Thượng Đức - Phép thử cho khả năng tồn tại của chế độ VNCH
Sau hiệp định Paris, Mỹ buộc phải rút toàn bộ quân đội khỏi miền nam Việt Nam nhưng trước khi rút Mỹ đã thần tốc tăng cường vũ trang cho quân đội VNCH. Sở hữu 2000 máy bay các loại( A37, F5, UH1, CH47), 1500 pháo hạng nặng(105, 155, 175), 2000 xe tăng, xe quân sự(M48, M41, M113) và quân số đạt đỉnh ở mức 1.1 triệu người biến QLVNCH thành lực lượng quân sự đứng thứ 4 thế giới. Tuy nhiên viện trợ của Mỹ liên tục giảm qua từng năm khiến tình trạng thiếu hụt đạn pháo và hậu cần ngày càng nghiêm trọng. Chính sách "tràn ngập lãnh thổ" của Thiệu làm quân đội VNCH phải căng mỏng lực lượng khắp miền nam. Quân số đến 1.1 triệu nhưng hơn 2/3 là địa phương quân và nghĩa quân, trình độ tác chiến kém, hoàn toàn không phải đối thủ của những sư đoàn QĐNDVN tại miền nam. Chỉ có khoảng 25-30 vạn quân chủ lực là đủ sức đương đầu với các sư đoàn chủ lực miền Bắc. Trong đó 11 sư đoàn bộ binh và 17 liên đoàn Ranger phải chia đều cho 4 quân khu để giữ đất. Lực lượng cơ động chỉ có sư đoàn Dù và TQLC, chưa đầy 3 vạn lính
QĐNDVN lúc này có 18 sư đoàn tại nam VN. Trong đó 12 sư đoàn chia đều thành 4 quân đoàn, là 4 quả đấm thép tại miền nam VN, còn lại thuộc bộ tư lệnh miền, tổng quân số khoảng 30 vạn quân. Ngoài ra còn 6 sư đoàn trong trạng thái sẵn sàng ở miền Bắc.Viện trợ Liên Xô tăng đều theo từng năm, gấp đôi viện trợ Mỹ cho VNCH năm 1974 nên vũ khí của của miền Bắc lúc này rất dồi dào với xe tăng T54/59, PT76, tên lửa chống tăng AT-3 Sagger(B72), pháo phòng không ZSU 23-2/4. Đặc biệt hỏa lực pháo binh áp đảo QLVNCH với pháo 122, 130 có tầm bắn và hỏa lực vượt trội. Không còn là mấy anh du kích nú trong rừng, thỉnh thoảng đì đẹt vài băng AK rồi trốn, QĐNDVN lúc này đã là những quân đoàn tinh nhuệ, hiện đại, sẵn sàng cho một cuộc chiến tranh quy ước với quân đội VNCH.
Chi khu quân sự Thượng Đức (xã Đại Lãnh, huyện Đại Lộc, Quảng Nam cũ), nằm trong thung lũng sông Vu Gia với 3 mặt là núi, một mặt là đồng bằng sông Vu Gia nước chảy siết, cách Đà Nẵng gần 50km về phía tây. VNCH đặt tại đây căn cứ quân sự mạnh với hàng rào dây thép gai, bãi mìn bộ binh/chống tăng, lưới bùng nhùng phản xung phong rộng 70-200m, hệ thống hầm chỉ huy, hầm cối/pháo, giao thông hào đúc bê tông dày 20-30cm. Trú đóng tại đây một tiểu đoàn Ranger(tiểu đoàn 79), một đại đội cảnh sát dã chiến, lực lượng bảo an, dân vệ tổng cộng trên dưới 1000 người. Nó là tiền đồn phía tây của Đà Nẵng, căn cứ liên hợp 10 vạn quân của VNCH, có vai trò phòng thủ từ xa và giám sát mọi động tĩnh của quân chủ lực miền Bắc dọc dãy Trường Sơn. TT Thiệu ca ngợi nó là "mắt ngọc của đầu rồng", tỉnh trưởng Quảng Nam gọi nó là "cánh của thép" bảo vệ phía tây Đà Nẵng. Các lực lượng QK5 từng 3 lần tấn công căn cứ này nhưng bất thành. Án ngữ con đường huyết mạch từ Trường Sơn tiến xuống đồng bằng Quảng-Đà, Thượng Đức trở thành chốt chặn QĐNDVN buộc phải nhổ bỏ. Là cửa ải cuối cùng bảo vệ Đà Nẵng, tướng Ngô Quang Trưởng, tư lệnh QK1 VNCH cũng hiểu rất rõ Thượng Đức là tiền đồn không thể mất. Chính điều đó biến nơi này thành trận chiến đẫm máu nhất năm 1974.
