Không tên1
Thanh niên Ngõ chợ
Nhà văn Nguyên Ngọc (tên khai sinh là Nguyễn Văn Báu, bút danh là Nguyễn Trung Thành) sinh ngày 5/9/1932 tại Đà Nẵng, trước đây từng thuộc Thăng Bình, Quảng Nam, thuộc vùng Trung Kỳ, Liên bang Đông Dương. Ông là tác giả của tiểu thuyết nổi tiếng Đất nước đứng lên và truyện ngắn Rừng xà nu. Ông là nhà văn, nhà báo, dịch giả, nhà nghiên cứu văn hóa, giáo dục nổi tiếng của Việt Nam.
Nhà văn Nguyên Ngọc
Một chiến sĩ cách mạng, bộ đội Cụ Hồ trung kiên
Ông là một nhà văn quân đội có gắn bó mật thiết với chiến trường Tây Nguyên, chiến trường chính của Liên khu V lúc bấy giờ. Sau một thời gian ở đơn vị chiến đấu, ông chuyển sang làm phóng viên báo Quân đội nhân dân Liên khu V và lấy bút danh Nguyên Ngọc, được phong hàm Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam; được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật vào năm 2001. Ông là đại biểu Quốc hội khóa IV (1976-1981).
Tác Phẩm Đất Nước đứng lên của nhà văn Nguyên Ngọc
Sau Hiệp định Genève, ông tập kết ra Bắc và viết tiểu thuyết Đất nước đứng lên dưới bút danh Nguyên Ngọc, kể về cuộc kháng chiến chống Pháp của người Ba Na, tiêu biểu là anh hùng Núp và dân làng Kông-Hoa, dựa trên câu chuyện có thật của anh hùng Núp. Tác phẩm khi xuất bản được nhiều người yêu thích, hâm mộ và nhận được Giải thưởng của Hội Văn nghệ Việt Nam (1955). Sau này cuốn truyện được dựng thành phim. Trong những truyện Nguyên Ngọc viết giai đoạn này gây chú ý là tập truyện ngắn Rẻo cao tạo được tiếng vang về văn phong; truyện Mạch nước ngầm gây nhiều tranh cãi vì đã đề cập khác với nhận thức của số đông thời ấy về cách nhìn con người, kể cả con người có thành tích, danh hiệu.
Tác phẩm Xứ Quảng
Năm 1962, ông trở lại miền Nam hoạt động ở chiến trường Khu V, ông viết văn với bút danh Nguyễn Trung Thành. Tác phẩm được phổ biến và nhiều người biết tới: Đường chúng ta đi (bút ký, 1965), Đất Quảng (1971, tiểu thuyết, tập 1), Rừng xà nu (tập truyện ký, 1969, Giải thưởng Văn nghệ Nguyễn Đình Chiểu, Giải thưởng Hoa Sen của Hội Nhà văn Á Phi).
Truyện ngắn Rừng Xà Nu
Trong thời kỳ Đổi mới và phong trào Cởi Mở, ông đã có những đổi mới quan trọng về nội dung tư tưởng của tờ báo và được coi là người có công phát hiện, nâng đỡ nhiều nhà văn tên tuổi sau này như Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Ngọc Tư, Phạm Thị Hoài, Bảo Ninh, Hoàng Minh Tường... Tờ báo của Hội Nhà văn Việt Nam, lần đầu tiên sau bao nhiêu năm, được người đọc xếp hàng chờ mua, số lượng in lên tới hơn vạn bản... Ông cũng dành nhiều tình cảm trân trọng đối với các nhà văn khác như Nguyễn Thi, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Khải.
Cho đến một kẻ bất đồng chính kiến, đi ngược lại lợi ích quốc gia
Về sau, ông trở thành một nhà hoạt động xã hội với quan điểm không chính thống (người bất đồng chính kiến hay còn gọi là một kẻ phản động) đối với Đảng Cộng sản Việt Nam và đã tuyên bố rút khỏi Đảng Cộng sản Việt Nam.
