(Dân trí) - Viện trưởng Lưu Đức Hải nói quy hoạch phường xã hội chủ nghĩa (XHCN) phải dịch chuyển mạnh mẽ sang không gian ngầm, trên cao, đảm bảo mọi người dân bước ra khỏi nhà tiếp cận được ngay tàu điện ngầm...
Quan điểm được PGS.TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng (Tổng hội Xây dựng Việt Nam) đưa ra tại Hội thảo khoa học xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới - Những vấn đề lý luận và thực tiễn, do Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức chiều 21/5.
Ông Hải khẳng định không thể áp dụng các tiêu chuẩn quy hoạch thông thường khi thí điểm xây dựng phường, xã xã hội chủ nghĩa, mà phải xây dựng một hệ thống tiêu chí quy hoạch đặc thù vượt trội, mang tính cách mạng.
Quan điểm được PGS.TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng (Tổng hội Xây dựng Việt Nam) đưa ra tại Hội thảo khoa học xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới - Những vấn đề lý luận và thực tiễn, do Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức chiều 21/5.
Ông Hải khẳng định không thể áp dụng các tiêu chuẩn quy hoạch thông thường khi thí điểm xây dựng phường, xã xã hội chủ nghĩa, mà phải xây dựng một hệ thống tiêu chí quy hoạch đặc thù vượt trội, mang tính cách mạng.
PGS.TS Lưu Đức Hải phát biểu tại hội thảo (Ảnh: Phùng Minh).
Tầm vóc siêu đô thị nén và siêu vùng sinh thái nông nghiệp hiện đại
Tiêu chí quy hoạch không gian và hình thái đô thị, nông thôn mới với quy mô dân số 500.000-1 triệu dân, theo ông Hải, mang tầm vóc của một siêu đô thị nén (đối với phường) hoặc siêu vùng sinh thái nông nghiệp hiện đại (đối với xã).
Đối với phường xã hội chủ nghĩa (mô hình đô thị nén thẳng đứng), ông Hải cho rằng quy hoạch phải dịch chuyển mạnh mẽ sang không gian ngầm và không gian trên cao, áp dụng triệt để mô hình TOD (phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng) và lý thuyết “đô thị 15 phút”.
“Trong đó đảm bảo mọi người dân bước ra khỏi nhà là tiếp cận được ngay tàu điện ngầm, đường sắt trên cao, xe buýt nhanh, trường học, bệnh viện trong vòng 15 phút đi bộ”, ông Hải nói.
Đối với xã xã hội chủ nghĩa (mô hình siêu vùng sinh thái) sẽ là mô hình nông thôn hiện đại hóa, kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp công nghệ cao và dịch vụ sinh thái. Ở đó có quy hoạch các phân khu chức năng rõ ràng: Khu trung tâm điều hành số, cụm công nghiệp chế biến sâu và các vành đai xanh bảo vệ môi trường.
Đối với phường xã hội chủ nghĩa (mô hình đô thị nén thẳng đứng), ông Hải cho rằng quy hoạch phải dịch chuyển mạnh mẽ sang không gian ngầm và không gian trên cao, áp dụng triệt để mô hình TOD (phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng) và lý thuyết “đô thị 15 phút”.
“Trong đó đảm bảo mọi người dân bước ra khỏi nhà là tiếp cận được ngay tàu điện ngầm, đường sắt trên cao, xe buýt nhanh, trường học, bệnh viện trong vòng 15 phút đi bộ”, ông Hải nói.
Đối với xã xã hội chủ nghĩa (mô hình siêu vùng sinh thái) sẽ là mô hình nông thôn hiện đại hóa, kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp công nghệ cao và dịch vụ sinh thái. Ở đó có quy hoạch các phân khu chức năng rõ ràng: Khu trung tâm điều hành số, cụm công nghiệp chế biến sâu và các vành đai xanh bảo vệ môi trường.
Tuyến Metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) ở TPHCM (Ảnh: Trịnh Nguyễn).
Về tiêu chí hạ tầng kỹ thuật thông minh và an ninh năng lượng, PGS.TS Lưu Đức Hải nêu thực tế quy hoạch khi “nén” 1 triệu dân vào một diện tích quản lý cấp cơ sở sẽ dẫn tới áp lực hạ tầng vô cùng lớn. Do đó, hệ thống tiêu chí quy hoạch hạ tầng phải đạt chuẩn thông minh tích hợp.