Để tấn công Thượng Đức, QĐNDVN chuẩn bị sư đoàn 304 phối thuộc thêm E3/F324, 2 trung đoàn pháo 122/130, 1 trung đoàn phòng không, một số đại đội xe tăng, 1 trung đoàn công binh và các lực lượng hỗ trợ vòng ngoài của QK5 và QĐ2. Lực lượng tấn công khoảng 18000 lính, 60-70 pháo, ko tính cối.
Trận chiến bắt đầu khi E66/F304 tấn công biển người vào Thượng Đức nhằm "đánh nhanh, thắng nhanh" nhưng không hiệu quả và thương vong lớn, buộc phải rút lui sau 3 ngày. Ko thể đánh nhanh, QĐNDVN chuyển sang vây lấn, chiếm các điểm cao xung quanh, kéo pháo lên và nã đạn vào trung tâm quận Thượng Đức. Dính bão lửa từ pháo binh đối phương, lực lượng phòng thủ Thượng Đức choáng váng, rối loạn đội hình và bị tràn ngập vào ngày 07/08/1974. QĐNDVN chiếm đc Thượng Đức, thiếu tá, quận trưởng Nguyễn Quốc Hùng tử trận, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 79 biệt động quân, thiếu tá Hà Văn Lầu bị bắt sống, toàn bộ lính VNCH hoặc bị tiêu diệt hoặc bị bắt sống. Trong thời gian này, một đơn vị của sư đoàn 3, sư đoàn phế vật nhất VNCH lên ứng cứu thì bị phục kích ở làng Hà Nha cách đó 7km, thiệt hại nặng phải chạy về Đà Nẵng.
Giai đoạn 2 từ đầu tháng 8 đến đầu tháng 11 là giai đoạn ác liệt nhất, cũng là cuộc đọ sức tôi cho là công bằng nhất giữa hai bên. Sư đoàn Dù vs Sư đoàn 304. Sư đoàn dù aka Thiên Thần Mũ Đỏ, lực lượng tổng trừ bị chiến lược, tinh nhuệ và cơ động nhất QLVNCH, đứa con cưng của bộ TTM VNCH. Dù là sắc lính thiên về kỹ năng chiến đấu cá nhân, chuyên đc triển khai để giành lại các chốt bị chiếm một cách chớp nhoáng. Khắp miền nam Việt Nam, chỗ nào là điểm nóng, chỗ đó lính Dù được điều đến. F304, 1 trong 6 đại đoàn chủ lực đầu tiên của QĐNDVN, từng tham chiến tại Điện Biên Phủ, vây hãm TQLC Mỹ tại Khe Sanh, trực tiếp tiêu diệt cứ điểm làng Vây, đập tan sư đoàn 3 VNCH ở mặt trận Quảng Trị năm 1972. Không ai có thể nghi ngờ sức mạnh của sư đoàn này. Nhiệm vụ lần này của F304 là giữ Thượng Đức bằng mọi giá, không để tình trạng lính dù đi đến đâu là giải tỏa đến đấy.
