Từ 1.1.2026, hộ kinh doanh không chấp hành quyết định xử phạt có thể bị cưỡng chế đến tài sản cá nhân.
Từ năm 2026, hộ kinh doanh không còn áp dụng thuế khoán mà chuyển sang cơ chế tự kê khai, gắn với hóa đơn điện tử. Ảnh: Lục Giang
Từ năm 2026, hộ kinh doanh không còn áp dụng thuế khoán mà chuyển sang cơ chế tự kê khai, gắn với hóa đơn điện tử. Ảnh: Lục Giang
Từ ngày 1.1.2026, Nghị định 296/2025/NĐ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực, thay thế Nghị định 166/2013/NĐ-CP, quy định chi tiết về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Một trong những điểm mới đáng chú ý là cho phép cưỡng chế đến tài sản của từng thành viên trong hộ kinh doanh nếu tài sản chung không đủ để thi hành quyết định xử phạt.
Quy định này được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng về mặt pháp lý, góp phần khắc phục những “khoảng trống” tồn tại lâu nay trong công tác cưỡng chế, đồng thời tăng hiệu lực thực thi pháp luật trong bối cảnh quản lý thuế và xử phạt hành chính đang được siết chặt theo hướng minh bạch, chặt chẽ hơn.
Không còn áp dụng cưỡng chế theo trình tự cứng
Theo Nghị định 296, cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt chỉ được áp dụng khi cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện chấp hành trong thời hạn luật định. Tuy nhiên, điểm mới đáng chú ý là cơ quan có thẩm quyền được áp dụng linh hoạt và đồng thời nhiều biện pháp cưỡng chế, thay vì phải thực hiện theo một trình tự cứng nhắc như trước đây.
Cụ thể, các biện pháp cưỡng chế gồm:
- Khấu trừ một phần lương hoặc thu nhập;
- Khấu trừ tiền trong tài khoản;
- Kê biên tài sản để bán đấu giá;
- Thu giữ tài sản do cá nhân, tổ chức khác đang quản lý trong trường hợp có dấu hiệu tẩu tán.
Việc bỏ quy định “phải thực hiện theo thứ tự” giúp hạn chế tình trạng người vi phạm lợi dụng thời gian chờ đợi để chuyển dịch tài sản, né tránh nghĩa vụ thi hành quyết định xử phạt.
Hộ kinh doanh không đủ tài sản sẽ bị truy đến tài sản cá nhân
Một điểm mới có tác động trực tiếp đến hàng triệu hộ kinh doanh là làm rõ trách nhiệm tài sản của các thành viên trong hộ.
Theo quy định, nếu tài sản chung của hộ kinh doanh không đủ để nộp phạt, cơ quan có thẩm quyền được phép khấu trừ tiền hoặc kê biên tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của từng thành viên trong hộ để bảo đảm thi hành quyết định xử phạt.
Quy định này xuất phát từ bản chất pháp lý của hộ kinh doanh là không có tư cách pháp nhân, do đó các thành viên phải chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình đối với nghĩa vụ phát sinh từ hoạt động kinh doanh.
Ngoài hộ kinh doanh, nghị định cũng mở rộng đối tượng áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với hộ gia đình, tổ hợp tác và cộng đồng dân cư, theo nguyên tắc: ưu tiên xử lý tài sản chung, nếu không đủ thì xử lý đến tài sản riêng của từng thành viên.
Siết chặt cưỡng chế qua tài khoản, chặn kẽ hở tẩu tán tài sản
Một nội dung quan trọng khác của Nghị định 296 là mở rộng phạm vi khấu trừ tiền gửi, nhằm khắc phục những hạn chế của quy định cũ.
Nếu như trước đây, việc khấu trừ chỉ được quy định chung đối với tiền gửi tại “tổ chức tín dụng ở Việt Nam”, thì nay phạm vi đã được xác định rõ hơn, bao gồm:
- Tài khoản tại tổ chức tín dụng;
- Tài khoản tại Kho bạc Nhà nước;
- Tài khoản tại chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam.
