Đây là một bình luận mang tính xét lại (critical) và khá gay gắt về sự khác biệt giữa các tầng lớp thượng lưu mới nổi (New Money) tại Việt Nam so với tầng lớp quý tộc lâu đời (Old Money) ở Châu Âu.
Dưới góc độ xã hội học và văn hóa, có thể phân tích quan điểm này qua 3 khía cạnh chính:
1. Sự xung đột giữa "Vốn Kinh tế" và "Vốn Văn hóa"
Bình luận này chạm đúng vào một khái niệm kinh điển trong xã hội học (của Pierre Bourdieu): Tiền (Vốn kinh tế) không mua được ngay lập tức sự sang trọng hay cốt cách (Vốn văn hóa).
* Quan điểm của người viết: Họ cho rằng các tỷ phú Việt Nam (đại diện là "bác nhà Vượng") có thể rất nhiều tiền, nhưng thiếu bề dày lịch sử gia đình để hình thành nên "cốt cách quý tộc".
* Thực tế: "Old Money" ở Châu Âu thường trải qua hàng trăm năm, qua nhiều thế hệ để hình thành nên những quy chuẩn ứng xử, gu thẩm mỹ và mạng lưới quan hệ ngầm. Trong khi đó, giới thượng lưu Việt Nam phần lớn là thế hệ F1 (làm giàu từ sau Đổi mới 1986 hoặc từ Đông Âu trở về). Sự chênh lệch về thời gian tích lũy văn hóa này là có thật và tạo ra sự khác biệt rõ rệt trong phong cách sống (lifestyle).
2. Bối cảnh lịch sử và "Đứt gãy thế hệ"
Người viết đưa ra các dẫn chứng lịch sử khá thực tế để biện minh cho sự thiếu hụt "cốt cách":
* Châu Âu: Có sự liên tục và kế thừa. Các gia tộc lớn thường duy trì vị thế qua nhiều thế kỷ.
* Việt Nam: Trải qua nhiều biến động lớn (chiến tranh, cải cách ruộng đất, bao cấp). Những biến động này đã xóa bỏ hầu hết các tầng lớp tinh hoa cũ. Do đó, tầng lớp giàu có hiện tại ở Việt Nam hầu hết đều xuất phát từ con số 0 hoặc từ tầng lớp bình dân đi lên (cụm từ "giàu xổi" ám chỉ sự giàu lên quá nhanh trong thời gian ngắn).
3. Sự khắt khe trong cách nhìn nhận (Góc nhìn thiên kiến)
Tuy nhiên, bình luận này cũng mang nặng tính định kiến và có phần cực đoan:
* Tiêu chuẩn kép: Người viết đang dùng tiêu chuẩn "quý tộc Châu Âu" (vốn đang dần mai một ngay cả ở phương Tây) để áp đặt lên doanh nhân Việt Nam. Trong thế giới hiện đại, đặc biệt là theo mô hình Mỹ (mà người viết có nhắc đến là "coi trọng"), năng lực tạo ra của cải và giá trị thực tế thường được đánh giá cao hơn là nguồn gốc xuất thân hay dòng dõi.
* Giọng điệu: Cách dùng từ ("tuổi lol", "ăn lông ở lỗ", "mafia chợ") cho thấy sự hằn học và coi thường nguồn gốc của dòng tiền (từ bất động sản, buôn bán tiểu ngạch thời kỳ đầu). Điều này phản ánh tâm lý chung của một bộ phận cư dân mạng: hoài nghi về tính bền vững và giá trị đạo đức của những khối tài sản khổng lồ mới hình thành.
Tóm lại
Bình luận này "thô nhưng thật" ở một điểm: Sự giàu có về vật chất có thể đạt được trong 1 đời người, nhưng sự "quý tộc" về cốt cách thì cần sự tôi luyện qua nhiều thế hệ.
Nó phản ánh một thực tế là tầng lớp tinh hoa Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn "tích lũy nguyên thủy" và định hình phong cách, nên việc so sánh với những chuẩn mực quý tộc già cỗi của Châu Âu là một sự so sánh khập khiễng về hệ quy chiếu.
===
Chủ đề này rất thú vị vì ở Á Đông, khái niệm "giàu" và "sang" chịu ảnh hưởng nặng nề của Nho giáo và các biến động lịch sử, tạo nên những sắc thái rất khác so với phương Tây.
