Các loại ngụy biện và cách phản bác hiệu quả

* các ngụy biện phổ biến
- tấn công cá nhân (ad hominem)
Cách thức:
    hạ thấp, sỉ nhục, chửi rủa cá nhân người khác thay vì bàn luận logic chủ đề đang xét
    thường được dùng khi đuối lý, đánh lạc hướng, làm loãng, không muốn mọi người quan tâm chủ đề đang xét
Phản bác: dùng gậy ông đập lưng ông: tấn công cá nhân
Ví dụ:
    có làm được gì cho đất nước đâu mà to mồm thế
        ngụy biện tấn công cá nhân (ad hominem) và ngụy biện anh cũng vậy (tu quoque fallacy)
    to mồm thế, lắm mồm thế, đã xấu còn xa, học lớp mấy rồi, đã nghèo lại còn ngu
    ăn cơm rau bàn chuyện thiên hạ
    nói đốt, phát biểu ngu
  
- ngụy biện anh cũng vậy (tu quoque fallacy)
Cách thức: dùng các đặc tính có vẻ thiếu sót, chưa hoàn thiện của người đối thoại, để từ đó phủ định logic ý kiến của anh/chị ta
    đại đa số ngụy biện thông dụng "Anh cũng vậy" (Tu Quoque fallacy) cũng phạm lỗi "Hai sai thành đúng"
Phản bác: anh A như thế nào không liên quan đến tính logic điều anh ta đang tranh luận
Ví dụ:
    làm được như người ta đi rồi hãy nói
    đừng có ngồi đó mà làm anh hùng bàn phím
        ngụy biện "tấn công cá nhân" (ad hominem) và ngụy biện "anh cũng vây" (tu quoque fallacy)

- ngụy biện cá trích (red herring fallacy)
Cách thức: đánh lạc hướng bằng phát biểu không dính dáng gì
Phản bác:
    vấn đề đó không liên quan đến tính logic điều anh ta đang tranh luận
    tấn công cá nhân
Ví dụ:
    nếu không hài lòng thì cút xéo ra nước ngoài mà sinh sống
        "ngụy biện cá trích" (red herring fallacy) và ngụy biện chọc tức (needling fallacy)
        hài lòng chả liên quan gì đến tính đúng sai
        cũng chả liên quan đến vấn đề này

- ngụy biện chọc tức (needling fallacy)
Cách thức: dùng lời nói bất lịch sự, bề trên ko liên quan câu chuyện để làm đối thủ tức giận
Phản bác: yêu cầu ăn nói đàng hoàng, có học, có văn hóa

- ngụy biện đen trắng (black-or-white fallacy)
Cách thức: bắt người đối thoại phải chọn một trong hai lựa chọn mà kẻ ngụy biện cho là duy nhất, trong khi thực tế còn các lựa chọn khác có thể dùng đến
Phản bác: không có năng lực, rõ ràng còn nhiều lựa chọn khác
Ví dụ:
    không thể chọn được cả 2, phải chọn hoặc nhà máy, hoặc cá tôm

- ngụy biện chế giễu (appeal to ridicule)
Cách thức: giễu cợt lời người trao đổi là nhảm nhí, là tầm bậy để hạ thấp giá trị các lời nói đó
Phản bác: dùng gậy ông đập lưng ông
Ví dụ:
    con lạy các thánh
    lạy ông
    phán như thánh
        tấn công cá nhân (ad hominem) và "ngụy biện chế giễu" (appeal to ridicule)

- hai sai thành đúng (two wrongs make a right)
Cách thức: đưa ra một sự vật sai tương tự để biện hộ, hay giảm nhẹ, hay làm lạc hướng cho cái sai của việc đang xét
Phản bác: không thể lấy cái sai này để biện hộ cho cái sai khác, sai này không liên quan gì tới sai kia
Ví dụ:
    nước nào mà không có tham nhũng

- ngụy biện lạm dụng tác phong (fallacies of appearance and manner) / chớ vội tin chỉ vì được các nhà truyền giáo hay đạo sư tuyên thuyết
Cách thức:
    một biến thể của tấn công cá nhân ad hominem
    lạm dụng tuổi tác, chức vụ, thành tích và danh xưng
    Rất thông dụng
Phản bác:
    tác phong chả liên quan gì đến tính đúng sai của vấn đề
    trình bày logic thì người ta mới nghe
    chém gió không thì đồ dởm rồi, không có tư duy phản biện
Ví dụ:
    không phải vậy, tôi là chuyên gia môi trường, tôi biết hơn anh
        Ông là chuyên gia thì trình bày cần có logic, bằng cớ, nói xuông thì chuyên gia rởm rồi
        Ông chụp cái bằng đây tôi xem chuyên gì ở đâu

