Có những người chỉ nhìn việc Thủ tướng Nhật Bản và Tổng thống Hàn Quốc gặp nhau tới 4 lần trong vòng 7 tháng gần đây như đơn giản là “quan hệ Hàn–Nhật được cải thiện”. Nhưng nếu nhìn sâu vào phía sau câu chuyện, có thể thấy rằng Việt Nam đang chiếm một vị trí cực kỳ quan trọng trong toàn bộ bức tranh này.
Hiện tại cả Hàn Quốc lẫn Nhật Bản đều đang cảm nhận rất rõ “rủi ro Trung Quốc”. Trước đây, khi Trung Quốc còn đóng vai trò là “công xưởng của thế giới”, các doanh nghiệp Hàn Quốc và Nhật Bản cũng xây dựng hàng loạt cơ sở sản xuất quy mô lớn tại Trung Quốc. Nhưng bây giờ, xung đột Mỹ–Trung đã trở nên quá căng thẳng. Mỹ liên tục gây áp lực lên Trung Quốc, còn Trung Quốc thì bắt đầu có dấu hiệu muốn “vũ khí hóa” đất hiếm và nguyên liệu chiến lược. Vì vậy, cả Hàn Quốc lẫn Nhật Bản đều bắt đầu cảm thấy rằng: “Phụ thuộc quá nhiều vào Trung Quốc là cực kỳ nguy hiểm.”
Và quốc gia nổi lên như phương án thay thế chính là Việt Nam.
Đối với Hàn Quốc, Việt Nam giờ đây không còn đơn thuần là một nước đang phát triển nữa. Đây là cứ điểm sản xuất smartphone trọng yếu của Samsung Electronics, đồng thời LG, Hyundai hay POSCO cũng đã xây dựng những dây chuyền sản xuất quy mô cực lớn tại đây. Nói không quá thì một phần chuỗi cung ứng ngành sản xuất của Hàn Quốc hiện đã nằm ở Việt Nam.
Nhật Bản cũng tương tự. Nhật từ lâu đã đẩy mạnh đầu tư vào Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam, nhằm giảm bớt rủi ro phụ thuộc vào Trung Quốc. Kết quả là hiện nay, dù Hàn Quốc và Nhật Bản vẫn là đối thủ cạnh tranh, nhưng đồng thời lợi ích của họ lại gần như trùng khớp ở một điểm:
“Phải đảm bảo Việt Nam trở thành cứ điểm sản xuất và tài nguyên ổn định.”
Và ở đây, yếu tố quan trọng nhất chính là đất hiếm.
Hiện nay cả thế giới đang lao vào cuộc cạnh tranh AI, bán dẫn, xe điện và pin. Mà tất cả những ngành này đều cần đất hiếm và khoáng sản chiến lược. Vấn đề là Trung Quốc hiện gần như thống trị chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu. Nếu Bắc Kinh muốn, họ hoàn toàn có thể dùng việc hạn chế xuất khẩu để gây áp lực lên ngành công nghiệp của Hàn Quốc và Nhật Bản.
Trong khi đó, Việt Nam lại là quốc gia sở hữu trữ lượng đất hiếm thuộc hàng lớn nhất thế giới, chỉ đứng sau Trung Quốc.
Nhật Bản từ lâu đã đặc biệt quan tâm tới việc phát triển đất hiếm tại Việt Nam. Gần đây, Tokyo còn gắn luôn cả hợp tác năng lượng và hỗ trợ hạ tầng với việc tăng cường quan hệ cùng Việt Nam. Bề ngoài thì họ dùng những cụm từ như “hỗ trợ Đông Nam Á” hay “hợp tác năng lượng”, nhưng thực tế nó gần giống một chiến lược nhằm xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm nằm ngoài tầm kiểm soát của Trung Quốc hơn.
Và Hàn Quốc hiện cũng đang có xu hướng tham gia vào dòng chảy này.
Đặc biệt, việc các hội nghị thượng đỉnh Hàn–Nhật gần đây liên tục nhắc tới an ninh năng lượng không chỉ đơn giản là vì dầu mỏ Trung Đông. Có dấu hiệu cho thấy Hàn Quốc cũng đang muốn tham gia vào mạng lưới chuỗi cung ứng mà Nhật Bản đang xây dựng xoay quanh Việt Nam. Với Hàn Quốc, việc tận dụng hệ thống hạ tầng cũng như mạng lưới chính trị–kinh tế mà Nhật đã gây dựng ở Việt Nam suốt nhiều năm rõ ràng hiệu quả hơn nhiều.
Một điểm thú vị khác là: Nhật Bản giờ đây dường như không còn nhìn Hàn Quốc chỉ như “một quốc gia hay va chạm vì vấn đề lịch sử” nữa. Thay vào đó, Tokyo bắt đầu coi Seoul là một đối tác chiến lược cần phải phối hợp để kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc. Trước đây, chỉ cần một vấn đề lịch sử bùng nổ là hội nghị thượng đỉnh giữa hai nước có thể bị đóng băng ngay lập tức. Nhưng hiện tại, những chủ đề như năng lượng, chuỗi cung ứng và chiến lược Đông Nam Á lại đang được ưu tiên hơn nhiều.
Cuối cùng, nếu giải thích việc quan hệ Hàn–Nhật đột ngột trở nên gần gũi nhanh như vậy dưới góc nhìn Việt Nam, thì có thể tóm gọn như sau:
“Đây là động thái nhằm cùng nhau quản lý và 확보 Việt Nam như một cứ điểm chiến lược trong thời đại rủi ro Trung Quốc.”
Và ở trung tâm của tất cả là:
- Cứ điểm sản xuất tại Việt Nam
- Chuỗi cung ứng Đông Nam Á
- Đảm bảo nguồn đất hiếm
- Kiềm chế Trung Quốc
- Hợp tác năng lượng
Tất cả những yếu tố này đều đang liên kết chặt chẽ với nhau.
Nói cách khác, quan hệ Hàn–Nhật hiện nay không đơn giản chỉ là một bầu không khí hòa giải cảm tính, mà gần với việc lợi ích kinh tế và an ninh thực tế xoay quanh Đông Nam Á — đặc biệt là Việt Nam — đang trùng khớp với nhau hơn.
