newboi
Đàn iem Duy Mạnh
Mathew Lawrence - thứ Tư ngày 11 tháng 3 năm 2026 lúc 7.00 GMT
cuộc khủng hoảng dầu mỏ Iran đã chứng minh Ed Miliband đúng về năng lượng xanh. Nhưng các hộ gia đình vẫn cần thêm sự hỗ trợ.
toàn bộ nền kinh tế năng lượng của Anh cần được cải cách – việc khử carbon trong lưới điện chỉ là một phần trong đó.
một lần nữa Vương quốc Anh trả giá cho một hệ thống năng lượng ưu ái thu lợi nhuận hơn là đảm bảo an ninh. Chiến tranh phi pháp và bất ổn địa chính trị đã đẩy giá nhiên liệu hoá thạch tăng vọt – và vì thị trường điện Anh biến giá khí đốt không ổn định thành hóa đơn tiền điện cao hơn, các gia đình Anh có nguy cơ phải gánh chịu chi phí này. Chính phủ Anh đang không được lòng dân. Cách họ ứng phó với cuộc khủng hoảng này, và cuộc khủng hoảng về khả năng chi trả rộng lớn hơn, sẽ định hình di sản của chính phủ Anh hiện nay. Bản năng của họ là tập trung mạnh vào năng lượng sạch. Động thái này có nhiều ưu điểm – nhưng hiểu được những hạn chế của chiến lược đó cho thấy tại sao vẫn cần nhanh cải cách sâu rộng hơn.
mục tiêu của chính phủ Anh: ổn định giá cả, bằng cách loại bỏ khí đốt ra khỏi lưới điện. Thị trường điện Anh sử dụng hệ thống định giá biên, có nghĩa là giá điện tại bất kỳ thời điểm nào được xác định bởi nguồn cung cấp đắt nhất cần thiết để đáp ứng nhu cầu. Mặc dù khí đốt chỉ sản xuất một phần tư lượng điện Anh, nhưng khí đốt quyết định giá cả trong 85% thời gian. Điều đó có nghĩa là ngay cả khi năng lượng tái tạo đang tạo ra phần lớn điện năngAnh, hóa đơn tiền điện người Anh vẫn không phản ánh chi phí của năng lượng mặt trời hoặc năng lượng gió. Và vì khí đốt là một mặt hàng toàn cầu với giá cả được quyết định bởi thị trường quốc tế, việc đóng cửa eo biển Hormuz dẫn đến hóa đơn tiền điện tăng cao ở Hull (ảnh dưới) bất chấp đường chân trời ngày càng dày đặc các tuabin gió, và tỷ lệ điện sạch trong lưới điện tăng lên hằng năm.
Ed Miliband (ảnh dưới) hiểu điều này. Do đó, chiến lược của ông là: tràn ngập lưới điện bằng năng lượng tái tạo, cuối cùng là phá vỡ mối liên hệ giữa giá khí đốt và hóa đơn tiền điện. Vài năm trước, tôi từng làm việc với Miliband trong hội đồng quản trị, tôi biết ông ấy cam kết như thế nào đối với công bằng khí hậu và kinh tế, và trực giác của Miliband ở đây là đúng đắn. Việc khử carbon trong lưới điện giúp Anh tránh được những biến động trên thị trường khí đốt toàn cầu. Nhưng nếu mục tiêu là bảo vệ các hộ gia đình và giảm tổng chi phí chuyển đổi, thì điều đó vẫn chưa đủ.
giá điện không chỉ phụ thuộc vào công nghệ cung cấp năng lượng cho lưới điện, mà còn phụ thuộc vào cấu trúc của hệ thống năng lượng – ai sở hữu nó, nó được tài trợ như thế nào và thị trường được thiết kế ra sao.