- ngụy biện kết luận ẩu (jumping to conclusions) / chớ vội tin khi căn cứ trên những dữ kiện hời hợt
Cách thức: phát biểu những luận điểm không đủ chứng cứ, không đủ lý luận hay bằng chứng, thiếu logic, thiếu thuyết phục
Phản bác: kết luận ẩu tả, không thuyết phục, thiếu chứng cứ xác thực
Ví dụ:
    vẫn yên tâm ăn cá, tắm biển ở vũng áng

- ngụy biện rơm (straw man)
Cách thức:
    bóp méo luận điểm, hành vi, nhận định đàng hoàng bằng cách cường điệu hóa, chế giễu hóa hoặc thô tục hóa thường, để đạt mục đích xấu
Rất thông dụng
Phản bác:
    đuối lý nên mới bóp méo luận điểm của tôi với các từ thô thiển
    tấn công cá nhân
Ví dụ:
    dùng từ: đoán mò, ném đá, phán, chém gió
    khi chưa ra đời, chỉ cần bị đoán mò, bphone đã bị ném đá thiếu điều nếu như không đủ can đảm và bản lĩnh thì cha mẹ của nó đã phải vô bệnh viện phụ sản mà phá thai

- ngụy biện lợi dụng lòng thương hại (appeal to pity)
Cách thức: đánh vào tâm lý thương hại. dùng các từ ngữ mang tính cảm tính, gây cảm giác thương hại, động lòng trắc ẩn
Rất thông dụng
Phản bác: đuối lý, hèn hạ nên giở bài tâm lý thương hại để lảng tránh chủ đề hả, tấn công cá nhân
Ví dụ:

- ngụy biện lợi dụng cảm xúc (appeal to emotion)
Cách thức:
    dùng các câu chữ mang cảm tính cao
    hay gắn một giá trị đạo đức vào một đề nghị
    hay một câu phát biểu nhằm đánh vào tâm lý, cảm xúc của người đối thoại
    rất hay được dùng rất thông dụng trong sách vở, báo đài nhà nước và các nhà chính trị gia để thu hút, "mê hoặc" dân chúng
Phản bác:
    nếu logic đúng thì không cần cảm xúc vẫn đúng
    nếu không đúng lại còn gây hại nữa
    tiêu thụ dựa vào chất lượng, dịch vụ chứ không phải dựa vào cảm xúc
    cá tốt thì tự động tiêu thụ tốt chứ không cần đến cổ động
    còn nữa, cá tốt thì không sao, chứ cả độc thì đó là hại dân hại nước chứ yêu nước gì
Ví dụ:
    giúp dân tiêu thụ cá là yêu nước

- ngụy biện gièm pha gây chán ghét (appeal to spite)
Cách thức:
    dùng các từ ngữ, cách diễn dạt làm người đọc bỗng có tâm lý chán ghét vô cớ nhân vật trong chủ đề đang bàn, từ đó chấp nhận quan điểm sai trái
    mà không hề liên quan đến logic chủ đề đang xét
    được sử dụng khá thông dụng bởi các dư luận viên (hoặc người có tư tưởng DLV), cũng như trong đời sống hàng ngày
Phản bác:
    hèn hạ, khi gièm pha tấn công cá nhân người khác, mà chả liên quan gì đến vấn đề ban đầu
    gậy ông đập lưng ông: tấn công cá nhân
Ví dụ:
    nói xấu người khác vô cớ của người Tây Phi
    rỉ tai nói xấu đồng nghiệp để lấy phần lợi cho mình tại công sở
    thật là độc ác khi một bà mẹ lại đem con đi vào chỗ nguy hiểm. tại sao cô ta lại có thể làm vậy
        hai mẹ con chỉ đi tuần hành bình thường
        ngụy biện gièm pha, gây chán ghét (appeal to spite) và ngụy biện cá trích (red herrings)
    nhìn là biết kiểu người chanh chua rồi
    mặt kiểu ác, bạo lực
    Kiểu người này tôi gặp suốt, tin sao được
    thật vô trách nhiệm khi đưa con đến đó (trong khi đó là hành động tốt đẹp, bình thường)