1 ngày sau khi mất Thượng Đức, lữ dù 1 được không vận từ Phú Bài(Huế) ra Đà Nẵng, cùng trung đoàn 2(SĐ3) chuẩn bị tấn công tái chiếm lãnh thổ. Bộ tham mưu sư đoàn Dù, chuẩn tướng Lê Quang Lưỡng( tư lệnh sư đoàn) cùng lữ đoàn 3 được không vận từ Sài Gòn ra Đà Nẵng, lập đại bản doanh tại sân bay Non Nước, quyết tái chiếm bằng được Thượng Đức. TT Thiệu trực tiếp bay ra Đà Nẵng ủy lạo tướng sỹ. Trước giờ xuất trận, sư đoàn dù tuyên bố" Nếu không tái chiếm được Thượng Đức, xin thượng cấp giải tán sư đoàn Dù". Trong 3 tháng, lính dù tấn công từ hướng Đà Nẵng, dọc theo sông Vu Gia. Hai bên giành nhau từng quả đồi xung quanh Thượng Đức. Tiêu biểu là đồi 1062( Đồi Máu), khi lính dù và F304 giành qua giành lại nhiều lần. Lính dù dưới chân đồi bị pháo binh QĐNDVN nghiền nát còn bộ binh F304 trên đỉnh đồi phơi mình dưới hỏa lực của cường kích A37 và bom Nalpam. 3 trung đoàn của F304 chiến đấu tại đây đều thương vong quá nửa. Lữ dù 1 thiệt hại quá nặng, phải bàn giao lại cho lữ đoàn 3 để rút ra ngoài củng cố. Sau nhiều lần đổi chủ thì F304 vẫn giữ được ngọn đồi này.
Đầu tháng 10, lữ dù 2 được điều nốt đến Thượng Đức nhưng cũng không đủ sức đánh bật F304 tại đây. Đánh nữa thì hết lính, lấy gì mà điều động khi có biến. Đầu tháng 11, bộ TTM VNCH đành phải rút sư đoàn dù về củng cố, chấp nhận mất Thượng Đức.
Sau 3 tháng kịch chiến, QĐNDVN đã thắng nhưng thắng thảm. 2000 bộ đội hy sinh, 5000 bị thương. Phía VNCH cũng gánh 7200 thương vong, trong đó sư đoàn dù chết hơn 500, bị thương 2000. Trận này 2 bên gần như 1 đổi 1.
Trận Thượng Đức chứng minh ngay cả lực lượng tinh nhuệ nhất của VNCH là sư đoàn nhảy dù cũng ko đủ sức giành lại lãnh thổ và Mỹ đã hoàn toàn bỏ rơi miền Nam VN khi không có một máy bay nào của Mỹ đến hỗ trợ. Điều này là căn cứ quan trọng khiến BCT đảng LĐVN quyết định mở chiến dịch HCM năm 1975, kết liễu chế độ VNCH. Nhìn vào con số thương vong của QĐNDVN, chúng ta cũng thấy rằng quân đội VNCH cũng rất mạnh, ko phải đội quân núp bóng Mỹ như SGK hay nói.
Mất Thượng Đức, số phận Đà Nẵng coi như đã an bài. 3/1975, QĐ2 + QK5, tổng 7 vạn quân chia 4 đường hợp công Đà Nẵng, trong đó 2 cánh quân chính từ đèo Hải Vân đánh xuống và từ hướng Thượng Đức thọc sườn. Đà Nẵng đã sập chỉ sau 3 ngày.
Thượng Đức khi xưa bây h đã trở thành một khu dân cư đông đúc ven quốc lộ 14B, hoàn toàn ko còn dấu vết của chiến tranh, cũng ko có nhiều người còn nhớ cái tên Thượng Đức nữa. Hiện nay có một khu tưởng niệm dựng trên nền căn cứ của tiểu đoàn 79 BĐQ khi xưa. Hệ thống hầm chỉ huy, hầm cối, giao thông hào vẫn được bảo quản nguyên vẹn, dấu tích sân bay trực thăng vẫn còn. Có thêm một tượng đài để tưởng niệm những người lính QĐNDVN đã nằm xuống. Nằm trên đường từ Thạnh Mỹ đến Đà Nẵng/Hội An, cũng ko mất nhiều thời gian để tham quan, các bạn có thể ghé qua để tham quan chiến địa đẫm máu một thời.
