Johnny Lê Nữu Vượng
Già làng


Tổng thống Cyril Ramaphosa tiếp tục văn hoá điều hành kinh tế kiểu Xã Hội Chủ Nghĩa ở Nam Phi
Cộng hòa Nam Phi - một quốc gia đã phải chịu đựng hàng thập kỷ phân biệt chủng tộc và đấu tranh đẫm máu do chính quyền da trắng thượng đẳng lãnh đạo đã có kinh tế phát triển vượt bậc. Vài thập kỷ sau cuộc bầu cử Quốc hội đầu tiên do da đen cầm quyền và 9 năm liên tục tăng trưởng kinh tế âm, nước này đã phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng năng lượng lớn và mức độ cao tình trạng thất nghiệp, bất bình đẳng và nghèo đói.

Các quan chức tham nhũng và trùm tội phạm tiêu số tiền tỷ bị đánh cắp khá đơn giản: sắm những chiếc xe đắt tiền như Maserati, túi Louis Vuitton và quần áo của các thương hiệu nổi tiếng thế giới hay quân đội thì dùng đồng hồ Patek Philipes, nuôi bao gái da trắng, mua nhà ở Mỹ. Cựu giám đốc điều hành Eskom dẫn nguồn tin cho biết các thành viên của tập đoàn có một nghi thức tốn kém và khác thường: trước khi vào phòng, họ rửa tay bằng loại rượu whisky có 15 năm tuổi.
- Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), qua đánh giá về các hoạt động mua sắm của Nam Phi cho thấy, quốc gia này cần thành lập một cơ quan duy nhất, độc lập và mạnh mẽ để chống tham nhũng.

Theo OECD, Nam Phi cần thành lập một cơ quan duy nhất, độc lập và mạnh mẽ để chống tham nhũng.
Phóng viên TTXVN tại Pretoria dẫn thông báo của Tổng cục thống kê Nam Phi (StatSA)
Các ngành kinh tế chính chịu ảnh hưởng nặng nề. Ngành nông nghiệp giảm 3,2% và khai khoáng giảm 1,6% trong năm 2023, xu hướng này kéo dài sang 2024. Ngành sản xuất chỉ tăng nhẹ 0,2%, nhờ nhu cầu về hóa dầu và ô tô. Tiêu dùng hộ gia đình giảm từ 2,8% năm 2022 xuống còn 0,7% năm 2023 và duy trì ở mức thấp trong năm 2024 do lãi suất cao. Tỷ lệ thất nghiệp ở mức cao, đạt 31,9% trong quý IV/2024, với tỷ lệ thất nghiệp thanh niên (15-24 tuổi) lên tới 59,6%. Tỷ lệ nghèo đói ước tính ở mức 63% vào năm 2023, dựa trên ngưỡng nghèo của các quốc gia có thu nhập trung bình cao, và hệ số Gini là 0,67, phản ánh mức độ bất bình đẳng cao nhất thế giới.
Lạm phát giảm từ 6% năm 2023 xuống 4,4% trong năm 2024, nằm trong mục tiêu 3-6% của Ngân hàng Dự trữ Nam Phi (SARB). Tuy nhiên, đồng rand mất giá 12,4% so với USD trong năm 2023, đạt mức 18,40 rand/USD, và tiếp tục chịu áp lực trong năm 2024 do xuất khẩu giảm. Thâm hụt ngân sách dự kiến đạt 5% GDP trong năm tài khóa 2024-2025, với tỷ lệ nợ công/GDP ổn định ở mức 75,5%. Chính phủ Liên minh Quốc gia (GNU), được thành lập sau cuộc bầu cử tháng 5/2024, cam kết giải quyết thâm hụt tài khóa và thúc đẩy cải cách cơ cấu thông qua chương trình Operation Vulindlela, tập trung vào năng lượng, logistics, nước, dữ liệu và visa điện tử.
Hiện nay, chính phủ của Nam Phi khó có thể được gọi là đấu tranh thành công cho quyền của người da đen: mức lương thấp, tỷ lệ nghèo đói cùng tỷ lệ thất nghiệp gần tới mức tối đa trong lịch sử. Nam Phi như là một quốc gia có sự bất bình đẳng kinh tế lớn nhất thế giới. Theo Ngân hàng Thế giới, chỉ số Gini (sự phân tầng về mức thu nhập giữa người giàu nhất và người nghèo nhất) tại đây là 63,0.
Chính quyền thừa nhận rằng người dân đang phải vật lộn để đáp ứng các nhu cầu cơ bản do chi phí sinh hoạt ngày càng tăng. Ngoài ra, các dịch vụ xã hội của đất nước, bao gồm giáo dục, cấp nước và chăm sóc sức khỏe đang bị ảnh hưởng. Điều này dẫn đến đợt bùng phát dịch tả tồi tệ nhất trong 15 năm qua đã tấn công Nam Phi vào tháng 2/2023 và vẫn đang lan rộng. Trong 6 tháng qua có 122 cuộc biểu tình lớn đã diễn ra trên khắp cả nước (con số này có thể đạt kỷ lục vào cuối năm nay) do chính phủ không thể cung cấp đủ điện, nước cho người dân dẫn đến tình trạng mất vệ sinh và các bệnh nhiễm trùng khác.