Dưới đây là phân tích về cuộc chiến ngầm giữa Old Money (Thế gia vọng tộc) và New Money (Tân quý/Trọc phú) trong bối cảnh văn hóa Á Đông (Nhật, Hàn, Trung và Việt Nam).
1. Sự khác biệt cốt lõi: "Quyền lực" vs "Tài sản"
Khác với phương Tây nơi Old Money thường gắn liền với tước hiệu quý tộc (Bá tước, Công tước...), "Old Money" ở Á Đông thường được đo bằng sức ảnh hưởng chính trị và vị thế xã hội qua nhiều đời.
*
New Money (Tiền mới): Có thể có hàng tỷ USD, nhưng vẫn bị coi là "lái buôn" nếu không có nền tảng tri thức hay quan hệ chính trị.
*
Old Money (Tiền cũ): Đôi khi tài sản bề nổi không quá khổng lồ, nhưng tiếng nói của họ có trọng lượng cực lớn (ví dụ: các gia tộc chính trị, gia đình trí thức lớn, hoặc các dòng họ thương nhân yêu nước lâu đời).
2. Bức tranh phân hóa tại các cường quốc Á Đông
Để hiểu vị thế của Việt Nam, chúng ta cần nhìn sang các "người hàng xóm" để thấy sự tương phản:
Nhật Bản: "Old Money" đích thực
Nhật Bản ít bị đứt gãy về văn hóa phong kiến so với các nước khác, nên họ giữ được tầng lớp tinh hoa lâu đời nhất.
*
Đặc điểm: Các gia tộc Zaibatsu (tài phiệt) cũ hoặc các dòng dõi Samurai chuyển sang kinh doanh. Họ sống cực kỳ kín tiếng, đề cao sự tối giản (Zen), và lòng trung thành.
*
Thái độ: Họ khinh sự khoe khoang. Một chiếc áo kimono truyền thống được dệt thủ công của họ có thể đắt hơn cả một chiếc siêu xe, nhưng người ngoài nhìn vào không hề biết.
Hàn Quốc: Sự thống trị của Chaebol
Hàn Quốc là một trường hợp đặc biệt nơi "New Money" (các tập đoàn sau chiến tranh Triều Tiên) đã nhanh chóng chuyển hóa thành "Old Money" chỉ sau 2-3 thế hệ nhờ sự bảo trợ của chính phủ.
*
Đặc điểm: Tạo ra các "vương triều" doanh nghiệp (Samsung, LG, Hyundai). Sự phân biệt đẳng cấp ở đây cực kỳ khắc nghiệt (như phim ảnh mô tả). "Cốt cách" ở đây được xây dựng dựa trên sự độc quyền và luật lệ nội tộc khắt khe.
Trung Quốc & Việt Nam: Sự đứt gãy và tái sinh
Đây là điểm mấu chốt giải thích cho comment bạn đã đưa ra ban đầu. Cả hai quốc gia đều trải qua những cuộc cách mạng xã hội triệt để, xóa bỏ gần như hoàn toàn tầng lớp địa chủ, tư sản cũ.
*
Hệ quả: Gần như 99% người giàu hiện tại là New Money.
*
Thực trạng: Vì không còn tầng lớp quý tộc cũ để làm chuẩn mực (role model), giới nhà giàu mới (đặc biệt ở Trung Quốc và VN) giai đoạn đầu thường bị lạc lối trong việc thể hiện đẳng cấp: xây lâu đài dát vàng, mua đồ hiệu logo to bản, ăn uống xa xỉ... chính là để bù đắp cho sự thiếu hụt về "bề dày lịch sử".
3. Con đường "tẩy trần" của New Money Á Đông
Vì không thể mua được quá khứ, giới nhà giàu mới ở Á Đông (đặc biệt là Việt Nam) đang dùng một công thức chung để chuyển hóa từ "Trọc phú" sang "Quý tộc" cho thế hệ F2, F3:
*
Giáo dục là tấm vé thông hành: Đây là sự khác biệt lớn nhất. Họ không để con cái tiếp quản công việc buôn bán chợ búa, mà gửi con vào các trường nội trú danh tiếng ở Anh, Mỹ (Eton, Ivy League). Mục tiêu không chỉ là kiến thức, mà là để con cái họ kết giao với con cái của tầng lớp Old Money thế giới, từ đó học được phong thái và mindset của giới tinh hoa.