- ngụy biện vin vào một bằng chứng (fallacy of one single proof)
Cách thức:
    Đã bướng bỉnh, vô lý khi chỉ vin vào một bằng chứng duy nhất nào đó để bác bỏ tính chân trị của sự việc đang bàn
    Lại bác bỏ tất cả những bằng chứng xác đáng và logic khác chứng minh sự việc trên là đúng
    được thấy rất nhiều trong thực tế cuộc sống ở Tây Phi
        nạn cửa quyền, thủ tục hành chính sách nhiễu dân trong các cơ quan nhà nước
            đòi hỏi các thủ tục, giấy tờ rườm rà, đôi khi không cần thiết, phi logic
Phản bác: nói ra họ đang đuối lý, chỉ cãi bướng mà thôi, hãy tấn công cá nhân
Ví dụ:
    tôi không tin có chuyện đó vì không có clip nào quay lại sự việc lúc đó cả.
        (trong khi có nhiều hình ảnh và người dân chứng minh)

- ngụy biện tâng bốc (appeal to flattery)
Cách thức: cố ý tâng bốc nịnh bợ một nhân vật, đối tượng nào đó lên quá mức, quá sự thật để đánh vào tâm lý
được dùng thịnh hành trong cuộc sống
Dư luận viên thường hay dùng hai cặp ngụy biện: ngụy biện tâng bốc và ngụy biện gièm pha
Phản bác: đó có là sự thật không, và nó cũng chả liên quan gì đến vấn đề đang xét cả
Ví dụ:
    trước hết tôi khen trình độ võ thuật của anh công an, hoàn toàn yên tâm về năng lực của các đồng chí công an
    những câu mật ngọt nịnh đầm của chàng trai dành cho các cô gái
    như lời người bán hàng (sale) với khách hàng về sản phẩm của họ đang rao bán
    như báo chí Tây Phi tung hô các nhân vật lãnh đạo quá đáng
        để định hướng suy nghĩ tôn sùng, yêu quý của dân chúng với các nhà lãnh đạo đó

- ngụy biện gây cảm giác tội lỗi (appeal to shame)
Cách thức: cố ý buộc tội người đối thoại để đánh vào tâm lý, cảm xúc không liên quan đến logic
Phản bác:
    Đuối lý nên lảng tránh vấn đề đang xét hả
    Đây là luận bàn đúng sai logic chứ liên quan gì cảm xúc
    Nếu đúng sai dựa vào cảm xúc thì cần gì nói ở đây
Ví dụ:
    bạn không thấy xẩu hổ khi bới móc quá khứ một người đã khuất ư?
        ngụy biện gây cảm giác tội lỗi (appeal to shame), ngụy biện lợi dụng lòng thương hại (appeal to pity), ngụy biện rơm (straw man) và ngụy biện cá trích (red herrings)

- ngụy biện cắt xét thông tin ngoài ngữ cảnh (fallacy of quoting out of context)
Cách thức:
    khi ai đó đăng, trích dẫn lại một thông tin, ở dạng cắt xén, hay trích rút phát biểu ấy ra ngoài ngữ cảnh gốc, để lái vấn đề sang hướng khác, gây cho người đọc thứ ba hiểu nhầm
    một trường hợp đặc biệt của ngụy biện rơm
    báo chí nhà nước Tây Phi và các dư luận viên hay dùng nó để định hướng dư luận vu oan, tấn công luận điểm và cá nhân người khác
Phản bác:
    kiểm tra nguồn tin và chỉ ra chỗ nào cắt xét, tấn công cá nhân
Ví dụ:
    Tây Phi tuy nghèo nhưng chất lượng sống ngang bằng các nước phát triển

- ngụy biện lợi dụng đám đông (appeal to the people) / chớ vội tin chỉ vì nhiều người nhắc đến hay tuyên truyền
Cách thức:
    vin vào sự ủng hộ của đám đông để cho rằng luận điểm anh ta là đúng
    được dùng rất nhiều bởi các chính trị gia
Phản bác: bằng chứng nào chỉ ra đám đông ủng hộ hay chỉ nói mồm
Ví dụ:
    1400 tỷ để xây dựng tượng đài nhằm đáp ứng nguyện vọng và tình cảm của đồng bào tây bắc với bác
        ngụy biện lợi dụng đám đông (appeal to the people) và ngụy biện lợi dụng cảm xúc (appeal to emotion)