Sự mâu thuẫn bắt đầu lộ rõ khi được xem là một chuyên gia về Tây Nguyên, trong buổi hội thảo vào tháng 4 năm 2009 về vấn đề khai thác bauxite ở Việt Nam, ông cho biết ý kiến chưa đồng tình với chính sách của chính phủ. Đến năm 2011, Nguyên Ngọc có tên trong danh sách đề cử Giải thưởng Hồ Chí Minh, một giải thưởng cao quý của Việt Nam, nhưng ông đã xin rút và chỉ nói: “Tôi không làm hồ sơ và cũng không quan tâm đến chuyện này”.
Đỉnh điểm xung đột của nhà văn và chính quyền cộng sản việt nam
Ông bị gắn mác là kẻ phản động ngay trên sóng truyền hình quốc gia, bị làm nhục bằng cách quay cận mặt và gọi ông cùng một người đồng nghiệp khác (cùng phản đối chính sách xâm lấn ở Biển Đông) là những phần tử phản động cực đoan.
Hoàn cảnh khi ấy khi ông tham gia phong trào quần chúng biểu tình phản đối việc gây hấn, xâm lược của Trung Quốc ở Biển Đông năm 2011 trong bối cảnh có sự ngăn cấm từ chính quyền Việt Nam. Ngày 22 tháng 8 năm 2011, Đài Truyền hình Hà Nội có làm một chương trình về sự việc này, trong đó có đoạn phát thanh viên nói "một số phần tử phản động tham gia biểu tình", đồng thời khung hình đang quay cảnh Nguyên Ngọc và hai trí thức khác là giáo sư Nguyễn Huệ Chi, tiến sĩ Nguyễn Văn Khải. Sự việc này làm ông bất bình và đã gửi thư phản đối lên Bí thư Thành ủy Hà Nội.
Hình ảnh nhà văn Nguyên Ngọc biểu tình phản đối hành động xâm lấn bằng cách đặt giàn khoan HD981 trên vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam
giáo sư Nguyễn Huệ Chi là một trong số những người hoạt động sôi nổi trong việc chống lại sự bành trướn hoạt động xâm lấn của Trung Quốc tại biển Đông
Hành động biểu tình phản đối giàn khoan được Trung Quốc đặt tại Biển Đông bị chính quyền Việt Nam cho là hành vi "Quấy rối trật tự nơi công cộng" bất hợp pháp. Lúc bấy giờ, chính quyền Việt Nam ra sức đàn áp, dập tắt nhằm che giấu việc được cho là hạn chế sự phổ biến sâu rộng vấn đề an ninh chủ quyền. Về sau, nhờ các hành động biểu tình rầm rộ và ngày càng lan rộng tại các khu vực tại Sài Gòn và các tỉnh thành phố, Trung Quốc đã cho tàu kéo giàn khoan ra khỏi vùng đặc quyền kinh tế Việt Nam vào ngày 16 tháng 7 năm 2014.
Ngày 12 tháng 5 năm 2015, trong một tuyên bố được đăng tải trên mạng xã hội, nhà văn Nguyên Ngọc cùng 19 nhà văn, nhà thơ khác tuyên bố từ bỏ Hội Nhà văn Việt Nam kể từ ngày 11 tháng 5 năm 2015.
Ngày 13 tháng 3 năm 2018, Ban Tuyên giáo Trung ương ra công văn yêu cầu Ban cán sự Đảng Bộ Giáo dục và Đào tạo rút toàn bộ tác phẩm của các tác giả tham gia Tổ chức 'Văn Đoàn Độc lập' ra khỏi Chương trình sách giáo khoa.
Ngày 26 tháng 10 năm 2018, ông tuyên bố ra khỏi Đảng Cộng sản Việt Nam nhân sự kiện Phó giáo sư, Tiến sĩ Chu Hảo bị Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng đề nghị kỷ luật. Trong tuyên bố, nhà văn Nguyên Ngọc cho biết đã định ra khỏi Đảng từ lâu, nhưng không có ý định gây ồn ào. Nay sau việc Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng kỷ luật Phó giáo sư, Tiến sĩ Chu Hảo, ông muốn tỏ rõ thái độ đối với thông báo của Đảng.
--------
"Những Di sản văn học của Nguyên Ngọc vẫn bị khai thác hằng ngày để giảng dạy cho học sinh về lòng yêu nước, nhưng chính con người bằng xương bằng thịt của ông - người đứng lên bảo vệ đất nước trước họa bành trướng - lại bị gạt bỏ, cô lập, ruồng bỏ và bêu xấu. Đó chính là sự tráo trở và lợi dụng xương máu trí thức rõ ràng nhất."
