Mới đậu đại học, gia đình T.H. đã tranh cãi vì chuyện học phí. Nhiều tân sinh viên cũng bày tỏ nỗi lo tương tự khi ngày nhập học đang đến gần.
Tân sinh viên lo lắng vì khoản học phí cả chục triệu đồng trong kỳ học đầu tiên. Ảnh minh họa: Phương Lâm.
Mới nhận tin trúng tuyển đại học, T.H. (sống tại Nghệ An) chưa kịp tận hưởng niềm vui đã phải đối mặt với nỗi lo học phí. Nữ sinh trúng tuyển một trường đại học tại TP.HCM và nhà trường yêu cầu đóng 30 triệu đồng học phí khi nhập học.
Trước kỳ thi, gia đình từng nhiều lần động viên và khẳng định sẽ cố gắng lo cho em ăn học nếu đậu đại học. Tin vào lời hứa đó, T.H. cũng chủ động tìm hiểu học phí, chi phí sinh hoạt và những khoản cần chuẩn bị nếu phải vào TP.HCM học.
Nhưng khi kết quả trúng tuyển được công bố, mọi chuyện lại thay đổi. Lo khoảng cách quá xa và chi phí học tập, sinh hoạt tại TP.HCM vượt khả năng, bố mẹ không muốn T.H. nhập học. Gia đình đề nghị em cân nhắc học cao đẳng với mức chi phí thấp hơn hoặc ở nhà ôn thi để năm sau đăng ký vào trường có mức học phí rẻ hơn.
Loay hoay vì phải đóng học phí khi nhập học
Điều khiến T.H. khó xử là gia đình không thuộc diện quá khó khăn. Bố mẹ đều kinh doanh nhỏ, vẫn có thu nhập và trước đó từng ủng hộ nguyện vọng học đại học của em.
Nữ sinh đã giải thích rằng mình đã tìm hiểu khá kỹ về học phí trước khi đăng ký, nhưng khi kết quả trúng tuyển được công bố, cả nhà lại chiến tranh lạnh vì chuyện tiền bạc.
Niềm vui đậu đại học vì thế nhanh chóng nhường chỗ cho áp lực tài chính. Bố mẹ cãi nhau, con cãi bố mẹ. Chính H. cũng không hiểu vì sao bản thân trở thành nguồn cơn cho mọi mâu thuẫn trong nhà những ngày qua.
T.H. không phải trường hợp duy nhất đau đầu vì chuyện học phí đại học. Những ngày qua, trên mạng xã hội, nhiều tân sinh viên chia sẻ cảm giác đậu đại học nhưng chưa kịp vui đã lo học phí. Với một số gia đình, áp lực không nằm ở việc con có đậu hay không mà là khoản tiền phải chuẩn bị ngay khi nhập học.
Tân sinh viên chia sẻ nỗi lo khi học phí tăng cao.
Một trong những khoản tiền khiến phụ huynh và tân sinh viên lo lắng nhất là học phí học kỳ đầu tiên. Nhiều trường yêu cầu sinh viên hoàn tất một phần hoặc toàn bộ học phí học kỳ khi làm thủ tục nhập học. Với những chương trình có mức thu cao, số tiền này có thể lên tới vài chục triệu đồng.
Không chỉ học phí, sinh viên từ tỉnh lên các thành phố lớn còn phải tính thêm tiền nhà trọ, ăn uống, đi lại, giáo trình, máy tính và những khoản phát sinh trong quá trình học. Vì vậy, khoản tiền phải nộp ngay khi nhập học có thể trở thành áp lực lớn đối với những gia đình chưa kịp chuẩn bị.
Với không ít thí sinh, học phí chỉ thực sự trở thành vấn đề khi cầm trên tay giấy báo trúng tuyển. Trước đó, nhiều bạn chỉ nghe qua rằng trường có mức học phí “khá rẻ” mà chưa tìm hiểu kỹ đề án tuyển sinh, số tín chỉ hay mức thu cụ thể của từng chương trình. Đến khi chuẩn bị nhập học, những con số thực tế mới khiến nhiều tân sinh viên và gia đình không khỏi bất ngờ.
Bàn về nỗi lo của tân sinh viên, ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông trường Đại học Công Thương TP.HCM, cho biết phần lớn trường đại học đều có các chính sách hỗ trợ nhất định để sinh viên giảm áp lực tài chính, chẳng hạn chia học phí thành nhiều đợt hoặc xem xét gia hạn với những trường hợp khó khăn. Vì thế, tân sinh viên hoàn toàn có thể liên hệ với nhà trường để được hỗ trợ về vấn đề này.
