Rido511
Cái lồn nhăn nheo
RANH GIỚI MÀ VTV CẦN LÀ RANH GIỚI GIỮA TRI ÂN LƯƠNG THIỆN VÀ KÍCH DỤC ĐAU THƯƠNG
Vấn đề chính của phim tài liệu Ranh giới do VTV làm không nằm ở việc công khai gương mặt bệnh nhân hay không, kể cả khi các bệnh nhân đồng ý với điều đó thì bộ phim này vẫn đem lại hệ quả xấu nhiều hơn tốt. Có lẽ tôi không cần nhắc lại về chiến thuật gieo rắc nỗi sợ hãi mà truyền thông miệt mài làm từ năm ngoái đến nay nữa, mà thay vào đó nên bàn đến một chiến thuật mới mẻ hơn: Kích dục đau thương.
Thuật ngữ "kích dục đau thương" được tôi biến tấu từ thuật ngữ "kích dục bằng đói nghèo" (poverty porn), một thuật ngữ vốn xuất phát từ phương tây. Poverty porn sinh ra từ những năm 1980 thời nở rộ các phong trào kêu gọi từ thiện hoặc sự quan tâm của công chúng, nó được dùng để chỉ đến loại hành động trưng ra hình ảnh trần trụi, thảm hại, bẩn thỉu của trẻ em châu Phi nhằm kích động cảm xúc người xem. Tra hình ảnh bằng từ khoá "poverty porn" bạn sẽ thấy những đứa trẻ châu Phi gần như trần truồng, gầy lộ xương sườn, bẩn thỉu và khắc khổ. Đó chính là poverty porn.
Dần dà người ta nhận ra poverty porn là hành động rất tồi và nên xoá bỏ, mặc dù đúng là mục đích kích động cảm xúc rất hiệu quả. Nhưng poverty porn vô hình trung đã hạ đẳng hoá đối tượng cần giúp đỡ, nó khiến người xem cảm giác đối tượng là một giống người thứ cấp so với mình, mình thượng đẳng so với họ, và do đó càng kéo dài khoảng cách giữa người với người. Thay vì tạo sự đồng cảm bằng cách giúp người ta "xỏ chân vào đôi giày của người khác" như câu thành ngữ phương tây, rằng người cần giúp đỡ cũng là con người như chúng ta ở mọi phương diện, chỉ trừ một điểm là không may mắn bằng, và chính do thế nên càng cần phải giúp họ để họ có cuộc sống giống như cuộc sống của chúng ta, nhưng poverty porn không khắc hoạ điều đó mà chọn cách khắc hoạ những bẩn thỉu, cùng khổ của người nghèo, như thể toàn bộ bản chất con người họ chỉ được có thế.
Và đây chính xác là thứ VTV đang làm với bệnh nhân Covid-19, chỉ khác một điều rằng cái nghèo khổ được thay bằng cái bệnh tật. Việc dí sát máy quay vào mặt một phụ nữ đang hoảng loạn và khóc lóc cùng với giọng nói hụt hơi vì khó thở, VTV đang cố kích dục bằng nỗi đau thương.
Biết rằng hành động này chẳng còn lạ lẫm với thế giới internet hiện nay. Nhiều người mang sự tò mò kì lạ với cái chết của đồng loại, họ muốn biết người bị treo cổ sẽ phản ứng thế nào ngay trước khi chết, người chết đuối sẽ quẫy đạp thế nào, bị cắt cổ thì giãy giụa ra sao và cảnh một viên đạn phá vỡ hộp sọ con người trông thế nào. Một trang mạng xã hội hỏi đáp lớn nhất thế giới có hẳn một sub-domain chuyên đăng các hình ảnh dạng như thế này, và nó độc hại đến mức trang hỏi đáp ấy đã phải xoá sub-domain này đi. Một trang web dạng forum khác, mà tôi cũng xin giấu tên, chuyên đăng video và ảnh xác chết, thậm chí thành viên còn phải trả tiền để được xem các thread như vậy, nhưng việc thu phí không khiến forum ấy giảm thành viên, mà chỉ càng cho thấy nhu cầu của cư dân mạng với lĩnh vực này lớn đến thế nào mà thôi.
