Sau khi Nhật đầu hàng (8/1945), một số sĩ quan và binh sĩ Nhật (đặc biệt ở miền Trung và miền Nam) không chịu giải giáp hoặc đào ngũ, gia nhập Việt Minh vì nhiều lý do (chống thực dân trắng, không muốn về nước dưới sự kiểm soát Đồng minh, hoặc bị Việt Minh thu hút/bắt buộc).
Họ đóng vai trò giảng viên, cố vấn kỹ thuật, chỉ huy đơn vị nhỏ ở một số trường và đơn vị:
Trường Sĩ quan Quảng Ngãi (và một số cơ sở khác ở Trung Bộ): nhiều giảng viên là sĩ quan Nhật (có tài liệu nói 6 sĩ quan Nhật trong ban giảng huấn Quảng Ngãi; ở một số nơi miền Nam Trung Bộ tỷ lệ giảng viên Nhật rất cao).
Các nhân vật được nhắc đến: Thiếu tá Ishii Takuo (sau thành đại tá, phụ trách trường, cố vấn), Thiếu tá Igawa Sei, Nakahara Mitsunobu (Nguyễn Minh Ngọc), Mukaiyama, v.v. Họ dạy chiến thuật, tổ chức đơn vị, thậm chí cả kỹ thuật đặc công/công kích.
Ảnh hưởng này có thật nhưng mang tính cục bộ và giai đoạn đầu (chủ yếu 1945–1950), không đủ để “định hình toàn bộ cơ cấu chỉ huy – tổ chức” của QĐNDVN. Cơ cấu chỉ huy, tổ chức đảng ủy – chính ủy – chỉ huy, hệ thống chính trị viên, tổ chức theo sư đoàn – trung đoàn – tiểu đoàn… về sau chịu ảnh hưởng rõ rệt hơn từ mô hình Trung Quốc và Liên Xô (sau 1949–1950 khi quan hệ với Trung Quốc chặt chẽ và có cố vấn Trung Quốc).
Còn ảnh hưởng nặng nhất về quân hàm và cơ chế lục quân là của quân đội Trung Quốc khi Việt Nam cho các tiểu đoàn sang Trung Quốc học tập bắt đầu từ 1950-1951
Và đặc biệt là cơ chế chính ủy học từ Liên Xô và Trung Quốc
Nhật Bản không có hệ thống này