newboi
Gió lạnh đầu buồi
22-07-2026 - 12:00
sau hơn một thế kỷ, Hoa Kỳ đứng trước nguy cơ đánh mất vị trí nhà xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới.
sau khi cha của Corey Goodhue canh tác trên đất Carlisle, tiểu bang Iowa vào nửa thế kỷ trước, mọi thứ quy mô hơn rất nhiều. Cơ ngơi hiện nay đã mở rộng ra 1200 ha (3000 mẫu Anh), song điều đáng nói, là biên lợi nhuận lại dần biến mất, trong bối cảnh căng thẳng thương mại và giá nông sản sụt giảm đe dọa vị thế siêu cường nông nghiệp Hoa Kỳ
năm 2025 trang trại Goodhue đạt sản lượng đậu nành kỷ lục nhưng vẫn chịu lỗ.
năm 2026 nếu năng suất đạt kỳ vọng và không có máy móc đắt tiền nào hỏng hóc, toàn bộ trang trại Goodhue dự kiến chỉ tạo ra 60.000 USD thu nhập trên tổng chi phí vận hành hơn 2 triệu USD.
“Tình hình lúc này chẳng mấy dễ chịu,” Goodhue nói trước thực tế khắc nghiệt. “Tôi lo lắng... liệu chúng tôi có thể tiếp tục tồn tại?”
Goodhue không phải là trường hợp duy nhất.
Liên đoàn Trang trại AFBF dự báo các nông dân Hoa Kỳ sẽ gặp rất nhiều khó khăn vào năm tới khi sản xuất các mặt hàng chủ lực từng đưa Hoa Kỳ thành cường quốc nông nghiệp, với mức lỗ dự kiến là 138 USD/mẫu Anh đối với đậu nành, 167 USD với ngô, 145 USD với lúa mì và 406 USD với bông.
theo Bộ Nông nghiệp USDA, năm 2025 Hoa Kỳ xuất khẩu 171 tỷ USD hàng nông sản, chỉ nhỉnh hơn 2 tỷ USD so với tổng kim ngạch xuất khẩu của Brazil - quốc gia hưởng lợi lớn từ sự gián đoạn thương mại do các đợt thuế quan của Tổng thống Donald Trump gây ra.
năm 2026 có thể trở thành cột mốc đánh dấu thời điểm Hoa Kỳ chính thức mất đi ngôi vương nông nghiệp.
hiện Brazil đã là nhà sản xuất đậu nành, thịt bò và thịt gia cầm lớn nhất thế giới, đồng thời đã soán ngôi Hoa Kỳ để trở thành nhà xuất khẩu bông hàng đầu, một phần nhờ việc Trung Quốc chuyển hướng thu mua sang quốc gia Brazil
dịch chuyển quyền lực mới không chỉ đang định hình lại ngành nông nghiệp của mỗi quốc gia thông qua việc thay đổi chuỗi cung ứng và dòng vốn đầu tư, mà còn gây ra những hệ lụy sâu rộng về xã hội và chính trị.
Hoa Kỳ vẫn có thể tạo ra những vụ mùa bội thu kỷ lục, nhưng thực tế ngày càng phũ phàng: diện tích trang trại càng lớn, tỷ suất sinh lời càng thấp và ngày càng phụ thuộc vào sự hỗ trợ của chính phủ.
tại Brazil, cú bùng nổ của ngành nông nghiệp đã tạo ra những đô thị sầm uất cùng sự nghẽn mạch về hạ tầng giao thông. Nông dân Hoa Kỳ sẽ sớm phải đối mặt với thực tế trở thành kẻ yếu thế.
“Chúng tôi không còn là nhà cung cấp đậu nành hàng đầu thế giới nữa mà chỉ còn là nhà cung cấp phụ,” Goodhue chia sẻ. “Khách hàng chỉ tìm đến đây khi Brazil hết hàng hoặc gặp sự cố... thay vì ngược lại như trước kia.”
