Don Jong Un
Khổ vì lồn
Trong hơn bảy thập niên sau chiến tranh Triều Tiên, cả Bình Nhưỡng lẫn Seoul, bất chấp đối đầu quân sự, chiến tranh tâm lý và khác biệt ý thức hệ, vẫn duy trì một điểm chung mang tính biểu tượng: bán đảo Triều Tiên về mặt lịch sử vẫn được xem là một dân tộc chưa hoàn tất thống nhất.
Giờ đây, điều đó đang bị xóa khỏi nền tảng pháp lý của chính Triều Tiên.
Theo các tài liệu hiến pháp sửa đổi được Reuters và giới học giả Hàn Quốc tiếp cận, Bình Nhưỡng đã chính thức loại bỏ các điều khoản liên quan đến “thống nhất dân tộc”, đồng thời xác định lãnh thổ quốc gia phía nam giáp với Hàn Quốc, một thay đổi mang ý nghĩa chính trị và chiến lược lớn hơn nhiều so với một động tác kỹ thuật pháp lý đơn thuần.
Đây là lần đầu tiên Triều Tiên đưa điều khoản lãnh thổ cụ thể vào hiến pháp, xác định biên giới phía bắc với Trung Quốc và Nga, phía nam với “Đại Hàn Dân Quốc”, tức Hàn Quốc. Đồng thời, toàn bộ ngôn ngữ về “thống nhất hòa bình”, “đại đoàn kết dân tộc” hay “thống nhất bán đảo” đã biến mất khỏi văn bản hiến pháp mới.
Điều đó có ý nghĩa gì?
Về bản chất, Bình Nhưỡng đang làm một việc mà nhiều chính quyền Triều Tiên trước đây tránh né: chính thức thừa nhận sự tồn tại lâu dài của hai quốc gia Triều Tiên riêng biệt.
Trong nhiều thập niên, dù căng thẳng quân sự chưa bao giờ chấm dứt hoàn toàn, cả hai miền vẫn duy trì cấu trúc chính trị mang tính “nội chiến chưa kết thúc”: mỗi bên đều tuyên bố mình là đại diện hợp pháp duy nhất của toàn bộ dân tộc Triều Tiên. Chính vì vậy, khái niệm “thống nhất” tồn tại như một trụ cột ý thức hệ, dù trên thực tế ngày càng xa vời. Nhưng dưới thời Kim Jong-un, Bình Nhưỡng đang từng bước phá bỏ toàn bộ di sản đó.
Từ cuối năm 2023, ông Kim bắt đầu gọi quan hệ liên Triều là “quan hệ giữa hai quốc gia thù địch”, tuyên bố Hàn Quốc là “kẻ thù chính và bất biến”, đồng thời yêu cầu sửa đổi hiến pháp để phản ánh học thuyết mới này.
Sau đó là hàng loạt động thái mang tính biểu tượng nhưng cực kỳ có tính toán: phá bỏ Khải Hoàn Môn Thống Nhất ở Bình Nhưỡng, cắt đường sắt và đường bộ liên Triều, thay đổi ngôn ngữ tuyên truyền nhà nước, và giờ là xóa bỏ hoàn toàn mục tiêu thống nhất khỏi hiến pháp.
Nói cách khác, Triều Tiên không còn xem cuộc chia cắt là trạng thái tạm thời nữa. Họ đang cố biến nó thành trạng thái vĩnh viễn.
Điều đáng chú ý là hiến pháp mới vẫn tránh xác định rõ đường biên giới liên Triều, đặc biệt không đề cập đến Đường giới hạn phía Bắc (Northern Limit Line – NLL), là vùng ranh giới hàng hải tranh chấp lâu nay ở Hoàng Hải. Theo giáo sư Lee Jung-chul của Đại học Quốc gia Seoul, điều này cho thấy Bình Nhưỡng có thể muốn hợp thức hóa học thuyết “hai quốc gia” mà chưa lập tức tạo ra một điểm bùng phát quân sự mới.
Đó là sự thay đổi mang màu sắc chiến lược hơn là cảm xúc. Bởi nếu nhìn kỹ, Bình Nhưỡng hiện không còn hành xử như một chính quyền cách mạng theo đuổi “giải phóng dân tộc”, mà ngày càng giống một quốc gia hạt nhân muốn được quốc tế mặc nhiên công nhận như một thực thể độc lập, có chủ quyền và có biên giới cố định.
Hiến pháp sửa đổi cũng củng cố vai trò của lực lượng hạt nhân như nền tảng tồn tại của chế độ. Văn bản mới xác nhận quyền chỉ huy kho vũ khí hạt nhân thuộc về Chủ tịch Ủy ban Quốc vụ – vị trí do Kim Jong-un nắm giữ – đồng thời mô tả Triều Tiên là một “quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân có trách nhiệm”.
Đây không chỉ là tuyên truyền. Nó là nỗ lực hợp pháp hóa vĩnh viễn địa vị hạt nhân của Bình Nhưỡng trong cấu trúc nhà nước. Một khi điều này đã được ghi vào hiến pháp, khả năng Triều Tiên tự nguyện phi hạt nhân hóa gần như càng trở nên xa vời hơn.
Về mặt địa chính trị, sự thay đổi này phản ánh một thực tế mới của Đông Bắc Á.
Sau chiến tranh Ukraine, quan hệ giữa Bình Nhưỡng và Moscow ngày càng xích lại gần nhau. Trung Quốc dù vẫn là hậu thuẫn kinh tế chủ chốt, cũng không còn gây áp lực mạnh để Triều Tiên quay lại bàn đàm phán hạt nhân như trước. Trong khi đó, quan hệ liên Triều xuống mức thấp nhất nhiều năm, còn đối thoại Mỹ – Triều gần như đóng băng hoàn toàn.
Trong bối cảnh ấy, Kim Jong-un dường như đã đi đến kết luận rằng chiến lược “thống nhất dân tộc” không còn mang lại lợi ích thực tế cho chế độ nữa.
Ngược lại, việc xác lập rõ “hai quốc gia đối địch” lại phục vụ tốt hơn cho logic tồn tại của một nhà nước quân sự hóa: nó tạo cơ sở pháp lý cho việc tăng cường vũ trang, duy trì trạng thái huy động thường trực, và củng cố tính chính danh của quyền lực cá nhân quanh mối đe dọa từ bên ngoài.
Đối với Hàn Quốc, đây là một cú đánh vào nền tảng tư tưởng từng tồn tại từ sau năm 1945. Dù người trẻ Hàn Quốc ngày nay ngày càng thờ ơ với viễn cảnh thống nhất do chi phí kinh tế và khác biệt xã hội quá lớn, Seoul trên danh nghĩa vẫn duy trì mục tiêu thống nhất hòa bình. Nhưng khi phía bên kia chính thức xóa bỏ khái niệm ấy khỏi hiến pháp, toàn bộ cấu trúc tâm lý của bán đảo bắt đầu thay đổi.
Chiến tranh Triều Tiên có thể đã kết thúc tiếng súng từ năm 1953 bằng một hiệp định đình chiến. Nhưng về mặt chính trị và tâm lý lịch sử, giờ đây Bình Nhưỡng dường như đang tuyên bố một điều khác: thời đại của “một dân tộc, hai chế độ” đã khép lại. Thay vào đó là một thực tế lạnh lùng hơn nhiều: hai quốc gia vũ trang nặng nề, sở hữu học thuyết thù địch chính thức, cùng tồn tại trên một bán đảo chưa bao giờ ký hòa ước hòa bình thực sự.
