Cái này thì anh ko đồng ý với em lắm. Công ty vốn không phải là nhà mình, người ta trả lương cho anh, để anh mang lại giá trị thặng dư cho người ta. Những cái kinh nghiệm, kiến thức của anh, thì nó chỉ là của riêng anh thôi, anh dạy cho cấp dưới, cấp dưới làm được bằng anh, có sức trẻ hơn anh thì người ta sẽ vứt anh đi như một miếng chanh sau khi vắt nước vậy đó. Trừ khi đó là công ty của riêng anh thì anh mới cho miễn phí, còn hiện giờ, anh mã hoá tất cả các tool anh viết ra, thậm chí có cái định giá tầm 800tr, anh đặt license hết, anh rời công ty thì tất cả thành rác, hoặc công ty trả tiền để mua lại, còn không thì thôi.
Kinh nghiệm gần 20 năm, trải qua bao nhiêu công ty, từ Việt tới Nhật nó dạy cho anh như vậy đó
Tôi hiểu điều anh nói. Và chính vì tôi hiểu nên tôi càng nghĩ hai góc nhìn của 2 ta không hẳn là đối lập nhau
Anh đang nói về giá trị thuộc về quyền sở hữu.
Còn tôi đang nói về giá trị thuộc về sự tồn tại.
Một người có gần 20 năm kinh nghiệm, từng đi qua nhiều công ty, từng chứng kiến người cũ bị thay thế, từng thấy những thứ mình tạo ra nếu không có license thì cuối cùng cũng bị doanh nghiệp xem như tài sản của họ… thì việc anh chọn bảo vệ chất xám của mình là hoàn toàn hợp lý.
Làm việc trong đời, có một điều rất nên tỉnh táo đó là
Đừng nhầm giữa cống hiến và cho đi.
Cống hiến là mình được trả công xứng đáng cho giá trị mình tạo ra.
Cho đi là mình tự nguyện trao một phần giá trị của mình mà không đòi hỏi sự hoàn trả tương xứng.
2 chuyện ấy khác nhau.
Và tôi cũng không nghĩ 1 người phải đem tất cả những gì mình biết ra miễn phí thì mới được gọi là để lại giá trị.
Một người lập trình có quyền bán phần mềm của mình.
Một người viết có quyền bán tác phẩm của mình.
Một người có kinh nghiệm có quyền định giá kinh nghiệm ấy.
Một người sở hữu công nghệ có quyền đặt license.
Đó là giá trị kinh tế.
Nhưng có một thứ thú vị hơn mà tiền không mua được.
Anh có thể khóa toàn bộ tool bằng license 800 triệu.
Nhưng anh không thể khóa cách 1 người từng làm việc với anh sau khi họ rời đi.
Anh có thể giữ lại source code.
Nhưng anh không thể lấy lại tư duy mà một người cấp dưới đã học được từ anh.
Anh có thể bán bản quyền một sản phẩm.
Nhưng không thể bán lại những năm tháng mình đã khiến một người trẻ trưởng thành hơn.
Và cũng không ai có thể viết license cho lòng tử tế.
Đó là lý do tôi dùng hình ảnh cá voi.
Không phải vì tôi cho rằng con người phải chết đi rồi mới có giá trị.
Mà bởi vì whale fall cho tôi một cách nhìn khác về chữ để lại.
Một con cá voi khi còn sống là một sinh vật khổng lồ giữa đại dương.
Khi nó chết, cơ thể ấy lại trở thành nguồn sống cho vô số sinh vật khác.
Nó không cần biết những sinh vật đó là ai.
Không cần họ mang ơn.
Cũng chẳng có một hợp đồng nào quy định rằng là
“Muốn sử dụng phần giá trị còn lại của tôi, hãy trả phí.”
Tự nhiên vận hành như vậy.
Còn con người thì khác.
Con người có quyền sở hữu, có hợp đồng, có tiền bạc, có bản quyền, có lợi ích cá nhân.
Và tôi nghĩ điều đó hoàn toàn đúng.
Nhưng nếu 1 đời người chỉ còn lại câu
“Thứ gì của tôi cũng phải được trả tiền, nếu không thì không có giá trị.”
thì tôi lại thấy hơi tiếc.
Bởi có những thứ càng cho đi càng không mất.
Một lời chỉ dẫn đúng lúc.
Một kinh nghiệm truyền lại cho người trẻ.
Một cách nhìn khiến người khác bớt sai một lần.
Một người từng được mình nâng lên khi họ đang ở đáy.
Những thứ ấy không làm mình nghèo đi.
Ngược lại, đôi khi đó mới là phần tài sản không công ty nào có thể lấy mất.
Vậy nên tôi không nói là
“Hãy cho công ty tất cả những gì anh có.”
Tôi càng không nói:
“Hãy để người khác sử dụng miễn phí chất xám của mình.”
Điều tôi muốn nói chỉ đơn giản là
Hãy định giá đúng thứ thuộc về mình, nhưng đừng quên nuôi dưỡng thứ không thể định giá.
Bởi công ty có thể thay anh.
Khách hàng có thể thay anh.
Đồng nghiệp có thể quên anh.
Một sản phẩm anh viết ra rồi cũng sẽ lỗi thời.
1 công nghệ anh tạo ra rồi cũng sẽ có thứ mới thay thế.
Nhưng nếu sau 20 năm đi qua một cuộc đời, có vài người từng gặp anh và nói:
“Nhờ anh mà tôi biết cách làm việc này.”
“Nhờ anh mà tôi trưởng thành hơn.”
“Nhờ anh mà tôi tránh được một sai lầm.”
thì tôi nghĩ anh đã để lại một thứ mà không có công ty nào có thể vắt hết được.
Tiền mua được sản phẩm.
License bảo vệ được tài sản.
Nhưng ảnh hưởng của một con người thì không thể đăng ký bản quyền.
Cho nên với tôi, sống có giá trị không có nghĩa là sống để người khác sử dụng mình.
Mà là biết thứ gì phải giữ, thứ gì phải bán, thứ gì nên cho đi
và quan trọng nhất, biết mình muốn trở thành người như thế nào sau khi tất cả những thứ mình sở hữu rồi cũng không còn thuộc về mình nữa.
Có lẽ đó mới là ý tôi muốn nói khi viết
Sống không phải để tồn tại.
Mà là để sự tồn tại của mình từng có ý nghĩa. 🌸