việc mở rộng năng lượng tái tạo sẽ đẩy phần lớn khí đốt ra khỏi hệ thống theo thời gian, nhưng tốc độ và quy mô cần thiết để giảm giá bán buôn một cách có ý nghĩa là rất lớn. Cho đến khi khí đốt thực sự trở nên cận biên, nó sẽ tiếp tục quyết định giá cả trong phần lớn thời gian. Ngay cả khi năng lượng sạch được mở rộng, hóa đơn tiền điện vẫn sẽ cao và biến động. Đây là một vấn đề kéo dài hàng thập kỷ, chứ không phải là giải pháp ngắn hạn. Nói cách khác, chúng ta không thể giải quyết cuộc khủng hoảng trước mắt bằng cách nói rằng giải pháp là từ bỏ nhiên liệu hóa thạch; đó có thể là đích đến lâu dài, nhưng hệ thống năng lượng như hiện nay – với nhiên liệu hóa thạch vẫn đóng vai trò trung tâm – đòi hỏi một phản ứng khác.
giải pháp trước mắt là cải cách thị trường, nơi khí đốt quyết định giá điện cho tất cả mọi người. Chính phủ nên chuyển các nguồn năng lượng tái tạo và hạt nhân truyền thống sang mô hình mua bán duy nhất – với nhà điều hành hệ thống năng lượng Neso, là bên mua duy nhất – đồng thời đưa các nhà máy khí đốt vào kho dự trữ chiến lược. Các nhà máy phát điện sẽ nhận được giá cố định, nhưng khí đốt sẽ mất đi chức năng quyết định giá cả, đồng thời loại bỏ lợi nhuận bất ngờ của các nhà máy phát điện không sử dụng khí đốt. Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã chứng minh nguyên tắc này vào năm 2022, bằng cách tách giá điện khỏi giá khí đốt thông qua một ngoại lệ được đàm phán đối với các quy tắc thị trường của EU; hóa đơn giảm mạnh – không phải bằng cách thay đổi hỗn hợp nhiên liệu mà bằng cách cải cách thị trường.
nhưng, việc chấm dứt một cơ chế định giá không hiệu quả vẫn để lại một vấn đề thứ 2 chưa được giải quyết: chi phí tài chính cho chính quá trình chuyển đổi. Việc khử carbon trong sản xuất điện sẽ cần hàng trăm tỷ bảng Anh cho cơ sở hạ tầng mạng lưới và sản xuất điện mới. Với quy mô đầu tư lớn như vậy, ngay cả sự khác biệt 1% lãi suất cũng đủ tạo ra sự khác biệt lớn về giá cuối cùng. Nếu khoản đầu tư ấy sử dụng vốn tư nhân, các hộ gia đình sẽ phải trả một khoản phí cao hơn so với trường hợp đầu tư công trực tiếp.
tính lũy kế trong suốt vòng đời hàng thập kỷ của các tài sản năng lượng sạch mới, chi phí tài chính bổ sung chỉ riêng cho vốn tư nhân có thể lên tới hàng trăm tỷ đô la. Người dân sẽ phải gánh chịu phần chênh lệch đó. Đây chính là phí tư nhân hoá đang diễn ra – cái giá cao hơn mà người tiêu dùng buộc phải trả để tiếp cận các nhu cầu thiết yếu khi các khoản đầu tư thiết yếu bị tư nhân hóa. Chúng ta có thể khử carbon hóa lưới điện, nhưng hóa đơn sẽ cao hơn mức cần thiết, và sự phân bổ lại thu nhập từ người trả tiền điện sang vốn sẽ tiếp tục.
chính phủ đúng khi bảo vệ năng lượng sạch – nhưng cuộc khủng hoảng Iran cho thấy cần phải làm gì hơn nữa. Ổn định giá cả và giảm chi phí hệ thống không chỉ đòi hỏi công nghệ năng lượng mới mà còn cần một nền kinh tế năng lượng khác: cải cách thị trường, sở hữu công cộng đối với cơ sở hạ tầng thiết yếu, và đầu tư phục vụ người trả tiền điện chứ không phải chủ sở hữu trái phiếu. Năng lượng sạch có thể phá vỡ sự phụ thuộc của Vương quốc Anh vào khí đốt, nhưng chỉ có hệ thống điện công cộng mới có thể ngăn chặn việc bóc lột lợi nhuận.