Sau hiệp định Paris, Mỹ buộc phải rút toàn bộ quân đội khỏi miền nam Việt Nam nhưng trước khi rút Mỹ đã thần tốc tăng cường vũ trang cho quân đội VNCH. Sở hữu 2000 máy bay các loại( A37, F5, UH1, CH47), 1500 pháo hạng nặng(105, 155, 175), 2000 xe tăng, xe quân sự(M48, M41, M113) và quân số đạt đỉnh ở mức 1.1 triệu người biến QLVNCH thành lực lượng quân sự đứng thứ 4 thế giới. Tuy nhiên viện trợ của Mỹ liên tục giảm qua từng năm khiến tình trạng thiếu hụt đạn pháo và hậu cần ngày càng nghiêm trọng. Chính sách "tràn ngập lãnh thổ" của Thiệu làm quân đội VNCH phải căng mỏng lực lượng khắp miền nam. Quân số đến 1.1 triệu nhưng hơn 2/3 là địa phương quân và nghĩa quân, trình độ tác chiến kém, hoàn toàn không phải đối thủ của những sư đoàn QĐNDVN tại miền nam. Chỉ có khoảng 25-30 vạn quân chủ lực là đủ sức đương đầu với các sư đoàn chủ lực miền Bắc. Trong đó 11 sư đoàn bộ binh và 17 liên đoàn Ranger phải chia đều cho 4 quân khu để giữ đất. Lực lượng cơ động chỉ có sư đoàn Dù và TQLC, chưa đầy 3 vạn lính
QĐNDVN lúc này có 18 sư đoàn tại nam VN. Trong đó 12 sư đoàn chia đều thành 4 quân đoàn, là 4 quả đấm thép tại miền nam VN, còn lại thuộc bộ tư lệnh miền, tổng quân số khoảng 30 vạn quân. Ngoài ra còn 6 sư đoàn trong trạng thái sẵn sàng ở miền Bắc.Viện trợ Liên Xô tăng đều theo từng năm, gấp đôi viện trợ Mỹ cho VNCH năm 1974 nên vũ khí của của miền Bắc lúc này rất dồi dào với xe tăng T54/59, PT76, tên lửa chống tăng AT-3 Sagger(B72), pháo phòng không ZSU 23-2/4. Đặc biệt hỏa lực pháo binh áp đảo QLVNCH với pháo 122, 130 có tầm bắn và hỏa lực vượt trội. Không còn là mấy anh du kích nú trong rừng, thỉnh thoảng đì đẹt vài băng AK rồi trốn, QĐNDVN lúc này đã là những quân đoàn tinh nhuệ, hiện đại, sẵn sàng cho một cuộc chiến tranh quy ước với quân đội VNCH.
Chi khu quân sự Thượng Đức (xã Đại Lãnh, huyện Đại Lộc, Quảng Nam cũ), nằm trong thung lũng sông Vu Gia với 3 mặt là núi, một mặt là đồng bằng sông Vu Gia nước chảy siết, cách Đà Nẵng gần 50km về phía tây. VNCH đặt tại đây căn cứ quân sự mạnh với hàng rào dây thép gai, bãi mìn bộ binh/chống tăng, lưới bùng nhùng phản xung phong rộng 70-200m, hệ thống hầm chỉ huy, hầm cối/pháo, giao thông hào đúc bê tông dày 20-30cm. Trú đóng tại đây một tiểu đoàn Ranger(tiểu đoàn 79), một đại đội cảnh sát dã chiến, lực lượng bảo an, dân vệ tổng cộng trên dưới 1000 người. Nó là tiền đồn phía tây của Đà Nẵng, căn cứ liên hợp 10 vạn quân của VNCH, có vai trò phòng thủ từ xa và giám sát mọi động tĩnh của quân chủ lực miền Bắc dọc dãy Trường Sơn. TT Thiệu ca ngợi nó là "mắt ngọc của đầu rồng", tỉnh trưởng Quảng Nam gọi nó là "cánh của thép" bảo vệ phía tây Đà Nẵng. Các lực lượng QK5 từng 3 lần tấn công căn cứ này nhưng bất thành. Án ngữ con đường huyết mạch từ Trường Sơn tiến xuống đồng bằng Quảng-Đà, Thượng Đức trở thành chốt chặn QĐNDVN buộc phải nhổ bỏ. Là cửa ải cuối cùng bảo vệ Đà Nẵng, tướng Ngô Quang Trưởng, tư lệnh QK1 VNCH cũng hiểu rất rõ Thượng Đức là tiền đồn không thể mất. Chính điều đó biến nơi này thành trận chiến đẫm máu nhất năm 1974.