Hạ tầng số làm huyết mạch với 100% hệ thống lưới điện, chiếu sáng cảnh quan, cấp nước, thoát nước mưa, thoát nước thải, công viên, điều phối giao thông, quản lý rác thải phải được số hóa và quản lý tập trung thông qua trung tâm dữ liệu lớn (big data) và trí tuệ nhân tạo (AI).
Quy hoạch xanh, thông minh, tuần hoàn đảm bảo 100% rác thải được phân loại, tái chế, xử lý nhằm biến chất thải thành kinh tế tuần hoàn. Tỷ lệ đất cây xanh/người dân phải đạt mức tối đa của tiêu chuẩn đất cây xanh đô thị.
“Đài phun nước thông minh tầm quốc tế cần được xây dựng tại đô thị xã hội chủ nghĩa kiểu mẫu này”, ông Hải nêu quan điểm.
Hạ tầng xã hội và phúc lợi công cộng (bản chất xã hội chủ nghĩa) chính là tiêu chí cốt lõi để phân biệt một xã, phường xã hội chủ nghĩa với các khu đô thị thương mại tư bản chủ nghĩa. Vì thế, quy hoạch phải đặt con người làm trung tâm và lấy an sinh xã hội làm mục tiêu tối thượng. Hệ thống trường học công lập và bệnh viện đa khoa cấu trúc theo mạng lưới phân tầng, đáp ứng nhu cầu học tập, chăm sóc sức khỏe miễn phí hoặc chi phí thấp cho 100% cư dân tại chỗ.
Song song với đó quy hoạch đất dành cho thể dục thể thao, thiết chế văn hóa ở mức tối đa theo quy chuẩn, tiêu chuẩn. Đa dụng hóa nhà ở xã hội, xóa bỏ khái niệm “nhà ổ chuột” hay các khu nhà trọ mất an toàn trong khu vực này.
“Mọi người dân trong xã, phường xã hội chủ nghĩa đều có quyền cư trú an toàn và tiện nghi”, vị chuyên gia về quy hoạch đô thị kỳ vọng.
Hạ tầng số làm huyết mạch với 100% hệ thống lưới điện, chiếu sáng cảnh quan, cấp nước, thoát nước mưa, thoát nước thải, công viên, điều phối giao thông, quản lý rác thải phải được số hóa và quản lý tập trung thông qua trung tâm dữ liệu lớn (big data) và trí tuệ nhân tạo (AI).
Quy hoạch xanh, thông minh, tuần hoàn đảm bảo 100% rác thải được phân loại, tái chế, xử lý nhằm biến chất thải thành kinh tế tuần hoàn. Tỷ lệ đất cây xanh/người dân phải đạt mức tối đa của tiêu chuẩn đất cây xanh đô thị.
“Đài phun nước thông minh tầm quốc tế cần được xây dựng tại đô thị xã hội chủ nghĩa kiểu mẫu này”, ông Hải nêu quan điểm.
Hạ tầng xã hội và phúc lợi công cộng (bản chất xã hội chủ nghĩa) chính là tiêu chí cốt lõi để phân biệt một xã, phường xã hội chủ nghĩa với các khu đô thị thương mại tư bản chủ nghĩa. Vì thế, quy hoạch phải đặt con người làm trung tâm và lấy an sinh xã hội làm mục tiêu tối thượng. Hệ thống trường học công lập và bệnh viện đa khoa cấu trúc theo mạng lưới phân tầng, đáp ứng nhu cầu học tập, chăm sóc sức khỏe miễn phí hoặc chi phí thấp cho 100% cư dân tại chỗ.
Song song với đó quy hoạch đất dành cho thể dục thể thao, thiết chế văn hóa ở mức tối đa theo quy chuẩn, tiêu chuẩn. Đa dụng hóa nhà ở xã hội, xóa bỏ khái niệm “nhà ổ chuột” hay các khu nhà trọ mất an toàn trong khu vực này.
“Mọi người dân trong xã, phường xã hội chủ nghĩa đều có quyền cư trú an toàn và tiện nghi”, vị chuyên gia về quy hoạch đô thị kỳ vọng.
Thành lập ban chỉ đạo, đóng vai trò “tổng công trình sư”
Với số lượng dân đông như trên, ông Hải nói tiêu chí về tổ chức bộ máy phải thay đổi, chính quyền điện tử tinh gọn và bắt buộc áp dụng quản trị không giấy tờ, thủ tục hành chính tự động qua môi trường số. Người dân tương tác với chính quyền 24/7 qua ứng dụng di động.
Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng khuyến nghị Nhà nước thành lập một ban chỉ đạo cấp cao (cấp tỉnh hoặc Trung ương) trực tiếp điều hành, đóng vai trò “tổng công trình sư” nắm giữ quy hoạch, đất đai và hạ tầng cốt lõi. Sau đó áp dụng mô hình hợp tác công tư (PPP), thu hút, đấu thầu các doanh nghiệp, tập đoàn lớn vào xây dựng và vận hành các phân khu chức năng theo đúng “đơn đặt hàng” cũng như các tiêu chí nghiêm ngặt về an sinh xã hội chủ nghĩa mà Nhà nước định vị.
Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng khuyến nghị Nhà nước thành lập một ban chỉ đạo cấp cao (cấp tỉnh hoặc Trung ương) trực tiếp điều hành, đóng vai trò “tổng công trình sư” nắm giữ quy hoạch, đất đai và hạ tầng cốt lõi. Sau đó áp dụng mô hình hợp tác công tư (PPP), thu hút, đấu thầu các doanh nghiệp, tập đoàn lớn vào xây dựng và vận hành các phân khu chức năng theo đúng “đơn đặt hàng” cũng như các tiêu chí nghiêm ngặt về an sinh xã hội chủ nghĩa mà Nhà nước định vị.
Hà Nội dự kiến chọn hai xã cạnh nhau để triển khai thực hiện mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, đảm bảo quy mô dân số vào khoảng 700.000 dân (Ảnh: Ngọc Tân).
“Việc thí điểm xã, phường xã hội chủ nghĩa quy mô 500.000-1 triệu dân là bài toán khó nhưng hướng đi tất yếu để giải phóng nguồn lực, tinh gọn bộ máy và đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình. Nếu chúng ta xây dựng được một bộ tiêu chí quy hoạch đồng bộ, khoa học và giữ vững định hướng chính trị, mô hình này chắc chắn sẽ thành công và trở thành điểm sáng của nền quản lý hiện đại”, ông Hải tin tưởng.
Nhìn ra thế giới, lịch sử quy hoạch nhân loại cho thấy chưa từng tồn tại một đô thị thông minh toàn diện, mà chỉ có những đô thị thông minh từng phần. Song dù chỉ thông minh từng phần, chúng vẫn được thừa nhận và vận hành như những đô thị thông minh, theo ông Hải.
Chính vì vậy, mô hình thí điểm xã, phường xã hội chủ nghĩa quy mô lớn mà chúng ta đang kiến tạo sẽ không dừng lại ở những mảnh ghép rời rạc, mà hướng tới một đô thị mới, một nông thôn mới thông minh toàn diện và đồng bộ.
Viện trưởng Lưu Đức Hải nhìn nhận, sự thành công của mô hình thí điểm mang tính đột phá này không chỉ giải quyết bài toán quản trị hiện đại, mà sẽ trở thành minh chứng sống động, thuyết phục nhất cho hệ thống lý luận xã hội chủ nghĩa, cho khoa học về xã hội xã hội chủ nghĩa.
Nhìn ra thế giới, lịch sử quy hoạch nhân loại cho thấy chưa từng tồn tại một đô thị thông minh toàn diện, mà chỉ có những đô thị thông minh từng phần. Song dù chỉ thông minh từng phần, chúng vẫn được thừa nhận và vận hành như những đô thị thông minh, theo ông Hải.
Chính vì vậy, mô hình thí điểm xã, phường xã hội chủ nghĩa quy mô lớn mà chúng ta đang kiến tạo sẽ không dừng lại ở những mảnh ghép rời rạc, mà hướng tới một đô thị mới, một nông thôn mới thông minh toàn diện và đồng bộ.
Viện trưởng Lưu Đức Hải nhìn nhận, sự thành công của mô hình thí điểm mang tính đột phá này không chỉ giải quyết bài toán quản trị hiện đại, mà sẽ trở thành minh chứng sống động, thuyết phục nhất cho hệ thống lý luận xã hội chủ nghĩa, cho khoa học về xã hội xã hội chủ nghĩa.
chẳng hạn như năm 2020 công nghiệp hoá, hiện đại hoá chẳng hạn
