ht8470259
Địt xong chạy
Tu sĩ Laurensô Vũ Văn Trình MF
WGPSG -- Chúng ta đang sống trong bối cảnh thế giới tục hóa, con người không chỉ hăng say đi tìm của cải vật chất, hư danh trần thế mà còn tôn thờ chủ nghĩa vô thần, chủ nghĩa tiền bạc, chủ nghĩa khoái lạc và coi nhẹ những đòi hỏi của lương tâm, như: trung thực, công bằng, bác ái… Từ đó, kéo theo rất nhiều hệ lụy cho bản thân, gia đình và xã hội. Đặc biệt, đối với giới trẻ ngày nay, lương tâm là điều gì rất xa lạ. Lạ hơn nữa, dường như họ không muốn nghe tiếng nói của lương tâm chân chính, họ quả quyết điều mình làm là đúng. Vì thế, họ cần được nghe lời Thánh Phaolô khuyến cáo: “Mỗi người trong chúng ta sẽ phải trả lời về chính mình trước mặt Thiên Chúa” (Rm 14,12).
Sau đây, chúng ta sẽ lần lượt tìm hiểu:
- Lương tâm là gì?
- Thực trạng lương tâm của giới trẻ ngày nay
- Nguyên nhân lương tâm bị chai lỳ
- Giáo dục lương tâm cho Giới trẻ
Theo Linh mục Nguyễn Đức Thông, CSsR: “Lương tâm là khả năng luân lý của con người, là cõi thẳm sâu và cung thánh của họ, trong cung thánh ấy, con người biết được mình nhờ được đối diện với Thiên Chúa và đồng loại mình”[1].
Linh mục Phan Tấn Thành, OP lại cho rằng: “Con người cần phải dựa theo một tiêu chuẩn để phân biệt điều gì là tốt, điều gì là xấu. Người ta thường đặt tên cho tiêu chuẩn đó là “lương tâm”[2].
Sách Giáo lý Công giáo cũng khẳng định: “Lương tâm hiện diện trong lòng người và ra lệnh đúng lúc cho con người làm lành lánh dữ. Lương tâm phán đoán các lựa chọn cụ thể bằng cách tán thành lựa chọn tốt, tố giác lựa chọn xấu. Lương tâm chứng nhận thế giá của chân lý bằng cách quy chiếu về Thiên Chúa là sự thiện tối thượng, Đấng thu hút và ban mệnh lệnh cho con người. Khi nghe theo tiếng lương tâm, người khôn ngoan có thể cảm nhận được Thiên Chúa đang nói với mình”[3].
Về bản chất của lương tâm, Công đồng Vaticanô II trong Hiến chế về mục vụ trong Giáo hội ngày nay viết: “Con người khám phá ra tận đáy lương tâm một lề luật mà chính con người không đặt ra cho mình, nhưng vẫn phải tuân theo, và tiếng nói của lương tâm luôn luôn kêu gọi con người phải yêu mến và thi hành điều thiện cũng như tránh điều ác. Tiếng nói ấy âm vang đúng lúc trong tâm hồn của chính con người: hãy làm điều này, hãy tránh điều kia. Quả thật, con người có lề luật được Chúa khắc ghi trong tâm hồn. Tuân theo lề luật ấy chính là phẩm giá của con người, và chính con người cũng sẽ bị xét xử theo lề luật ấy nữa. Lương tâm là tâm điểm sâu kín nhất và là cung thánh của con người, nơi đây con người chỉ hiện diện một mình với Thiên Chúa và tiếng nói của Ngài vang dội trong thâm tâm họ. Nhờ lương tâm, lề luật được thực hiện trong sự yêu mến Thiên Chúa, anh em và được biểu lộ cách kỳ diệu”[4].
Qua những định nghĩa trên về lương tâm, chúng ta có thể tóm lại: Lương tâm là nơi sâu thẳm nhất của con người, nhờ đó con người nhận biết phải làm điều lành và tránh điều dữ. Đồng thời, lương tâm không chỉ giúp con người chu toàn bổn phận làm người mà còn giúp mỗi người nghe được tiếng nói cuối cùng của Thiên Chúa.
