Làm bề tôi mà soán ngôi chủ để lên làm vua thì Tây Tàu có cả. Ngay cả Việt Nam cũng có một trường hợp là Nhà Trần soán ngôi nhà Lý

Thế sao nhà Mạc và nhà Hồ lại bị gọi là "Ngụy Triều" nhỉ

Nhà Tây Sơn cũng soán ngôi nhà Lê và nhà Nguyễn, tại sao không gọi là "Ngụy Triều"
Nhà Nguyễn Tây Sơn Dấy Nghiệp. Những người làm quốc
sử nước Tàu và nước ta thường chia những nhà làm vua ra chính thống và
ngụy triều. Nhà nào, một là đánh giặc mở nước, sáng tạo ra cơ nghiệp, hai
là được kế truyền phân minh, thần dân đều phục, ba là dẹp loạn yên dân,
dựng nghiệp ở đất trung nguyên, thì cho là chính thống. Nhà nào, một là
làm tôi cướp ngôi vua, làm sự thoán đoạt không thành, hai là xưng đế, xưng
vương ở chỗ rừng núi, hay là ở đất biên địa, bà là những người ngoại chủng
vào chiếm nước làm vua, thì cho là ngụy triều.
Vậy nay lấy những lẽ ấy mà xét xem nên cho nhà Nguyễn Tây Sơn
làm chính thống hay ngụy triều, để cho hợp lẽ công bằng và cho xứng cái
danh hiệu những người anh hùng đã qua.
Nguyên nước ta là nước quân chủ, lấy cái nghĩa vua tôi làm trọng
hơn cả, thế mà từ khi nhà Lê trung hưng lên trở về sau, họ Nguyễn hùng cứ
phương Nam, họ Trịnh xưng chúa miền Bắc; trên tuy còn tôn vua nhưng mà
quyền về cả nhà chúa. Trong nước ta đã có vua lại có chúa, làm thành
vua không phải là vua, tôi không phải là tôi, ấy là một thời loạn. Đến sau ở
trong Nam thì có Trương Phúc Loan chuyên quyền làm bậy, ở ngoài Bắc thì
có kiêu binh làm loạn, giết hại quan đại thần, vua chúa phải nhún mình mà
chiều đãi, đình thần phải khoanh tay mà chịu một bề, ấy lại là một lúc đại
loạn vậy.
Lúc ấy anh em Nguyễn Nhạc là người dân mặc áo vải, dấy binh ở ấp
Tây Sơn, chống nhau với chúa Nguyễn để lập nghiệp ở đất Quy Nhơn.
Tuy
rằng đối với họ Nguyễn là cừu địch, nhưng mà đối với nước Nam, thì chẳng
qua cũng là một người anh hùng lập thân trong lúc biến loạn đó mà thôi.
Còn như Nguyễn Huệ là vua Thái Tổ nhà Nguyễn Tây Sơn, thì trước
giúp anh bốn lần vào Gia Định đều được toàn thắng, phá hai vạn quân hùm
beo của Tiêm La, chỉ còn được mấy trăm người lủi thủi chạy về nước; sau lại
ra Bắc Hà, dứt họ Trịnh; tôn vua Lê, đem lại mối cương thường cho rõ ràng.
Ấy là đã có sức mạnh mà lại biết làm việc nghĩa vậy.
Nhưng vì vua nhà Lê nhu nhược, triều thần lúc bấy giờ không ai có
tài kinh luân, lại để cho Trịnh Bồng và Nguyễn Hữu Chỉnh nối nhau mà
chuyên quyền, đến nỗi thành ra tán loạn. Dẫu thế mặc lòng, khi Nguyễn
Huệ giết Vũ Văn Nhậm rồi, không nỡ dứt nhà Lê, đặt Giám Quốc để giữ tông
miếu tiền triều; như thế thì cách ở với nhà Lê không lấy gì làm bạc.
Sau vua Chiêu Thống và bà Hoàng Thái Hậu đi sang kêu cầu bên
Tàu, vua nhà Thanh nhân lấy dịp ấy mượn tiến cứu nhà Lê, để lấy nước
Nam, bèn sai binh tướng sang giữ thành Thăng Long. Bấy giờ cứ theo như
tờ mật dụ của vua nhà Thanh thì nước Nam ta, bề ngoài tuy chưa mất hẳn,
nhưng kỳ thật đã vào tay người Tàu rồi.
Vậy nước đã mất, thì phải lấy nước lại, ông Nguyễn Huệ mới lên ngôi
Hoàng Đế, truyền hịch đi các nơi, đường đường chính chính, đem quân ra
đánh một trận phá 20 vạn quân Tàu, tướng nhà Thanh là Tôn Sĩ Nghị phải
bỏ cả ấn tín mà chạy, làm cho vua tôi nước Tàu khiếp sợ, tướng sĩ nhà
Thanh thất đảm. Tưởng từ xưa đến nay nước ta chưa có võ công nào lẫm
liệt như vậy.
Vả đánh đuổi người Tàu đi lấy nước lại mà làm vua thì có điều gì mà
trái đạo? Há lại chẳng hơn nhà Lý, nhà Trần nhân lúc ấu quân, nữ chúa, mà
làm sự thoán đoạt hay sao? Vậy thì lấy lẽ gì mà gọi là ngụy? Huống chi sau
vua nhà Thanh cũng công nhận cho ông Nguyễn Huệ làm vua nước Nam, và
lại sai sứ sang phong cho ông làm An Nam Quốc vương theo như lệ các triều
trước, như thế thì nhà Nguyễn Tây Sơn mở nước có khác gì nhà Đinh và nhà
Lê không?
Tuy rằng chẳng được bao lâu nhà Nguyễn Tây Sơn sinh ra nội loạn,
vua Thế Tổ Cao Hoàng nhà Nguyễn lại thu phục được cơ nghiệp cũ mà nhất
thống cả nam bắc lại làm một,
nhưng việc thành bại hưng vong là mệnh trời,
vả lại khi hai người anh hùng đuổi một con hươu, tất là người nọ gọi người
kia là cừu địch. Vậy lấy lẽ tôn bản triều mà xét thì nhà Nguyễn Tây Sơn là
ngụy, mà lấy công lý mà suy thì vua Quang Trung Nguyễn Huệ là một ông
vua cùng đứng ngang vai với vua Đinh Tiên Hoàng, vua Lê Thái Tổ, mà nhà
Nguyễn Tây Sơn cũng là một nhà chính thống như nhà Đinh và nhà Lê vậy.
Trích « Việt Nam sử lược » Trần Trọng Kim