Trước tiên, cần làm rõ là chế độ nvqs ở VN là chế độ nvqs mang tính chọn lọc. Mỗi năm lứa của t có từ 70 vạn đến 80 vạn nam thanh niên đủ 18 tuổi (đủ tuổi đi lính) trong khi quân đội mỗi năm cần cỡ 10 vạn tân binh nhập ngũ vào các đơn vị sẵn sàng chiến đấu. Vậy suy ra phần lớn thanh niên không phải đi nvqs.
Về chuyện miễn nvqs, trong một địa phương cấp phường/xã thì những trường hợp được miễn nvqs rất rất ít. T liệt kê một số dạng mà t biết:
- Bị tâm thần.
- Bị động kinh.
- Bị Down.
- Bị HIV.
- Bị khuyết tật tới mức có thể nhận ra dễ dàng, ví dụ cụt tay, cụt chân, chột 1 mắt.
Còn nữa mà t không nhớ hết. Nói chung những trường hợp được miễn nvqs thường là dạng dặt dẹo, không còn chút giá trị nào cả.
Hiện tại, những thằng từng đi tù sẽ không phải đi nvqs, không hẳn là miễn mà là thời bình không cần nhiều lính nên không đụng tới thôi.
Hiện giờ đang áp dụng Luật NVQS 2015, thời t nhập ngũ cũng áp dụng luật này, cho nên t trả lời theo cách hiểu lúc này, còn sau này giả sử sửa lại Luật NVQS thì có thể những cái t tư vấn không còn chính xác nữa.
Về trường hợp nam thanh niên nhập học trường trung cấp/cao đẳng/đại học, người này có thể tới Phòng Công tác sinh viên để xin cấp Giấy Tạm hoãn nvqs, chỉ tạm hoãn thôi chứ không phải là miễn nvqs. Sau đó, sinh viên có thể nộp lại Giấy Tạm hoãn cho bchqs phường/xã, sẽ có những thằng dân quân phụ trách thống kê về mảng này, có ai nộp thì nó cứ nhận và xác minh sau, nếu nộp giấy giả thì tụi nó vẫn phát hiện ra cho nên đừng xài giấy giả. Nếu năm nào nộp Giấy Tạm hoãn và được bchqs phường/xã chấp nhận thì không cần đi khám nvqs. Theo quy định là nếu đang học trung cấp/cao đẳng/đại học thì mỗi năm phải nộp Giấy Tạm hoãn nvqs do nhà trường cấp, về phần nhà trường thì sinh viên đã đóng học phí sẽ được cấp Giấy Tạm hoãn nvqs thôi.
Có 3 điểm cần lưu ý về vụ tạm hoãn này:
- Điểm thứ nhất: Mỗi người chỉ được hoãn cho 1 khóa học. Có trường hợp vừa tốt nghiệp THPT nhập học trường HUFLIT, ngay học kỳ đầu tiên xin Giấy Tạm hoãn nvqs của trường HUFLIT nộp cho bchqs phường/xã, học được học kỳ đầu tiên của năm thứ nhất thấy nản nên bỏ học và ôn thi đại học để năm sau thi lại, năm sau thi đậu trường HCMUT và nhập học trường HCMUT, sau đó xin Giấy Tạm hoãn nvqs của trường HCMUT nộp cho bchqs phường/xã => tụi dân quân xác minh thấy giấy mới nộp năm nay với giấy nộp năm ngoái không cùng trường cho nên không hoãn nvqs cho năm nay => bắt đi khám nvqs.
- Điểm thứ hai: Thời gian hoãn tương ứng với thời hạn của khóa học, học trung cấp hoãn 2 năm, học cao đẳng hoãn 3 năm, học đại học thì tùy vì có ngành học 4 năm có ngành học lâu hơn. Cái nguy hiểm ở chỗ đứa nào nợ môn chưa kịp lấy bằng thì không được hoãn thêm. Có thằng được hoãn 4 năm cho khóa đại học, đáng lẽ tháng 10 năm đó nó nhận bằng tốt nghiệp nhưng vì nợ môn nên phải học thêm 1 đến 2 học kỳ, bchqs phường/xã không chịu hoãn cho nó để nó trả hết các môn còn nợ và bắt nó đi khám nvqs => trúng tuyển nvqs, qua tháng 2 năm sau nhập ngũ, 2 năm sau xuất ngũ là khỏi lấy bằng đại học luôn vì quá thời gian cho phép của nhà trường (4 năm chính thức cộng thêm 2 năm học lại là tối đa 6 năm).
- Điểm thứ ba: Theo Luật NVQS, trường hợp đã được tạm hoãn nvqs vì học trung cấp/cao đẳng/đại học, tức là đã nộp Giấy Tạm hoãn, thì sẽ bị gọi khám nvqs tới hết năm 27 tuổi. Điều éo le ở chỗ có những đứa nó học dở dang, có khi chưa hết năm thứ nhất thì bỏ học nhưng đã nộp Giấy Tạm hoãn nvqs, những trường hợp này vẫn bị gọi khám nvqs tới năm 27 tuổi, đại khái là từ năm 19 tuổi tới 26 tuổi vẫn nơm nớp lo bị dính nvqs, còn thằng nào tốt nghiệp đại học đúng hạn chỉ lo từ năm 23 tuổi tới hơn 26 tuổi là thoát rồi.
Trường hợp đã tốt nghiệp thì không được tạm hoãn nvqs, tức là phải đi khám nvqs, lúc này cần binh tiền để không bị dính nvqs nếu sức khỏe bình thường. Thời điểm trước khi Luật NVQS 2015 ra đời thì dễ lo lót hơn vì chỉ bắt đi khám nvqs tối đa tới 25 tuổi, mà lúc tốt nghiệp đại học đã gần 23 tuổi rồi nên thường không bị gọi đi khám. Rất nhiều ông lứa 8x tốt nghiệp đại học, ở trong nước đi làm bình thường, sức khỏe tốt mà không bị bắt lính, lý do không hẳn là được miễn mà là lúc đó dễ thoát hơn.