- ngụy biện lợi dụng người nổi tiếng (appeal to authorit)
Cách thức:
    dùng danh tiếng hay uy tín những nhân vật nổi tiếng
    một thói quen tai hại, hay dùng của nhiều bạn trẻ Tây Phi và đa số hình thành từ các thói quen hành văn trong các bài tập làm văn thời học sinh
    Báo chí Tây Phi, truyền thông Tây Phi cũng thường xuyên dùng
Phản bác:
    cần đưa ra bằng chứng xác đáng và luận điểm hợp lý
    họ có uy tín trong lĩnh vực đó không
    hai thứ chả có mối quan hệ gì cả
Ví dụ:
    xây tượng tốn kém, bác sẽ không an lòng
        ngụy biện lợi dụng người nổi tiếng (appeal to authority) và ngụy biện lợi dụng cảm xúc (appeal to emotion)
   
- ngụy biện nhét chữ vào mồm (loaded question fallacy)
Cách thức:
    lồng ghép giả định (sai trái, bịa đặt, vu khống, trái luật, định hướng) cho vấn đề đang tranh cãi để
        định hướng, đánh lạc hướng người đọc
        người đọc rối trí chấp nhận giả định chưa chính xác
        giới hạn sự trả lời của người được hỏi
        bảo vệ quan điểm người phỏng vấn (không khách quan, có tính ép buộc, định hướng)
    hay gặp trong các cuộc phỏng vấn trên báo chí
Phản bác:
    từ chối không trả lời câu hỏi ngụy biện nhét chữ vào mồm
    hỏi ngược lại người phỏng vấn
    tấn công cá nhân
Ví dụ:
    "một câu chuyện không chính xác đúng không ạ"
        tại sao anh không hỏi có chính xác không?
        anh quen thói quen nhét chữ vào mồm người khác rồi à
        anh dựa vào đâu bảo không chính xác?
        đề nghị anh hỏi câu đàng hoàng như một phóng viên chân chính
    "nếu bạn có quyền lực thì bạn có lợi dụng để đạt lợi ích cho bản thân và gia đình không?"
    "tại sao ngay bản thân chúng ta sẽ xấu xa khi có quyền lực trong tay mà lại đi phản đối kẻ khác sẽ giống mình"
        nhét chữ vào mồm: chúng ta, phản đối, giống
        trắng đen: có hoặc không
        kết luận ẩu
        bạo lực: quyền lực
    "hôm qua tao thấy mày chở con nào trên phố vậy"
   

- ngụy biện so sánh ẩu (faulty analogy), đánh tráo khái niệm
Cách thức:
    so sánh hai sự việc chỉ giống nhau một khía cạnh nhỏ, còn khác nhau hoàn toàn các khía cạnh khác
    so sánh dễ dẫn đến ngụy biện so sánh ẩu
        vạn vật trong vũ trụ luôn là những thực thể duy nhất
    so sánh ẩu (faulty analogy) là một ngụy biện cao cấp, kín kẽ, lợi hại
        lái từ chuyện này sang chuyện khác
        bóp méo sự việc sau khi so sánh
        đánh tráo khái niệm sau khi so sánh
        đánh vào tâm lý độc giả qua phép so sánh đó
Phản bác:
    chỉ ra những đặc điểm khác nhau giữa sự việc
    tấn công cá nhân
Ví dụ:
    nhân quyền: trong gia đình chúng tôi có những đứa con, cháu hỗn láo, bướng bỉnh thì để chúng tôi đóng cửa lại trừng trị chúng nó, dĩ nhiên là trừng trị theo cách của chúng tôi. các anh hàng xóm đừng có mà gõ cửa đòi xen vào chuyện riêng của gia đình chúng tôi
        mối quan hệ: phát luật - máu mủ
            mối quan hệ nhà nước - công dân, vốn dựa trên các quy định pháp luật, các giao kết ràng buộc mang tính pháp lý, ước khế xã hội
            nó khác hoàn toàn mối quan hệ ba mẹ - con cái trong gia đình, vốn máu mủ và tình yêu thương sâu đậm, thiêng liêng
        mối quan hệ: quốc tế - xã hội
            quan hệ một nước với các nước lân bang vốn là mối quan hệ bang giao quốc tế, dựa trên các luật chơi quốc tế
            hàng xóm - gia đình là một mối quan hệ xã hội
            nếu gia đình bạo hành trẻ em, hàng xóm phát hiện có thể báo nhà chức trách xử phạt