******
*Các tác phẩm chính do ông viết :
Đất nước đứng lên (tiểu thuyết, 1955)
Mạch nước ngầm (truyện vừa, 1959)
Rẻo cao (tập truyện ngắn, 1962)
Rừng xà nu (truyện ngắn, 1965)
Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc (tập truyện và ký, 1969)
Đất Quảng (tiểu thuyết 2 tập, 1971 - 1974)
Tháng Ninh Nông (tập truyện và ký, 1999)
Tản mạn nhớ và quên (tập ký, 2004)
Nghĩ dọc đường (2005)
Lắng nghe cuộc sống (2006)
Bằng đôi chân trần (2008)
Các bạn tôi ở trên ấy (tập bút ký, 2013)
Đường chúng ta đi
Có một đường mòn trên biển Đông
Cát cháy
Sách do ông dịch:
Độ không của lối viết (Rolland Barthes),
Nghệ thuật tiểu thuyết (Milan Kundera),
Văn học là gì? (Jean - Paul Sartre, NXB Văn học 2013),
Rừng, Đàn bà, Điên loạn (Jacques Dournes, NXB Hội Nhà văn 2013).
Nhà văn Nguyên Ngọc
Một chiến sĩ cách mạng, bộ đội Cụ Hồ trung kiên
Ông là một nhà văn quân đội có gắn bó mật thiết với chiến trường Tây Nguyên, chiến trường chính của Liên khu V lúc bấy giờ. Sau một thời gian ở đơn vị chiến đấu, ông chuyển sang làm phóng viên báo Quân đội nhân dân Liên khu V và lấy bút danh Nguyên Ngọc, được phong hàm Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam; được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật vào năm 2001. Ông là đại biểu Quốc hội khóa IV (1976-1981).
Tác Phẩm Đất Nước đứng lên của nhà văn Nguyên Ngọc
Sau Hiệp định Genève, ông tập kết ra Bắc và viết tiểu thuyết Đất nước đứng lên dưới bút danh Nguyên Ngọc, kể về cuộc kháng chiến chống Pháp của người Ba Na, tiêu biểu là anh hùng Núp và dân làng Kông-Hoa, dựa trên câu chuyện có thật của anh hùng Núp. Tác phẩm khi xuất bản được nhiều người yêu thích, hâm mộ và nhận được Giải thưởng của Hội Văn nghệ Việt Nam (1955). Sau này cuốn truyện được dựng thành phim. Trong những truyện Nguyên Ngọc viết giai đoạn này gây chú ý là tập truyện ngắn Rẻo cao tạo được tiếng vang về văn phong; truyện Mạch nước ngầm gây nhiều tranh cãi vì đã đề cập khác với nhận thức của số đông thời ấy về cách nhìn con người, kể cả con người có thành tích, danh hiệu.
Tác phẩm Xứ Quảng
Năm 1962, ông trở lại miền Nam hoạt động ở chiến trường Khu V, ông viết văn với bút danh Nguyễn Trung Thành. Tác phẩm được phổ biến và nhiều người biết tới: Đường chúng ta đi (bút ký, 1965), Đất Quảng (1971, tiểu thuyết, tập 1), Rừng xà nu (tập truyện ký, 1969, Giải thưởng Văn nghệ Nguyễn Đình Chiểu, Giải thưởng Hoa Sen của Hội Nhà văn Á Phi).
Truyện ngắn Rừng Xà Nu
Trong thời kỳ Đổi mới và phong trào Cởi Mở, ông đã có những đổi mới quan trọng về nội dung tư tưởng của tờ báo và được coi là người có công phát hiện, nâng đỡ nhiều nhà văn tên tuổi sau này như Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Ngọc Tư, Phạm Thị Hoài, Bảo Ninh, Hoàng Minh Tường... Tờ báo của Hội Nhà văn Việt Nam, lần đầu tiên sau bao nhiêu năm, được người đọc xếp hàng chờ mua, số lượng in lên tới hơn vạn bản... Ông cũng dành nhiều tình cảm trân trọng đối với các nhà văn khác như Nguyễn Thi, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Khải.
