Ftm
Thích phó đà
Ukraina, Nga, giác thư Budapest, vũ khí hạt nhân và số phận của loài người:
(Bài viết của Luật sư Trần Đức Hoàng, FB Hoang Tran)
Cách đây vài tiếng trước khi viết bài này, tôi đọc được tin Putin đã ra lệnh cho các Chỉ huy quân đội Nga đặt lực lượng răn đe hạt nhân trong tình trạng báo động cao. Chưa rõ đây chỉ là chiến thuật đe dọa Ukraina, hay là một ý định thật sự sẵn sàng sử dụng vũ khí hạt nhân. Putin đang nghĩ gì và sẽ định làm gì? Tôi chắc chẳng ai biết được.
Xét cho cùng, từ trước đến nay, vũ khí hạt nhân luôn là một trong những yếu tố quan trọng nhất mang ý nghĩa lịch sử và chính trị giữa Ukraina và Nga.
Trước năm 1991, Ukraina là một phần của Liên Xô (Soviet). Vào ngày 01/12/1991, hầu hết người dân đất nước này, trong một cuộc trưng cầu dân ý, đã biểu quyết đồng ý Ukraina ly khai ra khỏi Liên Xô để trở thành một quốc gia hoàn toàn độc lập. Sau khi ly khai, Ukraina nắm giữ khoảng 1,700 đầu đạn hạt nhân (tương đương 1/3 tổng vũ khí hạt nhân của Liên Xô trước khi bị tan rã). Tại thời điểm lúc đó, có thể nói rằng, đứng về phương diện số lượng vũ khí hạt nhân, Ukraina là cường quốc đứng thứ 3 trên thế giới. (Tuy nhiên, cũng phải nói thêm rằng khi đó Ukraina chưa có đủ điều kiện kỹ thuật để vận hành các vũ khí này, do Nga đã kiểm soát các mã cần thiết để vận hành chúng)
Đến năm 1994, Ukraina quyết định ký Giác thư Budapest để từ bỏ toàn bộ số lượng vũ khí hạt nhân mà mình đang nắm giữ. Có rất nhiều lý do và tác động chính trị đến từ cả Mỹ, Châu Âu, và Nga khiến Ukraina đồng ý ký Giác thư Budapest; cho đến nay những nhà phân tích học thuật chính trị trên toàn thế giới vẫn đàm đạo, phân tích, và tranh luận về vấn đề này. Tuy nhiên, nếu nói ngắn gọn và dễ hiểu nhất, ta có thể nói rằng Ukraina đã đồng ý đánh đổi vũ khí hạt nhân để lấy được sự công nhận về toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị, cũng như chính sự an toàn về an ninh trước các cường quốc mà trước đây đã là bạn, đã là thù của mình.
Tại Giác thư Budapest, Mỹ, Anh, và Nga đã đưa ra một số cam kết trước Ukraina, trong số đó có thể kể ra những cam kết quan trọng sau:
1. Tôn trọng nền độc lập, chủ quyền, và biên giới hiện có của Ukraina.
2. Kiềm chế đe dọa hay sử dụng vũ lực chống lại sự toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị của Ukraina.
3. Không sử dụng vũ khí chống lại Ukraina ngoại trừ trường hợp tự vệ hoặc trường hợp khác phù hợp với Hiến chương của Liên Hợp Quốc.
Trên cơ sở đó, Ukraina đã thực hiện theo Giác thư Budapest, từ bỏ toàn bộ số lượng vũ khí hạt nhân của mình và trao trả lại chúng cho Nga.
Kể từ đó, Ukraina và Nga mãi mãi trở thành một đôi bạn thân… Xin đừng tin vào câu nói đùa vô duyên đó của tôi!
Thực tế, mối quan hệ giữa Ukraina và Nga chưa bao giờ là quá tốt, đặc biệt kể từ năm 2003, khi Nga bất ngờ xây dựng một con đập ở eo biển Kerch hướng tới đảo Tuzla của Ukraina (Ukraina đã xem đây là hành động phân chia biên giới). Giữa Ukraina và Nga đã luôn có những trục trặc, bất đồng, và mâu thuẫn.
Đỉnh điểm là vào năm 2014 khi Nga điều quân, vũ khí và sáp nhập bán đảo Crimea trong vùng lãnh thổ của Ukraina mà trước đây chính Nga đã công nhận. Vậy Nga đã quên Giác thư Budapest?
Nga không hề quên Giác thư Budapest. Nga luôn nhớ. Còn việc Nga, dưới thời Putin, có tôn trọng Giác thư Budapest hay không thì lại là một câu chuyện khác. Với lập luận chính rằng Nga trước đây không ký Giác thư Budapest với chính phủ hiện tại của Ukraina (???), Nga đã khẳng định Giác thư Budapest là vô hiệu và không có giá trị (null and void). Đứng trên phương diện pháp luật quốc tế, lập luận này không được quốc tế ủng hộ. Tháng 03, 2014, Ukraina triệu tập một cuộc họp tại Paris cho các Quốc gia đã từng ký Giác thư Budapest, và Nga cũng không tới.