Vì sao Trung Quốc tìm kiếm nguồn cung từ Brazil?
trong suốt thế kỷ 20, Hoa Kỳ biến những vùng đất đai phì nhiêu, các trang trại cơ giới hóa cùng mạng lưới kho bãi và cảng biển dày đặc thành công cụ thống trị thương mại toàn cầu, cho phép Hoa Kỳ sản xuất lượng ngũ cốc vượt xa nhu cầu tiêu thụ Liên Bang và xuất khẩu phần dư thừa ra nước ngoài với chi phí tối ưu.
Trung Quốc là khách hàng quan trọng nhất giúp hệ thống ấy sinh lời.
khi người Trung Quốc giàu hơn và tiêu thụ nhiều thịt hơn, ngành chăn nuôi Trung Quốc cần một lượng khổng lồ khô dầu đậu nành. Nông dân Hoa Kỳ mở rộng diện tích trồng đậu, đầu tư mạnh vào máy móc, hệ thống lưu trữ và kho cảng xuất khẩu dựa trên niềm tin rằng nhu cầu từ Trung Quốc sẽ tiếp tục tăng trưởng.
năm 2018 mối quan hệ ấy đã rạn nứt khi Trump áp thuế lên hàng trăm tỷ USD hàng hóa Trung Quốc.
Bắc Kinh đã đáp trả nhằm vào các sản phẩm nông nghiệp từ những tiểu bang đã bỏ phiếu cho Trump, khiến lượng đậu nành Hoa Kỳ xuất sang Trung Quốc sụt giảm nghiêm trọng.
“Chỉ bằng một quyết định ngẫu hứng, các thỏa thuận thương mại của chúng tôi đã bị đảo lộn. Tất cả những nỗ lực xây dựng mối quan hệ, hợp tác thiện chí và quá trình tháo gỡ khó khăn trong nhiều năm đã tan thành mây khói chỉ sau một đêm,” chủ tịch Aaron Lehman hiệp hội Nông dân Iowa cho biết.
trang trại Mỹ không đơn giản là ngừng sản xuất. Tiền thuê đất, tiền vay thế chấp, chi phí máy móc vẫn phải trả, trong khi hạt giống và phân bón thì đã mua xong. Để ứng phó, chính quyền Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên đã chi 23 tỷ USD tiền trợ cấp trong hai năm 2018 và 2019.
“Đó chỉ là giải pháp phần ngọn. Vấn đề cốt lõi nằm ở cung và cầu, và việc rải tiền không thực sự giải quyết được gốc rễ vấn đề,” Goodhue nói. “Chúng tôi không muốn nhận tiền trợ cấp trực tiếp; chúng tôi cần thị trường thương mại.”
Trung Quốc đã chuyển sang mua nhiều đậu nành hơn từ Brazil. Các dự báo trước đó của Bộ Nông nghiệp Mỹ từng nhận định Brazil sẽ vượt Hoa Kỳ về thị phần đậu nành toàn cầu, nhưng quá trình này sẽ diễn ra từ từ.
“Thế rồi cuộc chiến thương mại năm 2018 bùng nổ, và mọi thứ diễn ra vô cùng nhanh chóng,” cựu kinh tế trưởng Joseph Glauber bộ Nông nghiệp USDA cho biết.
“Brazil đã chạm ngay tới các con số dự báo và rồi vượt xa chúng,” Joseph Glauber nói. “Đến năm 2020, thị phần toàn cầu của họ đã cao hơn mức mà chúng tôi từng dự báo cho năm 2025. Thật kinh ngạc. Đó chính là hậu quả của các cuộc chiến thương mại.”
tháng 1 năm 2025 Trump trở lại Nhà Trắng, Brazil đã chiếm phần lớn lượng đậu nành nhập khẩu của Trung Quốc. Mối quan hệ hợp tác, năng lực chế biến và các tuyến đường thương mại được phát triển trong những năm trước đó đã trở nên kiên cố.
“5 năm trước, chúng tôi đã đánh mất một lượng lớn khách hàng nước ngoài tiêu thụ nông sản của mình,” Lehman (ảnh dưới) Hiệp hội Nông dân Iowa nói. “Và họ đã không bao giờ quay trở lại nữa.”
nhiều người phàn nàn rằng chính quyền Trump trong nhiệm kỳ 2 tiếp tục mang đến một làn sóng thuế quan và những bất ổn thương mại mới.
