Don Jong Un
Già trâu
Cộng Hòa XHCN Việt Nam đang đón chào quốc khánh thứ 81. Dịp này, Tổng Bí Thư, Chủ Tịch Nước Tô Lâm tái khẳng định, sau các giai đoạn độc lập, thống nhất, đổi mới, đất nước đang trong “kỷ nguyên phát triển mới,” sau khi “giành hết thắng lợi này đến thắng lợi khác,” đất nước sẽ đạt đến mục tiêu “giàu mạnh và thịnh vượng!”
Hình ảnh chụp từ trên cao về thành phố Tam Sa (Sansha), thuộc quần đảo Hoàng Sa, hình chụp năm 2012. (Hình: CN-STR/AFP qua Getty Images)
Nghe ông Tô Lâm lập ngôn, thấy nhiều người Việt hoan hỉ bày tỏ sự tự hào cả ở bên trong lẫn bên ngoài Việt Nam, xem pháo hoa và các chương trình nghệ thuật được dàn dựng với quy mô rất lớn, rồi hệ thống truyền thông khoe một số quốc gia gửi điện chúc mừng, trong đó có Trung Quốc khen “sự ổn định và phát triển nhanh” của Việt Nam, bỗng nhiên nhớ tới hiện trạng biển Đông…
***
Trung Quốc khen “sự ổn định và phát triển nhanh” của Việt Nam song song với việc Quách Gia Côn, phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Trung Quốc, tuyên bố, Việt Nam “không có quyền bình luận về việc Trung Quốc bồi đắp ở Hoàng Sa” – quần đảo mà Trung Quốc cưỡng đoạt của Việt Nam hồi đầu năm 1974.
Hệ thống truyền thông Việt Nam chỉ khoe chuyện Trung Quốc khen và lờ đi, chẳng đả động gì đến chuyện Quách Gia Côn vỗ vào mặt Việt Nam, sau khi Việt Nam lên tiếng: “Kiên quyết phản đối” Trung Quốc bồi đắp bãi đá Hải Sâm, đảo Ba Ba ở quần đảo Hoàng Sa và khẳng định hoạt động bồi đắp là “hoàn toàn phi pháp và vô giá trị.”
Cần nhớ, từ cuối năm ngoái (2025), nhiều cơ quan truyền thông quốc tế đã cảnh báo, rằng Trung Quốc đang hối hả bồi đắp bãi đá Hải Sâm thành đảo nhân tạo, sang năm 2026, truyền thông quốc tế tiếp tục đề cập đến chuyện Trung Quốc vừa bồi đắp đảo nhân tạo, vừa gia tăng việc phát triển hạ tầng dân sự (trung tâm thương mại) ở quần đảo Hoàng Sa, song cả hệ thống công quyền lẫn hệ thống truyền thông chính thức của Việt Nam cùng ngậm tăm. Chỉ sau khi một số cơ quan truyền thông Việt ngữ ở hải ngoại đưa tin và vấn đề bắt đầu được đem ra thảo luận trên một số diễn đàn Việt ngữ, ngày 21 Tháng Ba, 2026 – lần đầu tiên trong năm 2026 – phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Việt Nam mới “kiên quyết phản đối” Trung Quốc tác động đến quần đảo Hoàng Sa!
Ngày 28 Tháng Tám, 2026 – phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Việt Nam “kiên quyết phản đối” lần thứ hai. Đối chiếu thực tế, phát giác, phản ứng dường như phát xuất từ việc giới trẻ chia sẻ thông tin, tranh luận sôi nổi trên mạng xã hội, một chuyên gia nhận định, dường như “kiên quyết phản đối” chỉ nhằm “trấn an dư luận trong nước rằng vấn đề không bị bỏ qua”!
Philippines cũng đang tranh chấp với Trung Quốc về chủ quyền tại biển Đông, song cách ứng xử của Philippines hoàn toàn khác với Việt Nam. Tháng Năm, 2026, Trung Quốc đưa người lên bãi đá Hoài Ân ở quần đảo Trường Sa vốn thuộc chủ quyền của Việt Nam, Philippines cũng làm y như thế để chứng tỏ sẽ không bao giờ nhượng bộ Trung Quốc. Việt Nam chỉ lên án cả hai. Tháng Bảy 2026, trong vòng một tuần, Philippines trực tiếp đối đầu với Trung Quốc ba lần tại Scarborough và Bãi Cỏ Mây ở quần đảo Trường Sa. Tháng 8/2026, Philippines tuyên bố tăng 6,3% ngân sách quốc phòng để đối phó với hoạt động bành trướng của Trung Quốc ở biển Đông!