- ngụy biện thống kê (statistical fallacy)
Cách thức:
    lợi dụng các con số, thông tin thống kê sai hoặc không đáng tin cậy để lừa người khác
        tâm lý chúng ta luôn có khuynh hướng bị thuyết phục bởi con số thống kê
        đôi khi cần thời gian để tìm tòi và phản biện thông tin
Phản bác:
    nguồn của các con số có tin cậy không
    cách thống kê có tin cậy không
    người thống kê có đáng tin không
    định nghĩa rõ ràng chưa
Ví dụ:
    một thông tin tiêu cực sẽ có cơ hội được chia sẻ gấp bốn lần thông tin tích cực
        không thấy bất kỳ công bố khoa học nào tin cậy
        có những công bố khoa học từ các nghiên cứu đàng hoàng trên thế giới thậm chí cho thấy kết quả hoàn toàn trái ngược lời nts
        thế nào là thông tin tiêu cực, thế nào là tích cực trong nghiên cứu thống kê của công ty nts
        các nghiên cứu thực hiện ra sao

- ngụy biện thiên vị (fallacy of incomplete evidence)
Cách thức:
    đưa ra luận điểm không khách quan, đầy thiên vị
        chỉ dùng các thông tin, bằng chứng có lợi cho luận điểm của anh ta
        lờ đi, hay che dấu các thông tin, bằng chứng khác không có lợi, phản lại cho luận điểm ấy
        hay dùng kèm cắt câu lấy chữ, bịa đặt và không ghi rõ thông tin bài viết gốc
    khó phát hiện, khó phản bác vì khó tìm bài viết, thông tin gốc hoặc đòi hỏi cần chuyên môn
Phản bác:
    tấn công cá nhân
    tìm ra thông tin sai lệch. Ngụy biện cắt xén và bịa đặt vô cớ
    tìm ra bài viết tin cậy thông tin đúng đắn phản bác lại luận điểm ngụy biện
    dựa vào trí tuệ đám đông
        một bài viết đã là ngụy biện, thì dù nó kín kẽ cỡ nào, nhất định sẽ bị người ta phát hiện
        trong đám đông, sẽ có người đủ chuyên môn, trình độ và kiến thức
Ví dụ:
    Nhà báo Lê Quốc Vinh trong bài "Chuyện cá chết và hiện tượng đám đông"
        ngụy biện một bằng chứng
            tại sao lại dựa vào lý thuyết đó, còn các tác giả khác, lý thuyết khác thì sao
                hoàn toàn chỉ dựa vào một lý thuyết sơ khai và đầy tranh cãi về tâm lý đám đông của một tác giả từ thế kỷ 19, Le Bon
            tại sao lại chọn lý thuyết từ thế kỷ 19
        ngụy biện thiên vị
            tại sao chỉ chọn lý thuyết có lợi cho luận điểm của ông
            còn lý thuyết khác ngược với luận điểm của ông thì không đưa ra
        ngụy biện lợi dụng người nổi tiếng
            ông đó chắc gì đã đúng
        ngụy biện chế giễu, gièm pha
            đám đông như người nguyên thủy
        ngụy biện nhập nhằng
            đám đông ở đây là ai, như thế nào là đám đông? quốc hội, đảng ******** có là đám đông không
        tội lỗi của ông ta
            cổ xúy cho không quan tâm thảm họa môi trường ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng của đồng bào
        ngụy biện khái quát hóa vội vã, ẩu
            bảo rằng đám đông tức giận, truyền các tin ấy đi là đám đông nguyên thủy như kiểu của Le Bon
            Mỗi một thông tin, bài viết đưa ra trên mạng xã hội đều được đám đông kiểm chứng, phản biện nhiều chiều và cực kỳ nhanh nhạy