2. Thực trạng lương tâm của giới trẻ ngày nay
“Giới trẻ là tương lai của Giáo hội và nhân loại”. Đó là câu khẳng định mà các nhà giáo dục thường nhắc nhở. Nhưng thực tế thì ai cũng lo ngại cho tương lai ấy. Bởi vì, phần lớn giới trẻ ngày nay không còn cảm nhận được sự thôi thúc làm điều lành, tránh điều dữ; họ xem thường luân lý, đạo đức; và dường như, lương tâm của họ không còn cắn rứt nữa; họ đang rơi tự do trong một nền đạo đức xuống dốc trầm trọng. Vì vậy, giới trẻ ngày nay chẳng còn biết bám víu vào đâu để nhận biết chuẩn mực cho hành động của mình. Điều này đang làm đau đầu những người có trách nhiệm và những nhà giáo dục đức tin.
Tình trạng giới trẻ sống buông thả, coi thường tiếng nói của lương tâm, đang diễn ra ở nhiều nơi. Bằng chứng là, các phương tiện truyền thông đã liên tiếp đăng tải các bài viết phản ánh về thực trạng này. Chúng lôi bè kéo cánh để đánh nhau, hiếp dâm, hành hung thầy cô giáo, anh giết em, con giết cha; thậm chí, trẻ vị thành niên cũng gây ra nhiều án mạng. Chẳng hạn, em Lê Văn Luyện, xông vào tiệm vàng Ngọc Bích tại tỉnh Bắc Giang, dùng hung khí giết chết cả gia đình, vơ vét vàng bạc rồi tẩu thoát, phi tang hiện vật, phủi tay, coi như không vấy máu. Khi bị bắt, Văn Luyện còn có thái độ thản nhiên, vô sự, không một chút ăn năn hối lỗi. Những hành vi tàn bạo này được đăng trên mặt báo, chỉ là tảng băng nổi, thực tế còn nhiều hơn nữa.
Đáng báo động hơn, hiện tượng sinh viên, học sinh đánh giáo viên cũng gia tăng. “Chỉ vì bị điểm thấp, kết quả học tập kém, thầy giáo nhắc nhở. Vậy mà học trò không ngần ngại rút dao đâm chết thầy tang thương”[5].
Hơn nữa, hiện tượng sống thử, phá thai của giới trẻ đang đến mức báo động. Nhiều bạn trẻ không vượt qua được những nghi kỵ của những người xung quanh, và một phần cha mẹ muốn giữ uy tín, thanh danh của bản thân, gia đình, sự nghiệp đã giết chết thai nhi máu mủ của mình; thậm chí, có bạn trẻ sinh con ra rồi vứt vào thùng rác. “Vào ngày 9 tháng 8 vừa qua, một nhân viên vệ sinh đường phố ở Hà Nội đã phát hiện xác thai nhi trong thùng rác”[6]. Người ta ước tính trên thế giới, cứ 6 giây lại có một thai nhi bị giết. Cách đây không lâu, dư luận hết sức bất bình vụ “Sát hại bồ nhí khi biết có con. Cặp bồ với cô gái 21 tuổi khi vợ con đã đề huề, Tuấn hoảng loạn trước tin bồ nhí có thai. Sợ bại lộ, kẻ thủ ác dùng búa đập đầu người tình đến chết”[7]. Chúng ta sống trong một xã hội được cho là văn minh tân tiến nhất của các thời đại, nhưng tội ác, phá thai, giết người được xem là chuyện bình thường! Thực trạng này làm cho “con người là lang sói của nhau” như triết học định nghĩa. Khi lương tâm, luân lý không được tôn trọng, nhân phẩm, giá trị con người bị xem nhẹ… thì người này trở thành “miếng mồi béo bở” của người khác.
Thực trạng trên là con đường dễ dàng đưa giới trẻ vào những sai phạm, nhúng sâu vào vũng lầy tội lỗi. Đây là một hồi chuông báo động cho chúng ta về lương tâm, đạo đức của giới trẻ ngày nay.
3. Nguyên nhân lương tâm bị chai lỳ
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng lương tâm của giới trẻ bị chai lỳ. Với phạm vi giới hạn của bài viết này, chỉ xin ghi lại vài nguyên nhân nổi bật.