***
Nếu chịu khó theo dõi mạng xã hội, hẳn sẽ thấy bế tắc ở hiện tại, bi quan về tương lai đang là tâm trạng chung của nhiều triệu người Việt. Quốc khánh lần thứ 81 đến với nhiều số liệu, dữ liệu đáng ngại. Chẳng hạn, theo Numbeo 2026, tỷ lệ giá nhà trên thu nhập (Price to Income Ratio) của Việt Nam khoảng 30 đến 32,8 lần, thuộc nhóm cao nhất châu Á, nằm trong top 10 quốc gia khó mua nhà nhất thế giới. Trước đó, ULI Asia Pacific Home Attainability Index 2025 cho thấy, giá nhà tương đương 20 lần thu nhập bình quân/năm. Avison Young nhận định, trong 5 năm qua, giá căn hộ Hà Nội tăng khoảng 72%, TP.HCM tăng khoảng 50%, trong khi thu nhập bình quân chỉ tăng 6% đến10%/năm.
Cũng thời điểm này, BTI (một tổ chức nghiên cứu ở Đức) công bố Báo cáo 2026, ghi nhận, dù tăng trưởng chung có vẻ tích cực song tại Việt Nam, bất bình đẳng gia tăng, tình trạng “kinh tế trì trệ” vẫn tiếp diễn, tác động nghiêm trọng đến một số nhóm cụ thể: Nông dân, công nhân, những người thiếu việc làm/thất nghiệp, lao động di cư và các nhóm thuộc sắc tộc thiểu số. Báo cáo này cũng ghi nhận, khoảng 62% lao động Việt Nam vẫn làm việc trong khu vực phi chính thức, không có bảo hiểm xã hội hay hợp đồng ổn định. Không ít người lưu ý đến thực tế phức tạp tại Việt Nam, số liệu tăng trưởng tổng thể tuy tốt nhưng phân bổ lợi ích không đồng đều, thanh niên ở các đô thị và lao động phi chính thức đang gánh chịu áp lực càng lúc càng nặng nề.
***
Kẻ viết bài đột nhiên nhớ tới “Chữa chứng bệnh ái quốc giả” mà Phan Bội Châu viết năm 1928, khi xứ sở còn nằm dưới ách chính quyền thuộc địa, sau này được Chương Thâu sưu tầm và đưa vào cuốn “Cao Đẳng Quốc Dân.” Xứ sở sẽ đi về đâu khi những thứ mà tiền nhân nêu ra cách nay 98 năm vẫn còn gần như nguyên vẹn, không suy suyển…
“Chứng bệnh hay giả dối là chứng bệnh chung của người nước ta mà ở trong lại có một chứng đặc biệt là chứng ái quốc giả… Nào đám truy điệu, nào tiệc hoan nghênh, nào là kỷ niệm anh hùng, nào là sùng bái chí sĩ, chuông dồn trống giục, Nam hát Bắc hò, xem ở trong một đám lúc nhúc lao nhao, cũng đã có mấy phần người biết quyền nước đã mất thì tính mạng không còn, hồn nước có về thì giang sơn mới sống. Nếu những tấm lòng ái quốc đó mà thật thà chắc chắn thì giống Tiên Rồng chẳng hạnh phúc lắm sao? Nhưng tội tình thay, khốn khổ thay, người ưu thời mẫn thế chẳng bao nhiêu mà người rao danh thì đầy đường đầy ngõ. Giọt nước mắt khóc nước vẫn ngày đêm chan chứa mà xem cho kỹ thì rặt nước mắt gừng; tiếng chuông trống kêu hồn vẫn trong ngoài gióng giả mà nghe cho tới nơi thì rặt là chuông trò, trống hội; ngoài miệng thì ái quốc mà trong bụng vẫn là kim khánh, mề đay; trước mặt người thì ái quốc mà đến lúc đêm khua thanh vắng thì tính toán những chuyện chó săn chim mồi. Cha Ôi. Trời Ôi. Ái quốc gì? Ái quốc thế ư? Đeo mặt nạ ái quốc để phỉnh chúng lừa đời, một mặt thời mua chuốc lấy tiếng chí sĩ chân nhân, một mặt thì ôm chặt lấy lốt ông tham bà đốc