Để tấn công Thượng Đức, QĐNDVN chuẩn bị sư đoàn 304 phối thuộc thêm E3/F324, 2 trung đoàn pháo 122/130, 1 trung đoàn phòng không, một số đại đội xe tăng, 1 trung đoàn công binh và các lực lượng hỗ trợ vòng ngoài của QK5 và QĐ2. Lực lượng tấn công khoảng 18000 lính, 60-70 pháo, ko tính cối.
Trận chiến bắt đầu khi E66/F304 tấn công biển người vào Thượng Đức nhằm "đánh nhanh, thắng nhanh" nhưng không hiệu quả và thương vong lớn, buộc phải rút lui sau 3 ngày. Ko thể đánh nhanh, QĐNDVN chuyển sang vây lấn, chiếm các điểm cao xung quanh, kéo pháo lên và nã đạn vào trung tâm quận Thượng Đức. Dính bão lửa từ pháo binh đối phương, lực lượng phòng thủ Thượng Đức choáng váng, rối loạn đội hình và bị tràn ngập vào ngày 07/08/1974. QĐNDVN chiếm đc Thượng Đức, thiếu tá, quận trưởng Nguyễn Quốc Hùng tử trận, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 79 biệt động quân, thiếu tá Hà Văn Lầu bị bắt sống, toàn bộ lính VNCH hoặc bị tiêu diệt hoặc bị bắt sống. Trong thời gian này, một đơn vị của sư đoàn 3, sư đoàn phế vật nhất VNCH lên ứng cứu thì bị phục kích ở làng Hà Nha cách đó 7km, thiệt hại nặng phải chạy về Đà Nẵng.
Giai đoạn 2 từ đầu tháng 8 đến đầu tháng 11 là giai đoạn ác liệt nhất, cũng là cuộc đọ sức tôi cho là công bằng nhất giữa hai bên. Sư đoàn Dù vs Sư đoàn 304. Sư đoàn dù aka Thiên Thần Mũ Đỏ, lực lượng tổng trừ bị chiến lược, tinh nhuệ và cơ động nhất QLVNCH, đứa con cưng của bộ TTM VNCH. Dù là sắc lính thiên về kỹ năng chiến đấu cá nhân, chuyên đc triển khai để giành lại các chốt bị chiếm một cách chớp nhoáng. Khắp miền nam Việt Nam, chỗ nào là điểm nóng, chỗ đó lính Dù được điều đến. F304, 1 trong 6 đại đoàn chủ lực đầu tiên của QĐNDVN, từng tham chiến tại Điện Biên Phủ, vây hãm TQLC Mỹ tại Khe Sanh, trực tiếp tiêu diệt cứ điểm làng Vây, đập tan sư đoàn 3 VNCH ở mặt trận Quảng Trị năm 1972. Không ai có thể nghi ngờ sức mạnh của sư đoàn này. Nhiệm vụ lần này của F304 là giữ Thượng Đức bằng mọi giá, không để tình trạng lính dù đi đến đâu là giải tỏa đến đấy.