đối với người nông dân, những thay đổi dồn dập này của Trump làm cho các tính toán vốn đã rủi ro trở nên khó khăn hơn.
chính quyền Trump phản bác rằng đã cắt giảm được mức thâm hụt thương mại nông nghiệp tồn đọng từ thời cựu Tổng thống Joe Biden thông qua các biện pháp như tín dụng xuất khẩu và các chuyến xúc tiến thương mại.
“Không có chuyện đánh mất vị thế, Mỹ đang đạt kim ngạch xuất khẩu nông sản kỷ lục 174 tỷ USD,” Bộ Nông nghiệp USDA tuyên bố trong một báo cáo đề cập đến dự báo cho 12 tháng tính đến cuối tháng 9 năm 2026. “Chính quyền đang tích cực mở rộng các thị trường hiện có, phát triển thị trường mới và kết nối những người sản xuất chăm chỉ của chúng ta với các bên mua nước ngoài... đảm bảo rằng lực lượng sản xuất của chúng ta không bao giờ phải phụ thuộc vào một người mua duy nhất.”
năm 2024 Hoa Kỳ giành lại vị thế nhà xuất khẩu ngô lớn nhất thế giới từ Brazil, nhưng xét về dài hạn, thị phần Hoa Kỳ trong thương mại ngô toàn cầu đã sụt giảm đáng kể, từ 68% cách đây 2 thập kỷ xuống còn 30% hiện nay.
thập niên 1970 còn là một quốc gia phải phụ thuộc vào nhập khẩu để lương thực cho người dân, nay Brazil đã xây dựng nên một ngành công nghiệp quy mô lớn cung cấp thực phẩm cho phần lớn thế giới.
hiện, vị thế xuất khẩu thịt bò và đậu nành hàng đầu thế giới của Brazil càng củng cố thêm ngôi vương truyền thống Brazil ở các mặt hàng cà phê, mía đường và nước cam.
chuyên gia phân tích Raphael Bulascoschi công ty môi giới hàng hóa StoneX cho biết nguyên nhân cốt lõi giúp Brazil tiến tới soán ngôi Hoa Kỳ để thành nhà xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới là việc phần lớn diện tích đất đai Brazil có thể canh tác 2 vụ trong cùng 1 năm.
“Mô hình canh tác quanh năm này giúp phân bổ chi phí cố định và cải thiện đáng kể biên lợi nhuận của các trang trại,” Raphael Bulascoschi nói.
tại tiểu bang Mato Grosso vùng Trung-Tây, hơn một nửa diện tích đất canh tác được tận dụng để trồng thêm vụ ngô hoặc bông thứ 2. Ở những khu vực có hệ thống tưới tiêu tốt, nông dân thậm chí có thể thu hoạch tới 3 vụ.
tiểu bang Mato Grosso đôi khi được gọi là “Texas của Brazil” nhờ những đàn gia súc khổng lồ, các trang trại bạt ngàn và tinh thần khai phá tiên phong. Quỹ đất dồi dào cùng giá đất rẻ cũng là những lợi thế then chốt của Brazil, đặc biệt là ở các vùng ven biên giới, tạo ra hiệu quả kinh tế theo quy mô lớn và tối ưu hóa năng suất.
sản lượng ngũ cốc, cây họ đậu và cây lấy dầu Brazil đã tăng hơn gấp đôi trong 13 năm, đạt 346,1 triệu tấn vào năm 2025. Việc mở rộng đất rẫy vào vùng thảo nguyên nhiệt đới là thành tựu của khoa học nông nghiệp hiện đại, bao gồm việc xử lý đất thiếu dinh dưỡng và phát triển các giống cây trồng biến đổi gen phù hợp với khí hậu.
nông dân Brazil không hề miễn nhiễm trước những biến động địa chính trị đang gây ảnh hưởng đến ngành nông nghiệp toàn cầu. Quốc gia Brazil nhập khẩu 85% lượng phân bón cần thiết, vốn bị đẩy giá lên cao do cuộc xung đột với Iran. Lãi suất nội địa neo ở mức cao cùng giá nông sản sụt giảm đã gia tăng áp lực tài chính cho người dân Brazil trước khi xung đột Iran bùng phát.
