ba mình là chuyện bình thường.
Vấn đề bắt đầu từ đây.
Họ không nhìn câu chuyện theo kiểu “làm bao nhiêu hưởng bấy nhiêu” nữa, mà chuyển sang suy nghĩ “đã góp vốn thì phải làm như nhau”. Tức là không chỉ chia tiền, mà còn phải chia đều cả thời gian, công sức.
Mình thì không đồng ý cách nghĩ đó. Vì ngay từ đầu đã xác định: góp vốn là một chuyện, làm việc là chuyện khác. Không thể bắt một người phải làm ngang người khác chỉ vì cùng bỏ tiền.
Căng thẳng dần lên, nói chuyện không còn thoải mái như trước. Và mình chọn cách rút.
Quán lúc đó chưa tháng nào lỗ. Nhưng mình vẫn chấp nhận bán lại phần của mình với giá thấp hơn. Lý do thì cũng đơn giản: người nhận lại có ơn với mình trước đây, với lại họ chưa thể về vận hành ngay. Nếu mình rút đột ngột thì hai người kia sẽ càng khó chịu và dễ làm căng hơn.
Nên mình đồng ý ở lại thêm một thời gian để hỗ trợ, coi như làm cho xong cái tình.
Hai bên thống nhất với nhau: mình được tính doanh thu từ đầu tháng đến ngày 23, toàn bộ hàng tồn mình để lại, chi phí trong thời gian đó cũng tính luôn vào phần mình. Nghe qua thì không có gì lăn tăn.
Nhưng đến đúng ngày cuối mình dừng, họ nhập thêm một loạt: bát đĩa mới, nguyên liệu cho tuần sau… rồi cũng đưa hết vào chi phí chung, tức là tính vào phần của mình luôn.
Mình biết chứ, không phải không hiểu. Nhưng lúc đó mình cũng không muốn tranh cãi nữa. Mệt rồi. Thế là gật đầu cho xong.
Kết quả cuối cùng: mình nhận về đúng… 0 đồng lợi nhuận.
Không lãi, cũng chẳng còn gì để tính.
Trong thời gian ở lại hỗ trợ, mình vẫn phải làm theo ca họ sắp, thiếu đâu làm đó. Vì mình làm được việc. Từ người góp vốn, tự nhiên thành người làm công tạm thời, nghe cũng buồn cười nhưng là thật.
Ngồi nhìn lại, mình không thấy ai sai hẳn. Nhưng có mấy cái sai chung mà nếu nói thẳng ra từ đầu thì có lẽ đã khác.
Sai lớn nhất là không tách bạch rõ ràng ngay từ đầu: ai là cổ đông, ai là người lao động. Góp tiền không có nghĩa là phải đi làm như nhau. Và đi làm nhiều hơn thì được hưởng nhiều hơn là chuyện hiển nhiên. Nhưng nếu không nói rõ từ đầu, đến lúc có tiền thì kiểu gì cũng va.
Cái nữa là quá tin vào sự “hiểu nhau”. Làm ăn mà chỉ dựa vào lời nói với cảm giác thì rất dễ vỡ khi bắt đầu đụng đến tiền bạc.
Rồi chuyện nhân sự. Quán thiếu người thì kiểu gì chủ cũng phải lao vào làm. Mà đã lao vào làm thì sẽ có so sánh, có tính toán, có hơn thua. Không tránh được.
Còn khi rút vốn, đáng lẽ phải chốt sổ rõ ràng tại thời điểm dừng: hết ngày đó là khóa chi phí, không phát sinh thêm gì nữa. Mình không làm chặt đoạn này nên họ nhập thêm hàng rồi tính vào cũng không có gì để nói lại.
Mình chấp nhận phần thiệt về mình, một phần vì tình, một phần vì muốn dừng cho nhanh. Không tiếc tiền bằng tiếc thời gian và năng lượng.
Viết ra không phải để trách ai. Chỉ là một trải nghiệm thật.
Nếu ai đang tính mở quán phở chung, hoặc bất kỳ quán gì, thì nói thật: đừng ngại nói rõ từ đầu. Tiền góp là tiền góp, lương là lương, lợi nhuận là lợi nhuận. Ai làm bao nhiêu, quyền tới đâu, trách nhiệm thế nào… phải nói hết.
Làm ăn chung, mất tiền chưa chắc đau bằng mất người. Nhưng thường thì… mất cả hai.
nguồn: Đoàn Trí Hùng