3.1 Nguyên nhân bản thân
Do lối sống thiếu ý thức, buông thả, đua đòi nên một số các bạn trẻ không quan tâm đến hậu quả việc mình làm. Một số khác, vì muốn khẳng định mình nên chạy theo lối sống phóng túng của thời đại, dù biết đó là trái lương tâm nhưng vẫn cố tình làm: “Con người thiếu quan tâm đến việc tìm kiếm chân lý và sự thiện, hoặc khi lương tâm dần dần trở nên mù quáng do thói quen phạm tội”[8]. Mặt khác, do người trẻ mất cảm thức về tội nên lương tâm của họ cũng chẳng còn biết đâu là đúng, đâu là sai. Tệ hại hơn, có nhiều bạn trẻ ỷ lại vào quyền tự do để làm những gì mình cho là đúng, nhưng sự thật không như họ nghĩ. Thánh Anphong viết: “Lương tâm được gọi là ngay thẳng khi nó tuyên bố sự thật”[9]. Nghe theo tiếng lương tâm là thực hiện lý tưởng cao đẹp nhất của đời người. Không chân thành với chính mình, cũng là lúc con người đánh mất phẩm giá chính mình.[10] Thật vậy, Thánh Phaolô đã nhắc nhở: “Anh em đừng có rập theo đời này; nhưng hãy cải biến con người anh em bằng cách đổi mới tâm thần, hầu có thể nhận ra đâu là ý Chúa, cái gì là tốt, cái gì là đẹp lòng Chúa, cái gì hoàn hảo” (Rm 12,2).
3.2 Nguyên nhân từ gia đình
Gia đình là thể chế xã hội đầu tiên góp phần quyết định vào sự hình thành nhân cách con người, hay nói đúng hơn, vào sự hình thành cấu trúc nhân cách. Các nhà tâm lý học lớn của thế kỷ này như: Piaget, Mead, Freud đã chứng minh khá vững chắc điều đó. Ở phương Đông, các nhà hiền triết cũng đặc biệt nhấn mạnh tới sự hình thành nhân cách từ thuở ấu thơ, thậm chí từ khi còn nằm trong bào thai. Thế nhưng, nhiều gia đình ngày nay, cha mẹ hiếm khi dạy dỗ con cái sống theo đúng lương tâm, đạo đức. Các bậc làm cha mẹ rất ít quan tâm đến việc giáo dục con cái, họ thường phó mặc cho nhà trường và xã hội. Theo tiến sĩ Huỳnh Văn Sơn, Trưởng khoa tâm lý Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh: “Gia đình còn quá lỏng lẻo trong việc giáo dục tính cách cho các em, nhất là lúc các em đang hình thành nhân cách, các em muốn có người đồng hành để chia sẻ”. “Nếu như cha mẹ cứ chạy theo đồng tiền, danh lợi mà quên mất những đứa con của họ, cứ nghĩ có tiền là có thể làm được tất cả, thì họ sẽ có những đứa con tật nguyền về tinh thần. Thế hệ @ đang bị chấn thương về đạo đức, về lương tâm, căn bệnh nguy hiểm này cần được trị liệu bằng một môi trường giáo dục lành mạnh từ gia đình”[11].
3.3 Nguyên nhân từ nhà trường
Nhà trường cũng không khác gia đình mấy, bởi nhà trường hiện nay cũng chỉ đề cao việc nhồi nhét kiến thức, đề cao việc “đào tạo nguồn nhân lực để đáp ứng nhu cầu nhân lực của nền kinh tế”. Việc giáo dục lương tâm, đạo đức, giáo dục công dân cho học sinh, sinh viên gần như bị lãng quên hoặc bị xem là thứ yếu. Trong khi đó, vai trò của trường học đâu chỉ bó hẹp trong việc dạy chữ, dạy nghề mà còn phải truyền tải cho học viên những giá trị, chuẩn mực của xã hội để họ trở thành những con người toàn diện, biết sống trưởng thành và biết tôn trọng người khác. Thậm chí, một số trường học còn là nơi dung dưỡng điều xấu, vì một số thầy cô giáo làm cho học sinh trở thành kẻ lừa đảo chính mình. Trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2013, tôi có hỏi một em: Em làm bài thi tốt không? Em trả lời: “Thời buổi này phải hỏi thi chép bài có hết không”. Em nói tiếp: “Cô giáo gác thi thay vì không cho tụi em quay cóp bài, lại gác cho tụi em quay cóp, không để giám thị hành lang bắt được, vì nếu bị bắt thì cả cô lẫn trò đều bẽ mặt”. Câu trả lời của em làm tôi cảm thấy giật thót tim! Luigi Giussani nói rằng: “Nguy hiểm nghiêm trọng nhất trong giáo dục là dối trá”[12]. “Nhân chi sơ, tính bổn thiện”: Những lệch lạc trong suy nghĩ hay hành động chỉ là hậu quả của một chương trình giáo dục bất cập.