Quy định này giúp bảo đảm dù người vi phạm gửi tiền tại ngân hàng trong nước, ngân hàng nước ngoài hay Kho bạc, cơ quan chức năng vẫn có đầy đủ cơ sở pháp lý để thực hiện cưỡng chế, hạn chế tình trạng né tránh nghĩa vụ thông qua các kênh tài chính đặc thù.
Đáng chú ý, Nghị định 296 còn thiết lập mốc thời gian bắt buộc: Trong vòng 3 ngày làm việc kể từ khi có yêu cầu, cá nhân hoặc tổ chức bị cưỡng chế phải cung cấp thông tin tài khoản. Trường hợp không cung cấp, cơ quan chức năng được quyền yêu cầu ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước cung cấp thông tin phục vụ cưỡng chế.
Việc quy định cụ thể thời hạn này giúp ngăn chặn tình trạng “ngâm” thông tin, rút tiền hoặc tẩu tán tài sản trước khi bị áp dụng biện pháp cưỡng chế.
Siết trách nhiệm tài chính
Nghị định 296/2025/NĐ-CP quy định rõ, các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, lực lượng vũ trang khi bị xử phạt vi phạm hành chính không được sử dụng ngân sách nhà nước để nộp phạt. Việc thi hành quyết định xử phạt phải được thực hiện từ nguồn tài chính hợp pháp hoặc trách nhiệm của cá nhân, tổ chức có liên quan.
Quy định này nhằm chấm dứt tình trạng “tiền ngân sách lại quay về ngân sách”, đồng thời nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong quản lý, điều hành và tuân thủ pháp luật.
Cùng với đó, việc ban hành Nghị định 296 được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, trong bối cảnh:
- Lộ trình bỏ thuế khoán đang được triển khai;
- Công tác quản lý thuế chuyển mạnh sang nền tảng dữ liệu số;
- Yêu cầu minh bạch tài chính ngày càng cao.
Từ năm 2026, các tổ chức, hộ kinh doanh và cá nhân vi phạm không chỉ chịu trách nhiệm trên danh nghĩa mà phải chịu trách nhiệm thực chất bằng tài sản, qua đó nâng cao tính răn đe, hạn chế tình trạng chây ỳ và tăng hiệu quả thực thi pháp luật.
Quy định này được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng về mặt pháp lý, góp phần khắc phục những “khoảng trống” tồn tại lâu nay trong công tác cưỡng chế, đồng thời tăng hiệu lực thực thi pháp luật trong bối cảnh quản lý thuế và xử phạt hành chính đang được siết chặt theo hướng minh bạch, chặt chẽ hơn.
Không còn áp dụng cưỡng chế theo trình tự cứng
Theo Nghị định 296, cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt chỉ được áp dụng khi cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện chấp hành trong thời hạn luật định. Tuy nhiên, điểm mới đáng chú ý là cơ quan có thẩm quyền được áp dụng linh hoạt và đồng thời nhiều biện pháp cưỡng chế, thay vì phải thực hiện theo một trình tự cứng nhắc như trước đây.
Cụ thể, các biện pháp cưỡng chế gồm:
- Khấu trừ một phần lương hoặc thu nhập;
- Khấu trừ tiền trong tài khoản;
- Kê biên tài sản để bán đấu giá;
- Thu giữ tài sản do cá nhân, tổ chức khác đang quản lý trong trường hợp có dấu hiệu tẩu tán.
Việc bỏ quy định “phải thực hiện theo thứ tự” giúp hạn chế tình trạng người vi phạm lợi dụng thời gian chờ đợi để chuyển dịch tài sản, né tránh nghĩa vụ thi hành quyết định xử phạt.