Còn với VTV, họ công khai dùng những hình ảnh sắp chết hoặc gần như sắp chết của bệnh nhân Covid-19 để mà kích dục đau thương cho toàn bộ người xem cả nước, bất kể độ tuổi.
Họ cho rằng phim tài liệu này tạo lòng thương và đoàn kết để chống dịch, nhưng tôi không thấy điều này, hoặc tồi tệ hơn, lòng thương ấy là thương hại, không phải thương yêu. Bằng việc công khai gương mặt của từng bệnh nhân, cạnh đó lại chỉ khắc hoạ những khổ sở cả ở ngoại hình lẫn nội tâm mà họ phải chịu, kiểu tuyên truyền này dễ khiến người xem hình thành suy nghĩ "chúng ta đừng để bản thân phải giống như chúng nó". Thay vì cho người xem thấy được nhiều trắc diện cuộc đời của bệnh nhân (điều này là có thể bởi những bệnh nhân được quay rõ mặt đều không phải bệnh nhân tử vong) để người xem được "xỏ chân vào đôi giày của họ" thì ở đây chúng ta chỉ thấy những con người yếu ớt và tàn tạ vì bệnh tật tàn phá. Dường như họ chỉ là cái phông nền để tôn lên nỗi sợ hãi và sự khó khăn của y bác sĩ. Chỉ thế thôi và hết.
Họ cho rằng bộ phim tri ân và tôn vinh đội ngũ nhân viên y tế, nhưng tôi e là cả điều này nó cũng không phụng sự được. Trong khi bệnh nhân bị đẩy xuống thành một giống người thứ cấp, thì nhân viên y tế bị tung hô lên mức cao hơn con người. Họ trở thành anh hùng. Họ trở thành cái gì đó cao thượng hơn những con người bình thường, đến mức chúng ta quên rằng họ thật sự cần những đền đáp đối với một con người bình thường, đó là tiền. Vâng, tiền để trang trải cuộc sống bình thường của một con người bình thường. Tôi nghĩ chúng ta không nên quên rằng đã có những bác sĩ phải lên tiếng vì chế độ đãi ngộ họ quá thấp, cả trong lúc bình thường lẫn trong lúc đại dịch. Và càng không nên quên cái công văn mới ra gần đây dành cho họ.
Tranh vẽ cổ động, khẩu hiệu tung hô chỉ có tác dụng thoáng chốc trong mùa dịch, nhưng các bác sĩ phải làm công việc này có thể đến suốt đời họ. Có lẽ họ không cần đến khi có biến mới được quan tâm một cách đột xuất đến tầm quan trọng của công việc mình làm rồi khi hết biến thì như cũ, mà có lẽ họ cần hơn một sự thay đổi về hệ thống để đãi ngộ tốt hơn và tâm lí thoải mái hơn khi làm việc trong nhiều năm phía trước. Mà trùng hợp thay, gần đây tôi đọc được một câu rằng "Xã hội càng có nhiều anh hùng càng cho thấy nó có vấn đề từ hệ thống."
Nói tóm lại bộ phim này sử dụng một chiến thuật độc hại và cũ kĩ mà ở nơi sinh ra nó đã và đang muốn dập tắt nó. Nó không tạo đồng cảm với bệnh nhân mà cũng chẳng thật sự thiết thực với bác sĩ, tác dụng lớn nhất của nó là gieo rắc nỗi sợ. Và cụ thể là sợ Covid-19 mà thôi, bởi tôi cho rằng những đau thương dạng như thế này ta cũng có thể tìm được ở các bệnh nhân ung thư, tai nạn, cái chết nào cũng tang thương cả, Covid-19 chưa bao giờ là duy nhất và tang thương nhất. Dồn nỗi sợ hãi vào Covid càng khiến đồng bào nhìn nhau như quái vật.
Hay là phải chăng họ muốn chủ động tạo ra những con quái vật bằng những hành động quái đản?
Nguyễn Tuấn Linh
Vấn đề chính của phim tài liệu Ranh giới do VTV làm không nằm ở việc công khai gương mặt bệnh nhân hay không, kể cả khi các bệnh nhân đồng ý với điều đó thì bộ phim này vẫn đem lại hệ quả xấu nhiều hơn tốt. Có lẽ tôi không cần nhắc lại về chiến thuật gieo rắc nỗi sợ hãi mà truyền thông miệt mài làm từ năm ngoái đến nay nữa, mà thay vào đó nên bàn đến một chiến thuật mới mẻ hơn: Kích dục đau thương.
Thuật ngữ "kích dục đau thương" được tôi biến tấu từ thuật ngữ "kích dục bằng đói nghèo" (poverty porn), một thuật ngữ vốn xuất phát từ phương tây. Poverty porn sinh ra từ những năm 1980 thời nở rộ các phong trào kêu gọi từ thiện hoặc sự quan tâm của công chúng, nó được dùng để chỉ đến loại hành động trưng ra hình ảnh trần trụi, thảm hại, bẩn thỉu của trẻ em châu Phi nhằm kích động cảm xúc người xem. Tra hình ảnh bằng từ khoá "poverty porn" bạn sẽ thấy những đứa trẻ châu Phi gần như trần truồng, gầy lộ xương sườn, bẩn thỉu và khắc khổ. Đó chính là poverty porn.
Dần dà người ta nhận ra poverty porn là hành động rất tồi và nên xoá bỏ, mặc dù đúng là mục đích kích động cảm xúc rất hiệu quả. Nhưng poverty porn vô hình trung đã hạ đẳng hoá đối tượng cần giúp đỡ, nó khiến người xem cảm giác đối tượng là một giống người thứ cấp so với mình, mình thượng đẳng so với họ, và do đó càng kéo dài khoảng cách giữa người với người. Thay vì tạo sự đồng cảm bằng cách giúp người ta "xỏ chân vào đôi giày của người khác" như câu thành ngữ phương tây, rằng người cần giúp đỡ cũng là con người như chúng ta ở mọi phương diện, chỉ trừ một điểm là không may mắn bằng, và chính do thế nên càng cần phải giúp họ để họ có cuộc sống giống như cuộc sống của chúng ta, nhưng poverty porn không khắc hoạ điều đó mà chọn cách khắc hoạ những bẩn thỉu, cùng khổ của người nghèo, như thể toàn bộ bản chất con người họ chỉ được có thế.
Và đây chính xác là thứ VTV đang làm với bệnh nhân Covid-19, chỉ khác một điều rằng cái nghèo khổ được thay bằng cái bệnh tật. Việc dí sát máy quay vào mặt một phụ nữ đang hoảng loạn và khóc lóc cùng với giọng nói hụt hơi vì khó thở, VTV đang cố kích dục bằng nỗi đau thương.
Biết rằng hành động này chẳng còn lạ lẫm với thế giới internet hiện nay. Nhiều người mang sự tò mò kì lạ với cái chết của đồng loại, họ muốn biết người bị treo cổ sẽ phản ứng thế nào ngay trước khi chết, người chết đuối sẽ quẫy đạp thế nào, bị cắt cổ thì giãy giụa ra sao và cảnh một viên đạn phá vỡ hộp sọ con người trông thế nào. Một trang mạng xã hội hỏi đáp lớn nhất thế giới có hẳn một sub-domain chuyên đăng các hình ảnh dạng như thế này, và nó độc hại đến mức trang hỏi đáp ấy đã phải xoá sub-domain này đi. Một trang web dạng forum khác, mà tôi cũng xin giấu tên, chuyên đăng video và ảnh xác chết, thậm chí thành viên còn phải trả tiền để được xem các thread như vậy, nhưng việc thu phí không khiến forum ấy giảm thành viên, mà chỉ càng cho thấy nhu cầu của cư dân mạng với lĩnh vực này lớn đến thế nào mà thôi.
Còn với VTV, họ công khai dùng những hình ảnh sắp chết hoặc gần như sắp chết của bệnh nhân Covid-19 để mà kích dục đau thương cho toàn bộ người xem cả nước, bất kể độ tuổi.
Họ cho rằng phim tài liệu này tạo lòng thương và đoàn kết để chống dịch, nhưng tôi không thấy điều này, hoặc tồi tệ hơn, lòng thương ấy là thương hại, không phải thương yêu. Bằng việc công khai gương mặt của từng bệnh nhân, cạnh đó lại chỉ khắc hoạ những khổ sở cả ở ngoại hình lẫn nội tâm mà họ phải chịu, kiểu tuyên truyền này dễ khiến người xem hình thành suy nghĩ "chúng ta đừng để bản thân phải giống như chúng nó". Thay vì cho người xem thấy được nhiều trắc diện cuộc đời của bệnh nhân (điều này là có thể bởi những bệnh nhân được quay rõ mặt đều không phải bệnh nhân tử vong) để người xem được "xỏ chân vào đôi giày của họ" thì ở đây chúng ta chỉ thấy những con người yếu ớt và tàn tạ vì bệnh tật tàn phá. Dường như họ chỉ là cái phông nền để tôn lên nỗi sợ hãi và sự khó khăn của y bác sĩ. Chỉ thế thôi và hết.
Họ cho rằng bộ phim tri ân và tôn vinh đội ngũ nhân viên y tế, nhưng tôi e là cả điều này nó cũng không phụng sự được. Trong khi bệnh nhân bị đẩy xuống thành một giống người thứ cấp, thì nhân viên y tế bị tung hô lên mức cao hơn con người. Họ trở thành anh hùng. Họ trở thành cái gì đó cao thượng hơn những con người bình thường, đến mức chúng ta quên rằng họ thật sự cần những đền đáp đối với một con người bình thường, đó là tiền. Vâng, tiền để trang trải cuộc sống bình thường của một con người bình thường. Tôi nghĩ chúng ta không nên quên rằng đã có những bác sĩ phải lên tiếng vì chế độ đãi ngộ họ quá thấp, cả trong lúc bình thường lẫn trong lúc đại dịch. Và càng không nên quên cái công văn mới ra gần đây dành cho họ.
Tranh vẽ cổ động, khẩu hiệu tung hô chỉ có tác dụng thoáng chốc trong mùa dịch, nhưng các bác sĩ phải làm công việc này có thể đến suốt đời họ. Có lẽ họ không cần đến khi có biến mới được quan tâm một cách đột xuất đến tầm quan trọng của công việc mình làm rồi khi hết biến thì như cũ, mà có lẽ họ cần hơn một sự thay đổi về hệ thống để đãi ngộ tốt hơn và tâm lí thoải mái hơn khi làm việc trong nhiều năm phía trước. Mà trùng hợp thay, gần đây tôi đọc được một câu rằng "Xã hội càng có nhiều anh hùng càng cho thấy nó có vấn đề từ hệ thống."
Nói tóm lại bộ phim này sử dụng một chiến thuật độc hại và cũ kĩ mà ở nơi sinh ra nó đã và đang muốn dập tắt nó. Nó không tạo đồng cảm với bệnh nhân mà cũng chẳng thật sự thiết thực với bác sĩ, tác dụng lớn nhất của nó là gieo rắc nỗi sợ. Và cụ thể là sợ Covid-19 mà thôi, bởi tôi cho rằng những đau thương dạng như thế này ta cũng có thể tìm được ở các bệnh nhân ung thư, tai nạn, cái chết nào cũng tang thương cả, Covid-19 chưa bao giờ là duy nhất và tang thương nhất. Dồn nỗi sợ hãi vào Covid càng khiến đồng bào nhìn nhau như quái vật.
Hay là phải chăng họ muốn chủ động tạo ra những con quái vật bằng những hành động quái đản?
Nguyễn Tuấn Linh
Đã sợ rồi còn ào ào ra đường, bất chấp lý do là sao? 