3.4 Nguyên nhân từ xã hội
Chúng ta đang sống trong xã hội tục hóa vì con người chỉ đặt đồng tiền lên trên tất cả: “Trong xã hội hiện nay, đôi khi nhu cầu sinh sống và phát triển đã kéo theo những hệ lụy làm cho lương tâm con người bị sai lệch hoặc bị mất phương hướng”[13]. Người ta không quan tâm đến vấn đề lương tâm đạo đức, đôi khi chỉ tìm mọi cách để no cái bụng, ấm cái thân mà quên đi công lý và tình thương. “Họ sẵn sàng buôn gian bán lận; chà đạp người khác để mình sống; tham nhũng, bóc lột; nói chung, bất chấp tất cả miễn sao có tiền. Vụ bác sĩ Nguyễn Mạnh Tường và nhân viên trong tiệm thẩm mỹ viện Cát Tường làm chết người, ném xác xuống sông để phi tang là một điển hình cho những người chỉ vì tiền mà không hề có lương tâm”[14]. Có người nói vui: “Ở Việt Nam hiện nay, Thạch Sanh thì ít Lý Thông thì nhiều”.
Hơn nữa, chúng ta phải chứng kiến lương tâm con người đang bị hạ sát từng ngày, từng chút một. Ở những bản xét nghiệm dối trá nhân bản cho hàng ngàn người, ở những thực phẩm tẩm đầy hóa chất, ở những kết quả thi giả của ngành giáo dục... Trả lời một cuộc phỏng vấn báo Thanh Niên, ông Trần Quốc Thuận, Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc Hội, thẳng thắn nói: “Cái lớn nhất bị mất, đó là đạo đức. Chúng ta sống trong một xã hội mà chúng ta phải tự nói dối với nhau để sống. Nói dối đã trở thành thói quen hằng ngày của xã hội Việt Nam. Thói quen đó lặp đi lặp lại nhiều lần thành “đạo đức”, mà cái “đạo đức” đó là rất mất đạo đức. Đó là một cái nguy hại nhưng tôi thấy ít người quan tâm”[15]. Thủ tướng Anh Winston Churchill từng nói: “Một đất nước không có lương tâm là một đất nước không có linh hồn, mà đất nước không có linh hồn thì không thể tồn tại”.
Bên cạnh đó, xã hội mà các bạn trẻ đang sống là một xã hội của sự văn minh, nếu người trẻ không có lương tâm hoặc tiếng nói lương tâm bị lu mờ thì tác hại khủng khiếp biết là chừng nào. Khi đó, xã hội sẽ sống trong một nền văn minh sự chết, và rướm mùi chết chóc. Chân phước Giáo hoàng Gioan Phaolô II nói: “Tội lớn nhất hiện nay của nhân loại là con người đang đánh mất dần cảm thức về tội lỗi và để tiếng nói lương tâm bị đè bẹp”. Như thế, xã hội làm sao yên ổn, gia đình làm sao hạnh phúc. Người sống trong chân lý luôn có sự bình an trong tâm hồn, qua những hướng dẫn của Chúa Thánh Thần nói trong lương tâm. Nếu chiều theo dục vọng, con người sẽ trở nên xào xáo, bất an. Đời không bình an tìm đâu ra hạnh phúc. Cuối cùng, cuộc đời ấy dẫn đến vong thân và mất Ơn Thánh mãi mãi, bởi họ đã không để cho chân lý là tiếng nói Lương Tâm biến đổi mình.