cuộc khủng hoảng dầu mỏ Iran đã chứng minh Ed Miliband đúng về năng lượng xanh. Nhưng các hộ gia đình vẫn cần thêm sự hỗ trợ.
toàn bộ nền kinh tế năng lượng của Anh cần được cải cách – việc khử carbon trong lưới điện chỉ là một phần trong đó.
một lần nữa Vương quốc Anh trả giá cho một hệ thống năng lượng ưu ái thu lợi nhuận hơn là đảm bảo an ninh. Chiến tranh phi pháp và bất ổn địa chính trị đã đẩy giá nhiên liệu hoá thạch tăng vọt – và vì thị trường điện Anh biến giá khí đốt không ổn định thành hóa đơn tiền điện cao hơn, các gia đình Anh có nguy cơ phải gánh chịu chi phí này. Chính phủ Anh đang không được lòng dân. Cách họ ứng phó với cuộc khủng hoảng này, và cuộc khủng hoảng về khả năng chi trả rộng lớn hơn, sẽ định hình di sản của chính phủ Anh hiện nay. Bản năng của họ là tập trung mạnh vào năng lượng sạch. Động thái này có nhiều ưu điểm – nhưng hiểu được những hạn chế của chiến lược đó cho thấy tại sao vẫn cần nhanh cải cách sâu rộng hơn.
mục tiêu của chính phủ Anh: ổn định giá cả, bằng cách loại bỏ khí đốt ra khỏi lưới điện. Thị trường điện Anh sử dụng hệ thống định giá biên, có nghĩa là giá điện tại bất kỳ thời điểm nào được xác định bởi nguồn cung cấp đắt nhất cần thiết để đáp ứng nhu cầu. Mặc dù khí đốt chỉ sản xuất một phần tư lượng điện Anh, nhưng khí đốt quyết định giá cả trong 85% thời gian. Điều đó có nghĩa là ngay cả khi năng lượng tái tạo đang tạo ra phần lớn điện năngAnh, hóa đơn tiền điện người Anh vẫn không phản ánh chi phí của năng lượng mặt trời hoặc năng lượng gió. Và vì khí đốt là một mặt hàng toàn cầu với giá cả được quyết định bởi thị trường quốc tế, việc đóng cửa eo biển Hormuz dẫn đến hóa đơn tiền điện tăng cao ở Hull (ảnh dưới) bất chấp đường chân trời ngày càng dày đặc các tuabin gió, và tỷ lệ điện sạch trong lưới điện tăng lên hằng năm.
Ed Miliband (ảnh dưới) hiểu điều này. Do đó, chiến lược của ông là: tràn ngập lưới điện bằng năng lượng tái tạo, cuối cùng là phá vỡ mối liên hệ giữa giá khí đốt và hóa đơn tiền điện. Vài năm trước, tôi từng làm việc với Miliband trong hội đồng quản trị, tôi biết ông ấy cam kết như thế nào đối với công bằng khí hậu và kinh tế, và trực giác của Miliband ở đây là đúng đắn. Việc khử carbon trong lưới điện giúp Anh tránh được những biến động trên thị trường khí đốt toàn cầu. Nhưng nếu mục tiêu là bảo vệ các hộ gia đình và giảm tổng chi phí chuyển đổi, thì điều đó vẫn chưa đủ.
giá điện không chỉ phụ thuộc vào công nghệ cung cấp năng lượng cho lưới điện, mà còn phụ thuộc vào cấu trúc của hệ thống năng lượng – ai sở hữu nó, nó được tài trợ như thế nào và thị trường được thiết kế ra sao.