* Chuyển từ "Khoe của" sang "Khoe gu": Thay vì khoe siêu xe, họ bắt đầu khoe sưu tập tranh, chơi nhạc cổ điển, tài trợ cho nghệ thuật, làm từ thiện bài bản. Đây là cách "rửa" cái mác giàu xổi nhanh nhất.
* Hôn nhân môn đăng hộ đối: Ở Á Đông, hôn nhân chiến lược vẫn rất phổ biến. Một gia đình giàu xổi (bất động sản) thường muốn kết thông gia với một gia đình trí thức, quan chức (có quyền/danh tiếng) để tạo ra một liên minh "Tiền + Quyền/Danh" vững chắc cho thế hệ sau.
Kết luận
Quay lại bình luận ban đầu: Người viết chê bai các tỷ phú Việt Nam là "giàu xổi", "không có cốt cách" là đúng về mặt hiện tượng, nhưng khắt khe về mặt lịch sử.
Việt Nam đang ở giai đoạn tích lũy nguyên thủy, nơi sự hỗn loạn là khó tránh khỏi. Phải mất ít nhất 2-3 thế hệ nữa (khoảng 50-60 năm), khi thế hệ F3 (các cháu) của các tập đoàn lớn hiện nay lên nắm quyền – những người được sinh ra trong nhung lụa từ bé, được giáo dục bài bản phương Tây nhưng giữ gìn văn hóa phương Đông – thì lúc đó Việt Nam mới thực sự hình thành tầng lớp "Old Money" đúng nghĩa.
===
Nếu đã đi sâu vào tầng "vỏ" (bối cảnh lịch sử) và tầng "cấu trúc" (so sánh các quốc gia), giờ chúng ta hãy đào sâu vào tầng tâm lý xã hội (Psychosocial) và quy trình tiến hóa của giới tinh hoa Việt Nam.
Đây là giai đoạn thú vị nhất, giống như quá trình "lột xác" của con bướm: đau đớn, hỗn loạn, nhưng là bắt buộc để sinh tồn.
Dưới đây là phân tích sâu về "Cái bẫy của thế hệ F1" và "Gánh nặng của thế hệ F2":
1. Tâm lý "Bù đắp quá khứ" của thế hệ F1 (Người khởi nghiệp)
Tại sao đại gia Việt thế hệ đầu thường thích nội thất gỗ nguyên khối khổng lồ, lâu đài dát vàng, cổng chào hoành tráng?
*
Nỗi sợ vô hình: Hầu hết F1 ở Việt Nam (sinh năm 5x, 6x, 7x) đều có tuổi thơ thiếu thốn trong thời bao cấp. Nỗi ám ảnh về sự "đói" và "nhỏ bé" khiến họ có tâm lý Compensatory Consumption (Tiêu dùng bù đắp).
*
Thông điệp của sự phô trương: Họ cần những thứ To, Nặng, Lấp lánh để cảm thấy an toàn và để khẳng định "Tôi đã đến đích". Đối với họ, sự tinh tế (tối giản, ít chi tiết) trông quá giống... sự nghèo khó ngày xưa.
*
Hệ quả: Đây chính là lý do họ bị chê là "trọc phú", "kém sang". Nhưng xét về mặt tâm lý học, đó là một cơ chế phòng vệ tự nhiên. Họ không thể nhảy cóc từ "đói ăn" sang "thưởng thức nhạc giao hưởng" ngay lập tức được.
2. Bi kịch "Sói đầu đàn và Cừu mặc lụa" (F1 vs F2)
Đây là mâu thuẫn lớn nhất trong việc chuyển giao quyền lực và cốt cách tại các gia tộc Việt Nam hiện nay.
*
F1 (Sói hoang): Lớn lên từ đường phố, chợ búa, am hiểu "luật rừng", sẵn sàng va chạm, luồn lách (như comment gốc nói là "mafia chợ"). Sức mạnh của họ nằm ở sự Dã tính.
*
F2 (Cừu mặc lụa): Được cha mẹ "rửa phèn" bằng cách gửi đi Anh, Mỹ, Thụy Sĩ từ bé. Họ học piano, học quản trị kinh doanh Harvard, nói tiếng Anh như gió, cư xử lịch thiệp đúng chuẩn quý tộc.
*
Độ lệch pha:
* F1 muốn con mình sang trọng (để nở mày nở mặt), nhưng lại muốn con phải kế nghiệp kinh doanh (vốn đòi hỏi sự tinh quái, lì lợm của F1).