Hộ kinh doanh không đủ tài sản sẽ bị truy đến tài sản cá nhân
Một điểm mới có tác động trực tiếp đến hàng triệu hộ kinh doanh là làm rõ trách nhiệm tài sản của các thành viên trong hộ.
Theo quy định, nếu tài sản chung của hộ kinh doanh không đủ để nộp phạt, cơ quan có thẩm quyền được phép khấu trừ tiền hoặc kê biên tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của từng thành viên trong hộ để bảo đảm thi hành quyết định xử phạt.
Quy định này xuất phát từ bản chất pháp lý của hộ kinh doanh là không có tư cách pháp nhân, do đó các thành viên phải chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình đối với nghĩa vụ phát sinh từ hoạt động kinh doanh.
Ngoài hộ kinh doanh, nghị định cũng mở rộng đối tượng áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với hộ gia đình, tổ hợp tác và cộng đồng dân cư, theo nguyên tắc: ưu tiên xử lý tài sản chung, nếu không đủ thì xử lý đến tài sản riêng của từng thành viên.
Siết chặt cưỡng chế qua tài khoản, chặn kẽ hở tẩu tán tài sản
Một nội dung quan trọng khác của Nghị định 296 là mở rộng phạm vi khấu trừ tiền gửi, nhằm khắc phục những hạn chế của quy định cũ.
Nếu như trước đây, việc khấu trừ chỉ được quy định chung đối với tiền gửi tại “tổ chức tín dụng ở Việt Nam”, thì nay phạm vi đã được xác định rõ hơn, bao gồm:
- Tài khoản tại tổ chức tín dụng;
- Tài khoản tại Kho bạc Nhà nước;
- Tài khoản tại chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam.
Quy định này giúp bảo đảm dù người vi phạm gửi tiền tại ngân hàng trong nước, ngân hàng nước ngoài hay Kho bạc, cơ quan chức năng vẫn có đầy đủ cơ sở pháp lý để thực hiện cưỡng chế, hạn chế tình trạng né tránh nghĩa vụ thông qua các kênh tài chính đặc thù.
Đáng chú ý, Nghị định 296 còn thiết lập mốc thời gian bắt buộc: Trong vòng 3 ngày làm việc kể từ khi có yêu cầu, cá nhân hoặc tổ chức bị cưỡng chế phải cung cấp thông tin tài khoản. Trường hợp không cung cấp, cơ quan chức năng được quyền yêu cầu ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước cung cấp thông tin phục vụ cưỡng chế.
Việc quy định cụ thể thời hạn này giúp ngăn chặn tình trạng “ngâm” thông tin, rút tiền hoặc tẩu tán tài sản trước khi bị áp dụng biện pháp cưỡng chế.
Siết trách nhiệm tài chính
Nghị định 296/2025/NĐ-CP quy định rõ, các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, lực lượng vũ trang khi bị xử phạt vi phạm hành chính không được sử dụng ngân sách nhà nước để nộp phạt. Việc thi hành quyết định xử phạt phải được thực hiện từ nguồn tài chính hợp pháp hoặc trách nhiệm của cá nhân, tổ chức có liên quan.
Quy định này nhằm chấm dứt tình trạng “tiền ngân sách lại quay về ngân sách”, đồng thời nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong quản lý, điều hành và tuân thủ pháp luật.
Cùng với đó, việc ban hành Nghị định 296 được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, trong bối cảnh:
- Lộ trình bỏ thuế khoán đang được triển khai;
- Công tác quản lý thuế chuyển mạnh sang nền tảng dữ liệu số;
- Yêu cầu minh bạch tài chính ngày càng cao.
Từ năm 2026, các tổ chức, hộ kinh doanh và cá nhân vi phạm không chỉ chịu trách nhiệm trên danh nghĩa mà phải chịu trách nhiệm thực chất bằng tài sản, qua đó nâng cao tính răn đe, hạn chế tình trạng chây ỳ và tăng hiệu quả thực thi pháp luật.