sau hơn một thế kỷ, Hoa Kỳ đứng trước nguy cơ đánh mất vị trí nhà xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới.
sau khi cha của Corey Goodhue canh tác trên đất Carlisle, tiểu bang Iowa vào nửa thế kỷ trước, mọi thứ quy mô hơn rất nhiều. Cơ ngơi hiện nay đã mở rộng ra 1200 ha (3000 mẫu Anh), song điều đáng nói, là biên lợi nhuận lại dần biến mất, trong bối cảnh căng thẳng thương mại và giá nông sản sụt giảm đe dọa vị thế siêu cường nông nghiệp Hoa Kỳ
năm 2025 trang trại Goodhue đạt sản lượng đậu nành kỷ lục nhưng vẫn chịu lỗ.
năm 2026 nếu năng suất đạt kỳ vọng và không có máy móc đắt tiền nào hỏng hóc, toàn bộ trang trại Goodhue dự kiến chỉ tạo ra 60.000 USD thu nhập trên tổng chi phí vận hành hơn 2 triệu USD.
“Tình hình lúc này chẳng mấy dễ chịu,” Goodhue nói trước thực tế khắc nghiệt. “Tôi lo lắng... liệu chúng tôi có thể tiếp tục tồn tại?”
Goodhue không phải là trường hợp duy nhất.
Liên đoàn Trang trại AFBF dự báo các nông dân Hoa Kỳ sẽ gặp rất nhiều khó khăn vào năm tới khi sản xuất các mặt hàng chủ lực từng đưa Hoa Kỳ thành cường quốc nông nghiệp, với mức lỗ dự kiến là 138 USD/mẫu Anh đối với đậu nành, 167 USD với ngô, 145 USD với lúa mì và 406 USD với bông.
theo Bộ Nông nghiệp USDA, năm 2025 Hoa Kỳ xuất khẩu 171 tỷ USD hàng nông sản, chỉ nhỉnh hơn 2 tỷ USD so với tổng kim ngạch xuất khẩu của Brazil - quốc gia hưởng lợi lớn từ sự gián đoạn thương mại do các đợt thuế quan của Tổng thống Donald Trump gây ra.
năm 2026 có thể trở thành cột mốc đánh dấu thời điểm Hoa Kỳ chính thức mất đi ngôi vương nông nghiệp.
hiện Brazil đã là nhà sản xuất đậu nành, thịt bò và thịt gia cầm lớn nhất thế giới, đồng thời đã soán ngôi Hoa Kỳ để trở thành nhà xuất khẩu bông hàng đầu, một phần nhờ việc Trung Quốc chuyển hướng thu mua sang quốc gia Brazil
dịch chuyển quyền lực mới không chỉ đang định hình lại ngành nông nghiệp của mỗi quốc gia thông qua việc thay đổi chuỗi cung ứng và dòng vốn đầu tư, mà còn gây ra những hệ lụy sâu rộng về xã hội và chính trị.
Hoa Kỳ vẫn có thể tạo ra những vụ mùa bội thu kỷ lục, nhưng thực tế ngày càng phũ phàng: diện tích trang trại càng lớn, tỷ suất sinh lời càng thấp và ngày càng phụ thuộc vào sự hỗ trợ của chính phủ.
tại Brazil, cú bùng nổ của ngành nông nghiệp đã tạo ra những đô thị sầm uất cùng sự nghẽn mạch về hạ tầng giao thông. Nông dân Hoa Kỳ sẽ sớm phải đối mặt với thực tế trở thành kẻ yếu thế.
“Chúng tôi không còn là nhà cung cấp đậu nành hàng đầu thế giới nữa mà chỉ còn là nhà cung cấp phụ,” Goodhue chia sẻ. “Khách hàng chỉ tìm đến đây khi Brazil hết hàng hoặc gặp sự cố... thay vì ngược lại như trước kia.”
