SINH HOẠT CÕI TIÊN
Hồi đó, tù mới vô phòng gọi là “số mới”. Chưa kịp biết phòng có mấy người, chưa kịp nhớ mặt ai, là đã được gọi ra giữa phòng để “ngồi sinh hoạt”.
Thường thì mới vô là bắt ngồi xếp bằng, hai tay phải lót dưới mông, mắt nhìn xuống đất. Ngồi sai tư thế là “trật tự buồng” nhắc liền: “Ê, mày biết sinh hoạt không mày?”
Nếu trả lời “em mới vô, em chưa biết” thì còn được hướng dẫn. Còn cái kiểu mặt nghênh nghênh, cà nghinh cà bật là ăn đòn liền, khỏi cần giải thích. Mà trật tự nó đá là dính dô dách.
Cái gọi là “sinh hoạt” thật ra là một buổi hỏi cung kiểu tù: tên gì, bao nhiêu tuổi, quê quán ở đâu, cha mẹ làm gì, vô đây vì tội gì… nói chung là sơ yếu lý lịch trích ngang, nhưng làm sai nhịp là bị chỉnh bằng tay chân.
Ngồi cho đàng hoàng nha: xếp bằng, hai tay để dưới đít, tư thế y như đang chờ… ăn đòn mà không thể phản kháng.
Thời đó “anh trật tự” hỏi tiếp:
– Ba, bảy, chín? Mày chọn số nào?
Nghe thì giống câu hỏi trắc nghiệm, nhưng thật ra là trắc nghiệm không có đáp án đúng.
Chọn số nhỏ: bị đánh vì “không biết điều”. Chọn số lớn: bị đánh vì “hỗn”. Chọn số giữa: bị đánh vì “lập lờ, không rõ lập trường”.
Nói “em không biết”: càng ăn đòn, vì… đã vô đây mà còn ngâu. Sau khi bas (bằng tay) và trép (bằng chân) xong, số mới sẽ được huấn luyện “ba không: Đã vô đây, cán bộ hỏi gì thì không nghe không biết không thấy”. Đứa nào mà “chỏ”, “ăn ten” (chỉ điểm) là bị oánh má nhìn không ra…
Tóm lại, đây là bài thi mà dù khoanh A, B, C hay bỏ trắng thì kết quả vẫn là rớt thẳng… xuống bệ xi măng.
Có bữa tui thắc mắc hỏi mấy thằng em:
– Ủa, sao đánh dữ vậy, lý do gì?
Tụi nó gãi đầu nói thật thà:
– Dạ em cũng không biết nữa anh… hồi giờ thấy người ta làm vậy thì làm theo.
Luật ngầm sinh ra kiểu đó: không cần hiểu, chỉ cần đánh.
Cũng có mấy anh gan lắm. Vô phòng là không chào, không xếp dĩa, không chấp hành. Bị đánh tới mức phải khiêng ra ngoài. Nhưng lạ cái là, mấy ảnh qua phòng khác thì lại được nể. Anh em nhìn vô gật gù:
– À, thằng này từng “qua cửa” rồi, dân có số đó.
Vậy mới thấy, trong buồng giam có những thứ luật không để dạy ai tốt hơn, mà chỉ để… giữ cho cái vô lý tồn tại đều tay. Nghe thì hài, mà nghĩ lại thì vừa buồn cười vừa lạnh sống lưng.
Hồi đó, khi bốn anh em tôi được chuyển vào cùng một phòng, cũng khá bất ngờ. Anh em xã hội ở Cần Thơ không những không “làm luật” mà còn đón tiếp niềm nở, mời lên ngồi chung, rót nước rồi hút thuốc lào.
Tôi thì không biết hút. Ba người kia hút kiểu phà khói như ống khói xe lửa. Anh em xã hội thương quý nên bốn anh em tôi được chào đón đàng hoàng, không phải xếp dĩa, không phải ngồi chấp hành.
Sau đó một tuần, bốn anh em bị chia ra bốn phòng khác nhau. Nhưng điều lạ là, từ từ, ở cả bốn phòng, cái cảnh ngồi chào phòng, làm luật, xếp dĩa… biến mất luôn.
Không phải mất một hai bữa, mà ngưng hẳn suốt gần một năm trời - suốt thời gian chúng tôi ở đó.
Cũng hết luôn tình trạng chia mâm trên mâm dưới mà là ăn chung làm chung. Mồ côi và cù lũ đều lau chùi quét dọn như nhau. Người trên 60 được ngồi chơi.
Ngẫm mới thấy, có những “luật ngầm” nghe thì ghê gớm, tồn tại bao năm, nhưng thật ra chỉ sống nhờ thói quen và nỗi sợ. Khi có vài người không tiếp tay, không làm theo, thì cái luật đó… chết già lúc nào không hay.
Còn bây giờ trong trại Cần Thơ thế nào thì anh em không rõ. Nhưng nghĩ lại mới thấy: Có những thứ luật sinh ra không phải để giữ trật tự, mà chỉ để truyền cái vô lý từ người này sang người khác.
Nghe kể thì cười. Nhưng ai từng trải rồi mới hiểu:
Cười xong là… lạnh sống lưng thiệt.