Rời bỏ guồng máy quản lý văn nghệ (Cuối thập niên 1980)
Trong giai đoạn Đổi Mới (bắt đầu từ 1986), Nguyên Ngọc giữ chức Tổng biên tập Báo Văn Nghệ (cơ quan ngôn luận của Hội Nhà văn Việt Nam). Dưới sự lãnh đạo của ông, Báo Văn Nghệ trở thành "ngòi nổ" tư tưởng rực rỡ nhất thời bấy giờ:- Ông dũng cảm cho đăng hàng loạt phóng sự điều tra vạch trần sự tiêu cực, tham nhũng, gông cuồng của quan chức địa phương và các tác phẩm văn học mang tính nhìn lại quá khứ đầy góc khuất (như các tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp, Phùng Gia Lộc, Phạm Thị Hoài...).
- Việc Báo Văn Nghệ mở đường cho "đổi mới tư duy" khiến giới lãnh đạo bảo thủ trong Đảng lo sợ bị đe dọa quyền lực. Đến năm 1988, ông bị bãi nhiệm/ép từ chức khỏi ghế Tổng biên tập Báo Văn Nghệ. Đây là bước đầu tiên chính quyền tước đi công cụ truyền thông và tiếng nói của ông.
Sự rạn nứt tư tưởng và các hoạt động xã hội dân sự
Sau khi rời các chức vụ quản lý, Nguyên Ngọc không chọn cách "im lặng hưởng lộc" mà dấn thân sâu hơn vào các hoạt động giáo dục, văn hóa độc lập và phản biện xã hội:- Sáng lập Đại học Phan Châu Trinh: Ông dành nhiều tâm huyết xây dựng Đại học Phan Châu Trinh ở Hội An theo mô hình khai phóng, tự do tư tưởng. Tuy nhiên, do áp lực và sự can thiệp từ bộ máy quản lý, ông sau đó cũng phải rời bỏ dự án giáo dục này.
- Tham gia Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh: Tôn vinh các công trình nghiên cứu, dịch thuật độc lập. Quỹ này sau đó cũng chịu áp lực khổng lồ và buộc phải ngừng hoạt động vào năm 2019.
- Ký tên vào các kiến nghị phản biện: Ông liên tục đứng tên trong các tuyên bố đòi cải cách thể chế, bảo vệ chủ quyền biển đảo, phản đối dự án Bauxite Tây Nguyên, đòi tự do ngôn luận và tự do báo chí.
Cho đến một kẻ bất đồng chính kiến, đi ngược lại lợi ích quốc gia
Về sau, ông trở thành một nhà hoạt động xã hội với quan điểm không chính thống (người bất đồng chính kiến hay còn gọi là một kẻ phản động) đối với Đảng Cộng sản Việt Nam và đã tuyên bố rút khỏi Đảng Cộng sản Việt Nam.
Sự mâu thuẫn bắt đầu lộ rõ khi được xem là một chuyên gia về Tây Nguyên, trong buổi hội thảo vào tháng 4 năm 2009 về vấn đề khai thác bauxite ở Việt Nam, ông cho biết ý kiến chưa đồng tình với chính sách của chính phủ. Đến năm 2011, Nguyên Ngọc có tên trong danh sách đề cử Giải thưởng Hồ Chí Minh, một giải thưởng cao quý của Việt Nam, nhưng ông đã xin rút và chỉ nói: “Tôi không làm hồ sơ và cũng không quan tâm đến chuyện này”.
Đỉnh điểm xung đột của nhà văn và chính quyền cộng sản việt nam
Ông bị gắn mác là kẻ phản động ngay trên sóng truyền hình quốc gia, bị làm nhục bằng cách quay cận mặt và gọi ông cùng một người đồng nghiệp khác (cùng phản đối chính sách xâm lấn ở Biển Đông) là những phần tử phản động cực đoan.
Hoàn cảnh khi ấy khi ông tham gia phong trào quần chúng biểu tình phản đối việc gây hấn, xâm lược của Trung Quốc ở Biển Đông năm 2011 trong bối cảnh có sự ngăn cấm từ chính quyền Việt Nam. Ngày 22 tháng 8 năm 2011, Đài Truyền hình Hà Nội có làm một chương trình về sự việc này, trong đó có đoạn phát thanh viên nói "một số phần tử phản động tham gia biểu tình", đồng thời khung hình đang quay cảnh Nguyên Ngọc và hai trí thức khác là giáo sư Nguyễn Huệ Chi, tiến sĩ Nguyễn Văn Khải. Sự việc này làm ông bất bình và đã gửi thư phản đối lên Bí thư Thành ủy Hà Nội.
