Năm 2025 người ta đã không còn có thể an ủi nhau "Việt Nam dễ sống" nữa
Trước đây, dù có thua thiệt nhiều về môi trường sống, về thu nhập trung bình, về hạ tầng cơ sở, nhưng các bạn có công nhận là ở Việt Nam luôn có cảm giác dễ sống không?
Cái gọi là "dễ sống" ấy không phải là thước đo kinh tế, càng không phải chỉ số phát triển, mà là cảm giác của một thời mọi thứ còn chưa đắt đỏ, khởi nghiệp dễ dàng và đồng tiền còn chưa quá khó kiếm với những người lao động trình độ thấp. Suốt một thời gian dài, nó đã đóng vai trò như một chiếc phao tinh thần: "chỉ cần chịu đựng một chút, nhẫn nại một chút, thì vẫn sống được".
Trước đây, dù lương thấp, môi trường ngột ngạt, luật lệ lúc lỏng lúc chặt, có phải bạn vẫn nghe người ta tự an ủi nhau rằng: “Thôi, ở Việt Nam là dễ sống rồi"?
Dễ sống vì còn kẽ hở để xoay xở,
Dễ sống vì chi phí sai lầm còn thấp,
Dễ sống vì cách vận hành kinh tế còn đủ “mềm” để con người luồn lách thích nghi, và tự đỡ mình lên.
Một tiệm tạp hóa, một xe bánh mì, một hàng cơm tấm, một chỗ hớt tóc dã chiến ở vỉa hè, vv... hễ còn lao động là còn nuôi thân được.
Nhưng đến năm 2025, cảm giác đó đã biến mất.
Chi phí sống tăng nhanh hơn thu nhập,
Sai lầm nhỏ cũng trở nên đắt đỏ vì không còn khả năng làm lại, Không gian xoay xở ngày càng hẹp mà áp lực lại đến từ mọi phía: từ kinh tế, hành chính, đến giáo dục và y tế. Người ta không chỉ phải làm việc nhiều hơn để tồn tại, mà kỳ vọng xã hội còn làm họ phải cố chứng minh rằng mình đang sống ổn.
Rồi khi dư địa phát triển ngày càng bị thu hẹp, lòng người cũng dần co lại, không còn đủ rộng để độ lượng với nhau.
Con người trở nên thực dụng hơn, và hình mẫu lý tưởng của tầng lớp thanh niên cũng vì thế mà biến dạng. Từ lúc nào không rõ, hình mẫu ấy không còn thuộc về người trai trẻ âm thầm nỗ lực mỗi ngày, đi lên bằng năng lực, rèn luyện và một lý tưởng rõ ràng; thay vào đó là hình tượng một “tổng tài” xuất hiện như từ trên trời rơi xuống: anh ấy giàu có sẵn, có quyền lực sẵn, thành công "nhảy cóc" hành trình.
Sự “dễ sống” từng là thứ bù đắp cho việc thiếu công bằng xã hội. Khi công bằng bị lu mờ đi, người ta chấp nhận đổi lại bằng sự linh hoạt. Nhưng khi cả công bằng lẫn linh hoạt đều suy giảm, câu an ủi ấy nay trở nên trống rỗng, phải không?
Giờ đây, người trẻ vẫn phải lao động quần quật như ở các nước phát triển, khởi sự kinh doanh khó khăn chẳng kém những nền kinh tế đã "già". Nhưng khi thất bại, họ lại không được hưởng những tấm lưới an sinh tối thiểu mà các nước phát triển xem là hiển nhiên. Rủi ro được cá nhân hóa triệt để, trong khi cơ hội thì ngày càng tập trung vào một số ít nhóm có địa vị xã hội.
Thuế và các khoản phí vì thế không còn được cảm nhận như một sự đóng góp cho tương lai chung, mà giống một lớp áp lực âm thầm chồng lên từng quyết định sống. Người trẻ đóng thuế khi kiếm tiền, đóng thuế khi tiêu tiền, đóng thuế khi tích lũy, nhưng rất khó nhìn thấy ngày mình sẽ được hưởng lại một cách tương xứng.
Sẽ mất bao lâu để mua được nhà? Mất bao lâu để mua được chiếc xe che nắng che mưa? Mất bao lâu để tiền thuế môi trường đóng trên từng lít xăng mua được khí trời trong lành và bóng mát hàng cây trên mỗi góc phố?
Thuế có còn lá khế ước giữa công dân và nhà nước hay đã trở thành một nghĩa vụ một chiều, nơi niềm tin bị bào mòn theo từng năm từng tháng?
Ở đầu trên của tháp dân số, người già cũng ngày càng khó sống hơn. Khi chi phí y tế tăng lên, còn hệ thống bảo trợ thì mỏng và phân mảnh, tuổi già với sức lao động cạn dần không còn là giai đoạn nghỉ ngơi mà trở thành một cuộc kéo co để sinh tồn.
Dẫu biết rằng có người cha người mẹ nào muốn trở thành gánh nặng cho con cái, nhưng lương hưu không đủ sống, tiết kiệm bị lạm phát bào mòn, sự phụ thuộc vào con cái trở thành điều tất yếu.
Kết quả là một thế hệ trẻ bị kẹt ở giữa, phải cõng cả hai đầu thời gian. Họ vừa phải chu cấp cho thế hệ trước - cha mẹ, ông bà - trong một xã hội chưa kịp giàu mà đã già đi, vừa phải tích lũy cho thế hệ sau giữa dòng tương lai ngày càng bất định.
Đó là gánh nặng ba tầng đè lên một thế hệ chưa từng được hỏi xem họ có sẵn sàng hay không. Không khó hiểu khi người trẻ vật lộn ngoài kia để rồi phải tìm nơi "chữa lành".
Có bạn hỏi sao bấy lâu không thấy mình viết chính luận về Việt Nam nữa, mình chỉ trả lời lại bằng một câu hỏi khác: "Khi thấy đứa mình không ưa đang mắc sai lầm, có phải tốt nhất là nên im lặng không?". Mình đã viết đủ nhiều, viết như để thanh lọc bạn bè từ tiểu học đến đại học, nên sự im lặng này không phải là thờ ơ, mà là để tích lũy năng lượng cho tương lai.
Mong bạn, người đọc những dòng này, cũng để dành được năng lượng và an yên, nhất là nếu bạn đang tạm thời kẹt lại ở một xã hội không còn dễ sống.
Năm mới tốt lành, Chúa phù hộ bạn và tôi.
A.V.
.png "Sex :vozvn (22):"){kind=icon}
.png "Sex :vozvn (19):"){kind=icon}
