Xét dưới lăng kính tâm lý học đám đông, hiện tượng dư luận “đấu tố” cuốn sách “Chuyện với Thanh” bộc lộ những cơ chế vận hành có sự tương đồng sâu sắc với phong trào Hồng vệ binh thời Cách mạng Văn hóa.
Điểm chung lớn nhất nằm ở xu hướng “dán nhãn” để triệt tiêu phản biện, khi đám đông nhanh chóng quy chụp tác phẩm bằng các tội danh nghiêm trọng về mặt nhận thức như “lật sử” hay “xuyên tạc”, từ đó khóa chặt mọi không gian thảo luận chuyên môn đa chiều và ép những tiếng nói lý trí phải giữ im lặng để tự vệ.
Đồng thời, việc tự phong cho mình quyền lực đạo đức tối cao — nhân danh người gác đền của lòng yêu nước và lịch sử — đã tạo ra một tính chính danh ảo, cho phép người dùng mạng xã hội thoải mái dùng bạo lực ngôn từ tấn công nhân phẩm tác giả mà không thấy cắn rứt.
Sức mạnh này được khuếch đại qua hiệu ứng “tuyết lăn” của thuật toán và áp lực đồng lứa, cuốn cả những người chưa từng đọc cuốn sách vào làn sóng chỉ trích chỉ để chứng minh mình thuộc về “số đông đúng đắn”.
Hệ quả là nó tạo ra một áp lực truyền thông khủng khiếp, buộc các định chế quản lý và nhà xuất bản phải lập tức thỏa hiệp, nhanh chóng ra lệnh thu hồi và xin lỗi để dập tắt khủng hoảng.
Dù không mang màu sắc bạo lực thể xác, bản chất của làn sóng trực tuyến này vẫn là một dạng quyền lực tập thể ẩn danh, nơi lý trí bị triệt tiêu bởi sự cuồng nhiệt nhân danh một lý tưởng chung, biến một cuộc phản biện học thuật thông thường thành một cuộc thanh trừng văn hóa trên không gian mạng.
Khi làn sóng phẫn nộ vượt qua giới hạn của một cuộc khủng hoảng xuất bản thông thường để chuyển hướng tấn công sang ông Lê Quốc Minh – Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân – cơ chế “đấu tố” mang màu sắc Hồng vệ binh càng được thể hiện một cách cực đoan và rõ nét.
Điểm chung lớn nhất nằm ở xu hướng “dán nhãn” để triệt tiêu phản biện, khi đám đông nhanh chóng quy chụp tác phẩm bằng các tội danh nghiêm trọng về mặt nhận thức như “lật sử” hay “xuyên tạc”, từ đó khóa chặt mọi không gian thảo luận chuyên môn đa chiều và ép những tiếng nói lý trí phải giữ im lặng để tự vệ.
Đồng thời, việc tự phong cho mình quyền lực đạo đức tối cao — nhân danh người gác đền của lòng yêu nước và lịch sử — đã tạo ra một tính chính danh ảo, cho phép người dùng mạng xã hội thoải mái dùng bạo lực ngôn từ tấn công nhân phẩm tác giả mà không thấy cắn rứt.
Sức mạnh này được khuếch đại qua hiệu ứng “tuyết lăn” của thuật toán và áp lực đồng lứa, cuốn cả những người chưa từng đọc cuốn sách vào làn sóng chỉ trích chỉ để chứng minh mình thuộc về “số đông đúng đắn”.
Hệ quả là nó tạo ra một áp lực truyền thông khủng khiếp, buộc các định chế quản lý và nhà xuất bản phải lập tức thỏa hiệp, nhanh chóng ra lệnh thu hồi và xin lỗi để dập tắt khủng hoảng.
Dù không mang màu sắc bạo lực thể xác, bản chất của làn sóng trực tuyến này vẫn là một dạng quyền lực tập thể ẩn danh, nơi lý trí bị triệt tiêu bởi sự cuồng nhiệt nhân danh một lý tưởng chung, biến một cuộc phản biện học thuật thông thường thành một cuộc thanh trừng văn hóa trên không gian mạng.
Khi làn sóng phẫn nộ vượt qua giới hạn của một cuộc khủng hoảng xuất bản thông thường để chuyển hướng tấn công sang ông Lê Quốc Minh – Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân – cơ chế “đấu tố” mang màu sắc Hồng vệ binh càng được thể hiện một cách cực đoan và rõ nét.