1 ngày sau khi mất Thượng Đức, lữ dù 1 được không vận từ Phú Bài(Huế) ra Đà Nẵng, cùng trung đoàn 2(SĐ3) chuẩn bị tấn công tái chiếm lãnh thổ. Bộ tham mưu sư đoàn Dù, chuẩn tướng Lê Quang Lưỡng( tư lệnh sư đoàn) cùng lữ đoàn 3 được không vận từ Sài Gòn ra Đà Nẵng, lập đại bản doanh tại sân bay Non Nước, quyết tái chiếm bằng được Thượng Đức. TT Thiệu trực tiếp bay ra Đà Nẵng ủy lạo tướng sỹ. Trước giờ xuất trận, sư đoàn dù tuyên bố" Nếu không tái chiếm được Thượng Đức, xin thượng cấp giải tán sư đoàn Dù". Trong 3 tháng, lính dù tấn công từ hướng Đà Nẵng, dọc theo sông Vu Gia. Hai bên giành nhau từng quả đồi xung quanh Thượng Đức. Tiêu biểu là đồi 1062( Đồi Máu), khi lính dù và F304 giành qua giành lại nhiều lần. Lính dù dưới chân đồi bị pháo binh QĐNDVN nghiền nát còn bộ binh F304 trên đỉnh đồi phơi mình dưới hỏa lực của cường kích A37 và bom Nalpam. 3 trung đoàn của F304 chiến đấu tại đây đều thương vong quá nửa. Lữ dù 1 thiệt hại quá nặng, phải bàn giao lại cho lữ đoàn 3 để rút ra ngoài củng cố. Sau nhiều lần đổi chủ thì F304 vẫn giữ được ngọn đồi này.
Đầu tháng 10, lữ dù 2 được điều nốt đến Thượng Đức nhưng cũng không đủ sức đánh bật F304 tại đây. Đánh nữa thì hết lính, lấy gì mà điều động khi có biến. Đầu tháng 11, bộ TTM VNCH đành phải rút sư đoàn dù về củng cố, chấp nhận mất Thượng Đức.
Sau 3 tháng kịch chiến, QĐNDVN đã thắng nhưng thắng thảm. 2000 bộ đội hy sinh, 5000 bị thương. Phía VNCH cũng gánh 7200 thương vong, trong đó sư đoàn dù chết hơn 500, bị thương 2000. Trận này 2 bên gần như 1 đổi 1.
Trận Thượng Đức chứng minh ngay cả lực lượng tinh nhuệ nhất của VNCH là sư đoàn nhảy dù cũng ko đủ sức giành lại lãnh thổ và Mỹ đã hoàn toàn bỏ rơi miền Nam VN khi không có một máy bay nào của Mỹ đến hỗ trợ. Điều này là căn cứ quan trọng khiến BCT đảng LĐVN quyết định mở chiến dịch HCM năm 1975, kết liễu chế độ VNCH. Nhìn vào con số thương vong của QĐNDVN, chúng ta cũng thấy rằng quân đội VNCH cũng rất mạnh, ko phải đội quân núp bóng Mỹ như SGK hay nói.
Mất Thượng Đức, số phận Đà Nẵng coi như đã an bài. 3/1975, QĐ2 + QK5, tổng 7 vạn quân chia 4 đường hợp công Đà Nẵng, trong đó 2 cánh quân chính từ đèo Hải Vân đánh xuống và từ hướng Thượng Đức thọc sườn. Đà Nẵng đã sập chỉ sau 3 ngày.
Thượng Đức khi xưa bây h đã trở thành một khu dân cư đông đúc ven quốc lộ 14B, hoàn toàn ko còn dấu vết của chiến tranh, cũng ko có nhiều người còn nhớ cái tên Thượng Đức nữa. Hiện nay có một khu tưởng niệm dựng trên nền căn cứ của tiểu đoàn 79 BĐQ khi xưa. Hệ thống hầm chỉ huy, hầm cối, giao thông hào vẫn được bảo quản nguyên vẹn, dấu tích sân bay trực thăng vẫn còn. Có thêm một tượng đài để tưởng niệm những người lính QĐNDVN đã nằm xuống. Nằm trên đường từ Thạnh Mỹ đến Đà Nẵng/Hội An, cũng ko mất nhiều thời gian để tham quan, các bạn có thể ghé qua để tham quan chiến địa đẫm máu một thời.
)