Hình ảnh nhà văn Nguyên Ngọc biểu tình phản đối hành động xâm lấn bằng cách đặt giàn khoan HD981 trên vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam
giáo sư Nguyễn Huệ Chi là một trong số những người hoạt động sôi nổi trong việc chống lại sự bành trướn hoạt động xâm lấn của Trung Quốc tại biển Đông
Hành động biểu tình phản đối giàn khoan được Trung Quốc đặt tại Biển Đông bị chính quyền Việt Nam cho là hành vi "Quấy rối trật tự nơi công cộng" bất hợp pháp. Lúc bấy giờ, chính quyền Việt Nam ra sức đàn áp, dập tắt nhằm che giấu việc được cho là hạn chế sự phổ biến sâu rộng vấn đề an ninh chủ quyền. Về sau, nhờ các hành động biểu tình rầm rộ và ngày càng lan rộng tại các khu vực tại Sài Gòn và các tỉnh thành phố, Trung Quốc đã cho tàu kéo giàn khoan ra khỏi vùng đặc quyền kinh tế Việt Nam vào ngày 16 tháng 7 năm 2014.
Ngày 12 tháng 5 năm 2015, trong một tuyên bố được đăng tải trên mạng xã hội, nhà văn Nguyên Ngọc cùng 19 nhà văn, nhà thơ khác tuyên bố từ bỏ Hội Nhà văn Việt Nam kể từ ngày 11 tháng 5 năm 2015.
Ngày 13 tháng 3 năm 2018, Ban Tuyên giáo Trung ương ra công văn yêu cầu Ban cán sự Đảng Bộ Giáo dục và Đào tạo rút toàn bộ tác phẩm của các tác giả tham gia Tổ chức 'Văn Đoàn Độc lập' ra khỏi Chương trình sách giáo khoa.
Ngày 26 tháng 10 năm 2018, ông tuyên bố ra khỏi Đảng Cộng sản Việt Nam nhân sự kiện Phó giáo sư, Tiến sĩ Chu Hảo bị Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng đề nghị kỷ luật. Trong tuyên bố, nhà văn Nguyên Ngọc cho biết đã định ra khỏi Đảng từ lâu, nhưng không có ý định gây ồn ào. Nay sau việc Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng kỷ luật Phó giáo sư, Tiến sĩ Chu Hảo, ông muốn tỏ rõ thái độ đối với thông báo của Đảng.
--------
"Những Di sản văn học của Nguyên Ngọc vẫn bị khai thác hằng ngày để giảng dạy cho học sinh về lòng yêu nước, nhưng chính con người bằng xương bằng thịt của ông - người đứng lên bảo vệ đất nước trước họa bành trướng - lại bị gạt bỏ, cô lập, ruồng bỏ và bêu xấu. Đó chính là sự tráo trở và lợi dụng xương máu trí thức rõ ràng nhất."
******
*Các tác phẩm chính do ông viết :
Đất nước đứng lên (tiểu thuyết, 1955)
Mạch nước ngầm (truyện vừa, 1959)
Rẻo cao (tập truyện ngắn, 1962)
Rừng xà nu (truyện ngắn, 1965)
Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc (tập truyện và ký, 1969)
Đất Quảng (tiểu thuyết 2 tập, 1971 - 1974)
Tháng Ninh Nông (tập truyện và ký, 1999)
Tản mạn nhớ và quên (tập ký, 2004)
Nghĩ dọc đường (2005)
Lắng nghe cuộc sống (2006)
Bằng đôi chân trần (2008)
Các bạn tôi ở trên ấy (tập bút ký, 2013)
Đường chúng ta đi
Có một đường mòn trên biển Đông
Cát cháy
Sách do ông dịch:
Độ không của lối viết (Rolland Barthes),
Nghệ thuật tiểu thuyết (Milan Kundera),
Văn học là gì? (Jean - Paul Sartre, NXB Văn học 2013),
Rừng, Đàn bà, Điên loạn (Jacques Dournes, NXB Hội Nhà văn 2013).
Sửa lần cuối:
