Trong những khoảng lặng mà thời gian tự cắt đứt chính nó, ta thường bắt gặp một thứ ánh sáng không phải ánh sáng, một thứ bóng tối không hẳn bóng tối, mà là cái khoảng giữa hai lần chớp mắt của vũ trụ. Người ta gọi đó là ý thức, nhưng gọi thế cũng chỉ để khỏi phải thừa nhận rằng mình đang đứng trước một cái hố không đáy được lát gạch bằng chính những câu hỏi mà mình đặt ra.
Có kẻ nói cuộc đời là một dòng sông. Sai. Dòng sông ít ra còn biết mình chảy về đâu. Còn chúng ta, chúng ta là những giọt nước bị mắc kẹt trong đám mây đang tự vấn rằng có nên rơi hay không, trong khi chính cái hành động tự vấn ấy đã làm đám mây tan ra thành mưa từ bao giờ. Ta rơi, ta bốc hơi, ta lại rơi, và mỗi lần rơi đều tự nhủ rằng lần này sẽ khác, lần này sẽ chạm đến đại dương của sự hiểu biết. Nhưng đại dương, hóa ra, chỉ là một cái ao tù được gọi tên thật kêu.
Người ta bảo phải sống cho trọn vẹn. Trọn vẹn là gì? Là ôm lấy cả niềm vui lẫn nỗi đau, hay là học cách giả vờ rằng nỗi đau cũng là một dạng niềm vui được ngụy trang tinh vi? Tôi đã thử cả hai, và phát hiện ra rằng cả hai đều dẫn đến cùng một kết cục: một buổi sáng thức dậy thấy mình vẫn còn thở, vẫn còn phải chọn giữa ly cà phê đen và ly cà phê sữa, trong khi cả hai lựa chọn đều không thay đổi được sự thật rằng hôm nay trời vẫn xanh một cách nhẫn tâm.
Có lần tôi hỏi một con bướm rằng nó có nhớ mình từng là sâu không. Nó không trả lời, chỉ vỗ cánh bay đi, để lại tôi với câu hỏi ngu ngốc ấy và một nỗi nghi ngờ mơ hồ rằng có lẽ chính tôi mới là con sâu đang mơ mình là bướm, hay ngược lại, hay cả hai cùng lúc, hay chẳng là cái gì cả. Zhuangzi chắc hẳn đang cười đâu đó trong cõi hư vô, mà cái cười ấy cũng không rõ là cười tôi hay cười chính ông.
Người ta tìm kiếm ý nghĩa. Tôi thì nghi ngờ rằng ý nghĩa chính là cái trò đùa tinh quái nhất của tạo hóa: nó luôn ở đó, ngay trước mũi ta, nhưng mỗi khi ta cố chỉ vào nó thì nó lại biến thành một câu khác: “Ý nghĩa ở chỗ ngươi vừa cố chỉ vào ta”. Như vậy, hành động duy nhất có ý nghĩa là đừng cố tìm ý nghĩa, nhưng chính cái hành động “đừng cố” ấy lại là một dạng tìm kiếm cao cấp hơn, và cứ thế chúng ta xoay tròn trong cái vòng lẩn quẩn được trang trí bằng những từ ngữ nghe rất kêu: hiện sinh, siêu việt, giác ngộ, chấp nhận.
Cuối cùng, khi mọi lý lẽ đã cạn, mọi triết lý đã mục ruỗng trong miệng như bánh mì để qua đêm, ta vẫn phải đứng dậy, đánh răng, mặc áo, bước ra đường, và giả vờ rằng mình biết hôm nay mình sẽ đi đâu. Đó là bi kịch lớn nhất, hay hài kịch lớn nhất, hay chỉ đơn giản là cái cách mà vũ trụ tự giải trí bằng việc nhìn chúng ta cố gắng tỏ ra có ý nghĩa trong một thực tại vốn dĩ không cần ý nghĩa nào để tồn tại.
Và thế là đủ. Hay chưa đủ. Hay sẽ chẳng bao giờ đủ. Hay chính cái “đủ” ấy mới là ảo tưởng.
Tôi không biết.
Bạn cũng không.
Nhưng chúng ta vẫn tiếp tục nói, như thể lời nói có thể vá lại cái lỗ thủng mà chính lời nói đã tạo ra từ thuở ban đầu.