Vì sao Trung Quốc tìm kiếm nguồn cung từ Brazil?
trong suốt thế kỷ 20, Hoa Kỳ biến những vùng đất đai phì nhiêu, các trang trại cơ giới hóa cùng mạng lưới kho bãi và cảng biển dày đặc thành công cụ thống trị thương mại toàn cầu, cho phép Hoa Kỳ sản xuất lượng ngũ cốc vượt xa nhu cầu tiêu thụ Liên Bang và xuất khẩu phần dư thừa ra nước ngoài với chi phí tối ưu.
Trung Quốc là khách hàng quan trọng nhất giúp hệ thống ấy sinh lời.
khi người Trung Quốc giàu hơn và tiêu thụ nhiều thịt hơn, ngành chăn nuôi Trung Quốc cần một lượng khổng lồ khô dầu đậu nành. Nông dân Hoa Kỳ mở rộng diện tích trồng đậu, đầu tư mạnh vào máy móc, hệ thống lưu trữ và kho cảng xuất khẩu dựa trên niềm tin rằng nhu cầu từ Trung Quốc sẽ tiếp tục tăng trưởng.
năm 2018 mối quan hệ ấy đã rạn nứt khi Trump áp thuế lên hàng trăm tỷ USD hàng hóa Trung Quốc.
Bắc Kinh đã đáp trả nhằm vào các sản phẩm nông nghiệp từ những tiểu bang đã bỏ phiếu cho Trump, khiến lượng đậu nành Hoa Kỳ xuất sang Trung Quốc sụt giảm nghiêm trọng.
“Chỉ bằng một quyết định ngẫu hứng, các thỏa thuận thương mại của chúng tôi đã bị đảo lộn. Tất cả những nỗ lực xây dựng mối quan hệ, hợp tác thiện chí và quá trình tháo gỡ khó khăn trong nhiều năm đã tan thành mây khói chỉ sau một đêm,” chủ tịch Aaron Lehman hiệp hội Nông dân Iowa cho biết.
trang trại Mỹ không đơn giản là ngừng sản xuất. Tiền thuê đất, tiền vay thế chấp, chi phí máy móc vẫn phải trả, trong khi hạt giống và phân bón thì đã mua xong. Để ứng phó, chính quyền Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên đã chi 23 tỷ USD tiền trợ cấp trong hai năm 2018 và 2019.
“Đó chỉ là giải pháp phần ngọn. Vấn đề cốt lõi nằm ở cung và cầu, và việc rải tiền không thực sự giải quyết được gốc rễ vấn đề,” Goodhue nói. “Chúng tôi không muốn nhận tiền trợ cấp trực tiếp; chúng tôi cần thị trường thương mại.”
Trung Quốc đã chuyển sang mua nhiều đậu nành hơn từ Brazil. Các dự báo trước đó của Bộ Nông nghiệp Mỹ từng nhận định Brazil sẽ vượt Hoa Kỳ về thị phần đậu nành toàn cầu, nhưng quá trình này sẽ diễn ra từ từ.
“Thế rồi cuộc chiến thương mại năm 2018 bùng nổ, và mọi thứ diễn ra vô cùng nhanh chóng,” cựu kinh tế trưởng Joseph Glauber bộ Nông nghiệp USDA cho biết.
“Brazil đã chạm ngay tới các con số dự báo và rồi vượt xa chúng,” Joseph Glauber nói. “Đến năm 2020, thị phần toàn cầu của họ đã cao hơn mức mà chúng tôi từng dự báo cho năm 2025. Thật kinh ngạc. Đó chính là hậu quả của các cuộc chiến thương mại.”
tháng 1 năm 2025 Trump trở lại Nhà Trắng, Brazil đã chiếm phần lớn lượng đậu nành nhập khẩu của Trung Quốc. Mối quan hệ hợp tác, năng lực chế biến và các tuyến đường thương mại được phát triển trong những năm trước đó đã trở nên kiên cố.
“5 năm trước, chúng tôi đã đánh mất một lượng lớn khách hàng nước ngoài tiêu thụ nông sản của mình,” Lehman (ảnh dưới) Hiệp hội Nông dân Iowa nói. “Và họ đã không bao giờ quay trở lại nữa.”
nhiều người phàn nàn rằng chính quyền Trump trong nhiệm kỳ 2 tiếp tục mang đến một làn sóng thuế quan và những bất ổn thương mại mới.