Khi đó, Ukraina đã đưa ra những phát ngôn chính thức thể hiện một phần nào đó sự “tiếc nuối và hối hận” của mình khi đã tin tưởng vào những cam kết trong Giác thư Budapest.
Và như ta đã biết, đến tháng 2, 2022, Giác thư Budapest một lần nữa bị vi phạm, khi Nga tấn công trực diện vào lãnh thổ Ukraina. Có lẽ đối với Putin, Nga không hề vi phạm cam kết nào của mình, do như Nga đã khẳng định, Giác thư Budapest không có giá trị. Mà kể cả Giác thư Budapest có giá trị đi chăng nữa, Nga cũng không hề vi phạm nó, do (như lời Putin nói) Nga tấn công Ukraina là để tự vệ.
Còn đối với Ukraina, có lẽ một Giác thư Budapest đã bị vi phạm nghiêm trọng cũng không còn giá trị do nó không còn khả năng bảo vệ Ukraina. Tổng thống Volodymyr Zelensky của Ukraina đã đưa ra phát ngôn thể hiện ý rằng Ukraina đang xem xét việc có nên hay không phát triển vũ khí hạt nhân, để bảo đảm an ninh quốc gia.
Và giờ, Putin cũng đã đưa ra những (đe dọa) động thái về vũ khí hạt nhân.
Cho đến hiện tại, sẽ không ai, kể cả Putin, có thể chắc chắn cuộc tấn công của Nga vào Ukraina sẽ tiến triển như thế nào? Sẽ kết thúc trong hòa bình (hoặc miễn cường hòa bình) hay chỉ là một khởi đầu cho một cuộc chiến tranh thế giới lần tiếp? Bất kể sao, tôi nghĩ rằng sự kiện này là một sự kiện vô cùng lớn lao đến số phận và tương lai của loài người. Cũng sẽ có nhiều quan điểm khác nhau về hệ quả của sự kiện này, tuy nhiên, tại bài viết ngẫu hứng này, tôi chỉ muốn đề cập đến hệ quả về vũ khí hạt nhân.
Theo quan điểm cá nhân của tôi, công cuộc xóa bỏ vũ khí hạt nhân trên toàn thế giới chắc chắn sẽ chậm lại đi rất nhiều, hoặc không muốn nói là sẽ không thể thực hiện được nữa. Các quốc gia còn có thể tin tưởng hay dám tin tưởng những lời cam kết của nhau? Liệu Nga có dám tấn công Ukraina nếu Ukraina vẫn còn sở hữu vũ khí hạt nhân?
Không những thế, rất có khả năng, trong tương lai không xa chúng ta sẽ chứng kiến một cuộc chạy đua trong việc nghiên cứu và phát triển vũ khí hạt nhân của các quốc gia lớn nhỏ trên thế giới, không phải để mang đi đánh nhau, mà chỉ để làm “bùa phòng thân”. Vẫn là câu hỏi ở trên, liệu Nga có dám tấn công Ukraina nếu Ukraina sở hữu vũ khí hạt nhân?
Có lẽ trong các đánh giá về tương lai và khả năng loài người bị tận diệt, vũ khí hạt nhân xứng đáng là nguyên nhân gần và dễ xảy ra nhất. Thật trớ trêu thay, chính loài người chúng ta đã tạo ra nó và chính chúng ta cũng đã chấp nhận để một số cá thể có quyền quyết định sử dụng nó. Loài khủng long tội nghiệp cũng chỉ bị tận diệt vì thiên thạch rơi từ vũ trụ xuống, chứ chúng cũng chẳng đủ thông minh (hay ngu ngốc???) để tự tận diệt chúng.
Bạn đã bao giờ nhận ra rằng số phận và tương lai của chúng ta, của con cháu chúng ta, đang hoàn toàn phụ thuộc vào mưu tính của một số cá thể không?
Cuối bài, tôi xin nhắc lại một câu mà tôi đã nói tại đầu bài, “Putin đang nghĩ gì và sẽ định làm gì? Tôi chắc chẳng ai biết được.” Putin chắc chắn sẽ được nhắc và nhớ đến nhiều trong lịch sử loài người, nhưng cái tên đó sẽ được nhắc và nhớ ra sao? Lịch sử sẽ sớm cho chúng ta biết.
Sửa lần cuối:
.png "Sex :vozvn (10):"){kind=icon}
.png "Sex :vozvn (17):"){kind=icon}
.png "Sex :vozvn (3):"){kind=icon}
.png "Sex :vozvn (22):"){kind=icon}