Hình ảnh chụp từ trên cao về thành phố Tam Sa (Sansha), thuộc quần đảo Hoàng Sa, hình chụp năm 2012. (Hình: CN-STR/AFP qua Getty Images)Nghe ông Tô Lâm lập ngôn, thấy nhiều người Việt hoan hỉ bày tỏ sự tự hào cả ở bên trong lẫn bên ngoài Việt Nam, xem pháo hoa và các chương trình nghệ thuật được dàn dựng với quy mô rất lớn, rồi hệ thống truyền thông khoe một số quốc gia gửi điện chúc mừng, trong đó có Trung Quốc khen “sự ổn định và phát triển nhanh” của Việt Nam, bỗng nhiên nhớ tới hiện trạng biển Đông…
***
Trung Quốc khen “sự ổn định và phát triển nhanh” của Việt Nam song song với việc Quách Gia Côn, phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Trung Quốc, tuyên bố, Việt Nam “không có quyền bình luận về việc Trung Quốc bồi đắp ở Hoàng Sa” – quần đảo mà Trung Quốc cưỡng đoạt của Việt Nam hồi đầu năm 1974.
Hệ thống truyền thông Việt Nam chỉ khoe chuyện Trung Quốc khen và lờ đi, chẳng đả động gì đến chuyện Quách Gia Côn vỗ vào mặt Việt Nam, sau khi Việt Nam lên tiếng: “Kiên quyết phản đối” Trung Quốc bồi đắp bãi đá Hải Sâm, đảo Ba Ba ở quần đảo Hoàng Sa và khẳng định hoạt động bồi đắp là “hoàn toàn phi pháp và vô giá trị.”
Cần nhớ, từ cuối năm ngoái (2025), nhiều cơ quan truyền thông quốc tế đã cảnh báo, rằng Trung Quốc đang hối hả bồi đắp bãi đá Hải Sâm thành đảo nhân tạo, sang năm 2026, truyền thông quốc tế tiếp tục đề cập đến chuyện Trung Quốc vừa bồi đắp đảo nhân tạo, vừa gia tăng việc phát triển hạ tầng dân sự (trung tâm thương mại) ở quần đảo Hoàng Sa, song cả hệ thống công quyền lẫn hệ thống truyền thông chính thức của Việt Nam cùng ngậm tăm. Chỉ sau khi một số cơ quan truyền thông Việt ngữ ở hải ngoại đưa tin và vấn đề bắt đầu được đem ra thảo luận trên một số diễn đàn Việt ngữ, ngày 21 Tháng Ba, 2026 – lần đầu tiên trong năm 2026 – phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Việt Nam mới “kiên quyết phản đối” Trung Quốc tác động đến quần đảo Hoàng Sa!
Ngày 28 Tháng Tám, 2026 – phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Việt Nam “kiên quyết phản đối” lần thứ hai. Đối chiếu thực tế, phát giác, phản ứng dường như phát xuất từ việc giới trẻ chia sẻ thông tin, tranh luận sôi nổi trên mạng xã hội, một chuyên gia nhận định, dường như “kiên quyết phản đối” chỉ nhằm “trấn an dư luận trong nước rằng vấn đề không bị bỏ qua”!
Philippines cũng đang tranh chấp với Trung Quốc về chủ quyền tại biển Đông, song cách ứng xử của Philippines hoàn toàn khác với Việt Nam. Tháng Năm, 2026, Trung Quốc đưa người lên bãi đá Hoài Ân ở quần đảo Trường Sa vốn thuộc chủ quyền của Việt Nam, Philippines cũng làm y như thế để chứng tỏ sẽ không bao giờ nhượng bộ Trung Quốc. Việt Nam chỉ lên án cả hai. Tháng Bảy 2026, trong vòng một tuần, Philippines trực tiếp đối đầu với Trung Quốc ba lần tại Scarborough và Bãi Cỏ Mây ở quần đảo Trường Sa. Tháng 8/2026, Philippines tuyên bố tăng 6,3% ngân sách quốc phòng để đối phó với hoạt động bành trướng của Trung Quốc ở biển Đông!