việc mở rộng năng lượng tái tạo sẽ đẩy phần lớn khí đốt ra khỏi hệ thống theo thời gian, nhưng tốc độ và quy mô cần thiết để giảm giá bán buôn một cách có ý nghĩa là rất lớn. Cho đến khi khí đốt thực sự trở nên cận biên, nó sẽ tiếp tục quyết định giá cả trong phần lớn thời gian. Ngay cả khi năng lượng sạch được mở rộng, hóa đơn tiền điện vẫn sẽ cao và biến động. Đây là một vấn đề kéo dài hàng thập kỷ, chứ không phải là giải pháp ngắn hạn. Nói cách khác, chúng ta không thể giải quyết cuộc khủng hoảng trước mắt bằng cách nói rằng giải pháp là từ bỏ nhiên liệu hóa thạch; đó có thể là đích đến lâu dài, nhưng hệ thống năng lượng như hiện nay – với nhiên liệu hóa thạch vẫn đóng vai trò trung tâm – đòi hỏi một phản ứng khác.
giải pháp trước mắt là cải cách thị trường, nơi khí đốt quyết định giá điện cho tất cả mọi người. Chính phủ nên chuyển các nguồn năng lượng tái tạo và hạt nhân truyền thống sang mô hình mua bán duy nhất – với nhà điều hành hệ thống năng lượng Neso, là bên mua duy nhất – đồng thời đưa các nhà máy khí đốt vào kho dự trữ chiến lược. Các nhà máy phát điện sẽ nhận được giá cố định, nhưng khí đốt sẽ mất đi chức năng quyết định giá cả, đồng thời loại bỏ lợi nhuận bất ngờ của các nhà máy phát điện không sử dụng khí đốt. Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã chứng minh nguyên tắc này vào năm 2022, bằng cách tách giá điện khỏi giá khí đốt thông qua một ngoại lệ được đàm phán đối với các quy tắc thị trường của EU; hóa đơn giảm mạnh – không phải bằng cách thay đổi hỗn hợp nhiên liệu mà bằng cách cải cách thị trường.
nhưng, việc chấm dứt một cơ chế định giá không hiệu quả vẫn để lại một vấn đề thứ 2 chưa được giải quyết: chi phí tài chính cho chính quá trình chuyển đổi. Việc khử carbon trong sản xuất điện sẽ cần hàng trăm tỷ bảng Anh cho cơ sở hạ tầng mạng lưới và sản xuất điện mới. Với quy mô đầu tư lớn như vậy, ngay cả sự khác biệt 1% lãi suất cũng đủ tạo ra sự khác biệt lớn về giá cuối cùng. Nếu khoản đầu tư ấy sử dụng vốn tư nhân, các hộ gia đình sẽ phải trả một khoản phí cao hơn so với trường hợp đầu tư công trực tiếp.
tính lũy kế trong suốt vòng đời hàng thập kỷ của các tài sản năng lượng sạch mới, chi phí tài chính bổ sung chỉ riêng cho vốn tư nhân có thể lên tới hàng trăm tỷ đô la. Người dân sẽ phải gánh chịu phần chênh lệch đó. Đây chính là phí tư nhân hoá đang diễn ra – cái giá cao hơn mà người tiêu dùng buộc phải trả để tiếp cận các nhu cầu thiết yếu khi các khoản đầu tư thiết yếu bị tư nhân hóa. Chúng ta có thể khử carbon hóa lưới điện, nhưng hóa đơn sẽ cao hơn mức cần thiết, và sự phân bổ lại thu nhập từ người trả tiền điện sang vốn sẽ tiếp tục.
chính phủ đúng khi bảo vệ năng lượng sạch – nhưng cuộc khủng hoảng Iran cho thấy cần phải làm gì hơn nữa. Ổn định giá cả và giảm chi phí hệ thống không chỉ đòi hỏi công nghệ năng lượng mới mà còn cần một nền kinh tế năng lượng khác: cải cách thị trường, sở hữu công cộng đối với cơ sở hạ tầng thiết yếu, và đầu tư phục vụ người trả tiền điện chứ không phải chủ sở hữu trái phiếu. Năng lượng sạch có thể phá vỡ sự phụ thuộc của Vương quốc Anh vào khí đốt, nhưng chỉ có hệ thống điện công cộng mới có thể ngăn chặn việc bóc lột lợi nhuận.