Ví dụ, tại trường Đại học Công Thương TP.HCM, năm 2026, nhà trường áp dụng chính sách giảm 50% học phí học kỳ đầu tiên cho tân sinh viên trúng tuyển vào 9 ngành đại học chính quy. Nhà trường đồng thời công bố học phí toàn khóa để sinh viên có thể chủ động tính toán chi phí cho những năm tiếp theo.
HUIT cũng đưa ra “Cam kết 3 không” với người học, gồm không tăng học phí trong suốt khóa học, không để sinh viên khó khăn bị bỏ lại phía sau và không thu thêm bất kỳ khoản phí nào ngoài học phí theo chính sách nhà trường công bố.
ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông trường Đại học Công Thương TP.HCM. Ảnh: Phương Lâm.
Vì sao đại học tăng học phí?
Liên quan những băn khoăn của tân sinh viên về việc học phí năm 2026 tăng mạnh so với các năm trước, ThS Phạm Thái Sơn nhấn mạnh học phí đại học cần được nhìn trong tổng thể chi phí đào tạo, thay vì chỉ tính riêng khoản tiền sinh viên phải đóng.
Tại các cơ sở đào tạo, nhà trường phải chi cho đội ngũ giảng viên, phòng thí nghiệm, thiết bị thực hành, phần mềm chuyên ngành, thư viện, cơ sở dữ liệu, hệ thống học trực tuyến, hạ tầng công nghệ, điện nước, bảo trì phòng học và các hoạt động hỗ trợ sinh viên.
Đặc biệt, với những ngành đòi hỏi thực hành, thí nghiệm hoặc sử dụng thiết bị công nghệ, chi phí đào tạo thực tế có thể cao hơn đáng kể so với các môn học chủ yếu dựa trên lý thuyết.
Ông Sơn cho rằng khi chất lượng đào tạo được nâng lên, chi phí đầu vào cũng khó đứng yên. Việc đầu tư phòng thí nghiệm, mua phần mềm bản quyền, cơ sở dữ liệu quốc tế, thiết bị thực hành hiện đại hay mời chuyên gia, doanh nghiệp tham gia đào tạo đều cần nguồn lực tài chính.
“Có một điểm sinh viên cần hiểu rằng nếu muốn chất lượng đào tạo tăng lên thì chi phí đào tạo cũng không thể đứng yên mãi”, ThS Sơn nói với Tri Thức - Znews.
Ngoài ra, một yếu tố khác cũng ảnh hưởng đến chi phí đào tạo là tỷ giá. Nhiều thiết bị, máy móc phục vụ đào tạo được nhập khẩu bằng USD nên khi tỷ giá tăng, chi phí đầu tư của các trường cũng tăng theo. Do đó, việc công khai học phí toàn khóa giúp sinh viên và phụ huynh chủ động hơn trong việc tính toán tài chính.
Tuy nhiên, với tân sinh viên, điều các bạn cần không chỉ là biết học phí bao nhiêu mà còn phải biết khoản tiền ấy được đóng như thế nào, có thể chia thành nhiều đợt hay không và nhà trường có chính sách hỗ trợ trong trường hợp gia đình gặp khó khăn.
Với những gia đình có con học xa nhà, bài toán tài chính càng cần được tính sớm. Tân sinh viên từ các tỉnh, thành đến TP.HCM có thể phải chuẩn bị tiền thuê trọ, tiền cọc, chi phí sinh hoạt trong những tháng đầu tiên, bên cạnh học phí. Nếu chỉ đến khi có giấy báo trúng tuyển mới bắt đầu tính toán, gia đình dễ rơi vào thế bị động.
Trong trường hợp này, sinh viên có thể chủ động giảm bớt áp lực bằng cách tìm kiếm việc làm thêm phù hợp. Tại TP.HCM, nhiều sinh viên làm gia sư, cộng tác viên truyền thông hoặc các công việc bán thời gian khác để có thêm thu nhập và tích lũy kinh nghiệm.
Tuy nhiên, việc làm thêm không nên được xem là giải pháp thay thế cho kế hoạch tài chính của gia đình. Sinh viên năm nhất cần ưu tiên ổn định việc học, tìm hiểu lịch học và chỉ lựa chọn công việc có thời gian phù hợp.
Bên cạnh học phí, tân sinh viên cũng được ThS Sơn khuyến cáo tránh mua sắm quá nhiều trước khi nhập học. Những vật dụng cá nhân, đồ dùng sinh hoạt nên chuẩn bị ở mức cần thiết; sách vở, tài liệu học tập có thể chờ giảng viên hướng dẫn sau khi bắt đầu môn học thay vì mua theo tâm lý “phải chuẩn bị thật đầy đủ” như thời phổ thông.