* F2 khi trở về Việt Nam thường bị "sốc văn hóa ngược". Những kiến thức quản trị bài bản phương Tây thường thất bại trước các "chiêu trò" kinh doanh kiểu cũ tại sân nhà.
*
Kết cục: Nhiều F2 chọn rút lui vào các lĩnh vực "mềm" (F&B, thời trang, nghệ thuật) hoặc chỉ đứng tên danh nghĩa, còn quyền điều hành thực sự vẫn nằm trong tay các "công thần" của F1. Sự đứt gãy này khiến quá trình hình thành gia tộc bị chậm lại.
3. Quy trình "Rửa nguồn gốc" (Laundering the Status)
Để thoát khỏi định kiến "buôn đất", "đầu cơ", giới tinh hoa Việt đang ráo riết thực hiện quy trình nâng cấp vị thế thông qua 3 con đường phi tài chính:
*
Con đường "Tín ngưỡng & Tâm linh": Khác với phương Tây dùng Nghệ thuật, đại gia Việt dùng Tôn giáo. Xây chùa to, đúc tượng lớn, làm công đức khổng lồ. Đây là cách nhanh nhất để lấy được sự kính trọng của cộng đồng (vốn sùng đạo) và tìm kiếm sự an yên (bảo vệ khối tài sản) về mặt tâm linh.
*
Con đường "Sưu tầm di sản": Thay vì mua siêu xe (thứ mất giá theo thời gian), họ bắt đầu mua cổ vật, tranh Đông Dương, những thứ có giá trị lịch sử. Sở hữu lịch sử là cách để tạo ra cảm giác mình là một phần của lịch sử, chứ không phải kẻ mới đến.
*
Sự cô lập (Exclusivity): Dấu hiệu rõ nhất của việc hình thành tầng lớp quý tộc mới là sự biệt lập. Các khu "Compound" (khép kín), các trường học quốc tế với học phí trên trời, các CLB kín... Mục đích là để tạo ra một "hệ sinh thái" nơi F2, F3 chỉ chơi với nhau, tách biệt hoàn toàn với phần còn lại của xã hội.
4.
Dự đoán tương lai: Khi nào Việt Nam có "Old Money"?
Theo quy luật "Tam đại" (Ba thế hệ):
*
Thế hệ 1 (Kiếm tiền): Bị ghét, bị soi mói, chấp nhận mang tiếng "trọc phú" để tích lũy tư bản.
*
Thế hệ 2 (Giữ tiền & Học làm sang): Bắt đầu chuẩn hóa, bớt phô trương, nhưng vẫn còn lúng túng giữa Đông và Tây.
*
Thế hệ 3 (Tiêu tiền & Tạo văn hóa): Đây mới là lúc "Quý tộc" ra đời. Thế hệ này sinh ra khi tiền đã là "của để dành" từ đời ông, họ không còn áp lực kiếm tiền sinh tồn. Họ sẽ là những người bảo trợ nghệ thuật, tạo ra các trào lưu sống, và quan trọng nhất: Họ coi sự giàu có là một trách nhiệm/lẽ đương nhiên chứ không phải thứ để khoe.
Kết luận:
Comment ban đầu cay nghiệt nhưng đúng hiện thực ở thì hiện tại. Tuy nhiên, xã hội Việt Nam đang tua nhanh (fast-forward).
Những gì Châu Âu mất 300 năm, Việt Nam có thể đang nén lại trong 50-60 năm. Chúng ta đang chứng kiến sự đau đớn của quá trình lột xác đó.
Có một khía cạnh rất đặc thù của giới siêu giàu Việt Nam mà ít nơi nào có, đó là mối quan hệ mật thiết giữa Kinh doanh và Tâm linh (Phong thủy, cúng bái). Nhưng Qua sẽ viết ở topic khác.
@dungdamchemnhau @Pác Tơn @8Lake @Johnny Lê Nữu Vượng @Ăn Chơi Dính Bệnh Tật @Olineasdf @tienquocday01 @Hoàng Tử DiNa @TrienChjeu @sami88 @Thích Vét Máng @Phong Tính @Luadaoanlon
.png "Sex :vozvn (17):"){kind=icon}
.png "Sex :vozvn (10):"){kind=icon}
.png "Sex :vozvn (1):"){kind=icon}