đối với người nông dân, những thay đổi dồn dập này của Trump làm cho các tính toán vốn đã rủi ro trở nên khó khăn hơn.
chính quyền Trump phản bác rằng đã cắt giảm được mức thâm hụt thương mại nông nghiệp tồn đọng từ thời cựu Tổng thống Joe Biden thông qua các biện pháp như tín dụng xuất khẩu và các chuyến xúc tiến thương mại.
“Không có chuyện đánh mất vị thế, Mỹ đang đạt kim ngạch xuất khẩu nông sản kỷ lục 174 tỷ USD,” Bộ Nông nghiệp USDA tuyên bố trong một báo cáo đề cập đến dự báo cho 12 tháng tính đến cuối tháng 9 năm 2026. “Chính quyền đang tích cực mở rộng các thị trường hiện có, phát triển thị trường mới và kết nối những người sản xuất chăm chỉ của chúng ta với các bên mua nước ngoài... đảm bảo rằng lực lượng sản xuất của chúng ta không bao giờ phải phụ thuộc vào một người mua duy nhất.”
năm 2024 Hoa Kỳ giành lại vị thế nhà xuất khẩu ngô lớn nhất thế giới từ Brazil, nhưng xét về dài hạn, thị phần Hoa Kỳ trong thương mại ngô toàn cầu đã sụt giảm đáng kể, từ 68% cách đây 2 thập kỷ xuống còn 30% hiện nay.
thập niên 1970 còn là một quốc gia phải phụ thuộc vào nhập khẩu để lương thực cho người dân, nay Brazil đã xây dựng nên một ngành công nghiệp quy mô lớn cung cấp thực phẩm cho phần lớn thế giới.
hiện, vị thế xuất khẩu thịt bò và đậu nành hàng đầu thế giới của Brazil càng củng cố thêm ngôi vương truyền thống Brazil ở các mặt hàng cà phê, mía đường và nước cam.
chuyên gia phân tích Raphael Bulascoschi công ty môi giới hàng hóa StoneX cho biết nguyên nhân cốt lõi giúp Brazil tiến tới soán ngôi Hoa Kỳ để thành nhà xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới là việc phần lớn diện tích đất đai Brazil có thể canh tác 2 vụ trong cùng 1 năm.
“Mô hình canh tác quanh năm này giúp phân bổ chi phí cố định và cải thiện đáng kể biên lợi nhuận của các trang trại,” Raphael Bulascoschi nói.
tại tiểu bang Mato Grosso vùng Trung-Tây, hơn một nửa diện tích đất canh tác được tận dụng để trồng thêm vụ ngô hoặc bông thứ 2. Ở những khu vực có hệ thống tưới tiêu tốt, nông dân thậm chí có thể thu hoạch tới 3 vụ.
tiểu bang Mato Grosso đôi khi được gọi là “Texas của Brazil” nhờ những đàn gia súc khổng lồ, các trang trại bạt ngàn và tinh thần khai phá tiên phong. Quỹ đất dồi dào cùng giá đất rẻ cũng là những lợi thế then chốt của Brazil, đặc biệt là ở các vùng ven biên giới, tạo ra hiệu quả kinh tế theo quy mô lớn và tối ưu hóa năng suất.
sản lượng ngũ cốc, cây họ đậu và cây lấy dầu Brazil đã tăng hơn gấp đôi trong 13 năm, đạt 346,1 triệu tấn vào năm 2025. Việc mở rộng đất rẫy vào vùng thảo nguyên nhiệt đới là thành tựu của khoa học nông nghiệp hiện đại, bao gồm việc xử lý đất thiếu dinh dưỡng và phát triển các giống cây trồng biến đổi gen phù hợp với khí hậu.
nông dân Brazil không hề miễn nhiễm trước những biến động địa chính trị đang gây ảnh hưởng đến ngành nông nghiệp toàn cầu. Quốc gia Brazil nhập khẩu 85% lượng phân bón cần thiết, vốn bị đẩy giá lên cao do cuộc xung đột với Iran. Lãi suất nội địa neo ở mức cao cùng giá nông sản sụt giảm đã gia tăng áp lực tài chính cho người dân Brazil trước khi xung đột Iran bùng phát.