***
Nếu chịu khó theo dõi mạng xã hội, hẳn sẽ thấy bế tắc ở hiện tại, bi quan về tương lai đang là tâm trạng chung của nhiều triệu người Việt. Quốc khánh lần thứ 81 đến với nhiều số liệu, dữ liệu đáng ngại. Chẳng hạn, theo Numbeo 2026, tỷ lệ giá nhà trên thu nhập (Price to Income Ratio) của Việt Nam khoảng 30 đến 32,8 lần, thuộc nhóm cao nhất châu Á, nằm trong top 10 quốc gia khó mua nhà nhất thế giới. Trước đó, ULI Asia Pacific Home Attainability Index 2025 cho thấy, giá nhà tương đương 20 lần thu nhập bình quân/năm. Avison Young nhận định, trong 5 năm qua, giá căn hộ Hà Nội tăng khoảng 72%, TP.HCM tăng khoảng 50%, trong khi thu nhập bình quân chỉ tăng 6% đến10%/năm.
Cũng thời điểm này, BTI (một tổ chức nghiên cứu ở Đức) công bố Báo cáo 2026, ghi nhận, dù tăng trưởng chung có vẻ tích cực song tại Việt Nam, bất bình đẳng gia tăng, tình trạng “kinh tế trì trệ” vẫn tiếp diễn, tác động nghiêm trọng đến một số nhóm cụ thể: Nông dân, công nhân, những người thiếu việc làm/thất nghiệp, lao động di cư và các nhóm thuộc sắc tộc thiểu số. Báo cáo này cũng ghi nhận, khoảng 62% lao động Việt Nam vẫn làm việc trong khu vực phi chính thức, không có bảo hiểm xã hội hay hợp đồng ổn định. Không ít người lưu ý đến thực tế phức tạp tại Việt Nam, số liệu tăng trưởng tổng thể tuy tốt nhưng phân bổ lợi ích không đồng đều, thanh niên ở các đô thị và lao động phi chính thức đang gánh chịu áp lực càng lúc càng nặng nề.
***
Kẻ viết bài đột nhiên nhớ tới “Chữa chứng bệnh ái quốc giả” mà Phan Bội Châu viết năm 1928, khi xứ sở còn nằm dưới ách chính quyền thuộc địa, sau này được Chương Thâu sưu tầm và đưa vào cuốn “Cao Đẳng Quốc Dân.” Xứ sở sẽ đi về đâu khi những thứ mà tiền nhân nêu ra cách nay 98 năm vẫn còn gần như nguyên vẹn, không suy suyển…
“Chứng bệnh hay giả dối là chứng bệnh chung của người nước ta mà ở trong lại có một chứng đặc biệt là chứng ái quốc giả… Nào đám truy điệu, nào tiệc hoan nghênh, nào là kỷ niệm anh hùng, nào là sùng bái chí sĩ, chuông dồn trống giục, Nam hát Bắc hò, xem ở trong một đám lúc nhúc lao nhao, cũng đã có mấy phần người biết quyền nước đã mất thì tính mạng không còn, hồn nước có về thì giang sơn mới sống. Nếu những tấm lòng ái quốc đó mà thật thà chắc chắn thì giống Tiên Rồng chẳng hạnh phúc lắm sao? Nhưng tội tình thay, khốn khổ thay, người ưu thời mẫn thế chẳng bao nhiêu mà người rao danh thì đầy đường đầy ngõ. Giọt nước mắt khóc nước vẫn ngày đêm chan chứa mà xem cho kỹ thì rặt nước mắt gừng; tiếng chuông trống kêu hồn vẫn trong ngoài gióng giả mà nghe cho tới nơi thì rặt là chuông trò, trống hội; ngoài miệng thì ái quốc mà trong bụng vẫn là kim khánh, mề đay; trước mặt người thì ái quốc mà đến lúc đêm khua thanh vắng thì tính toán những chuyện chó săn chim mồi. Cha Ôi. Trời Ôi. Ái quốc gì? Ái quốc thế ư? Đeo mặt nạ ái quốc để phỉnh chúng lừa đời, một mặt thời mua chuốc lấy tiếng chí sĩ chân nhân, một mặt thì ôm chặt lấy lốt ông tham bà đốc