- ngụy biện lợi dụng nặc danh (anonymous authority)
Cách thức:
    trích dẫn nguồn thông tin mơ hồ hay lời nói của một người nặc danh, vốn không thể kiểm chứng, không xác tín, để biện minh hay dẫn chứng cho luận điểm của anh ta
    Báo chí và đời sống hay dùng
    Các tay bút lão luyện, dư luận viên hay dùng loại ngụy biện này
        thậm chí ngụy tạo bằng chứng không thật
Phản bác: nguồn đó là nguồn nào, người đó là ai, mục đích là gì, tấn công cá nhân
    Nếu bạn là người viết hay người truyền tin thì trách nhiệm này sẽ lớn hơn nữa
        phải kiểm chứng các thông tin ấy một cách có trách nhiệm
Ví dụ:
    một người Tây Phi kể rằng
    anh bạn người Nhật nói rằng
    vài đồng nghiệp của tôi bảo rằng
    theo một số thông tin
    một số nhà khoa học cho rằng
    nghe nói là
    nghe đồn
    các bài viết không để link gốc để chứng minh các luận điểm quan trọng
    ngồi lê đôi mách
    rỉ tai nhau
    bàn chuyện trên trời dưới đất trên bàn nhậu
    quán cafe

- ngụy biện dụng bạo lực (ad baculum hay appeal to force) / chớ vội tin chỉ vì được sức mạnh và quyền uy ủng hộ
Cách thức:
    dùng sự đe dọa, bạo lực, ám chỉ đến những điều không hay xảy ra để
        làm người đối thoại chùn bước và bị ép buộc chấp nhận quan điểm của anh ta
        giành "phần đúng" về mình mà thôi. cái tôi
    dùng trong trao đổi giữa người lớn và trẻ em trong gia đình
    dùng trong môi trường mối quan hệ bất bình đẳng như giữa sếp và nhân viên
    do thiếu kiên nhẫn, thiếu thời gian hoặc đôi khi kể cả đuối lý
Phản bác:
    đáp trả trực diện
        đuối lý phải không nên giở trò đe dọa bạo lực, làm người không nên làm thế
        tấn công cá nhân
        có thể làm tình huống thêm xấu đi hoặc bạn sẽ bị thiệt thòi
    im lặng và dừng tranh luận
Ví dụ:
    hoặc chấp nhận làm, hoặc nghỉ việc

- ngụy biện khái quát hóa vội vã (hasty generalization hay over generalization)
Cách thức: dùng ví dụ cho vài trường hợp nhỏ để từ đó khái quát hóa cho số đông
    cuộc sống hay gặp: kể về một vài kinh nghiệm, quan sát nhỏ lẻ, rời rạc, không phổ quát của bản thân để rồi biến nó thành quy luật áp dụng vào số đông
        người lớn hay xài chiêu này để áp đặt người trẻ
Phản bác:
    có bảo đảm các ví dụ mình đưa ra đặc trưng và đủ phổ quát để đại diện cho đám đông không
    bằng chứng khác phủ định
Ví dụ:
    Chỉ có những người
    tất cả những người
    nhiều em học sinh Tây Phi đạt giải toán quốc tế, nên người Tây Phi mình thông minh hơn người khác
        vài người mà đại diện được gần 100 triệu người
        số lượng phát minh và nobel là gì?
        có phát mình, cống hiến cho thế giới nào để tự hào nào
        ngụy biện ẩn danh: người khác

- ngụy biện lý luận lươn trạch (argument from adverse consequences)
Cách thức:
    cho rằng một nhận định phải sai, vì nếu nó đúng thì các sự kiện xấu khác (bad things) sẽ xảy ra sau đó
    chỉ dựa vào suy diễn tùy tiện thiếu căn cứ HẬU QUẢ xảy ra nếu chấp nhận luận điểm là đúng
        làm trầm trọng hóa vấn đề, thường làm người khác bực mình
Phản bác:
    chỉ ra và không đồng ý cách suy diễn tùy tiện, không chứng cứ của người ngụy biện
        căn cứ vào đâu để chứng minh suy diễn đó đúng
    bắt anh/chị ta phải quay trở lại logic vấn đề đang bàn
Ví dụ:
    thực thi pháp luật thì không được tạo ra tiền lệ, ngày nay các bạn đặt bình nước, ngày mai là một quán nước, rồi dần dần sẽ là cái chợ chăng? chưa kể, bạn đặt được thì người bên cạnh cũng đặt được, và cả phố cũng sẽ làm theo, lúc đó ai sẽ chịu trách nhiệm
        bằng chứng nào chỉ dựa vào một bình nước thành cái chợ, và mất bao lâu
        có phải luôn trở thành cái chợ

- ngụy biện nghĩa vụ chứng minh (burden of proof)
Cách thức:
    chuyển gánh nặng chứng minh hay tìm bằng chứng lời mình nói cho người đối thoại
    đáng ra anh ta phải chứng minh nó
    biểu hiện đuối lý của kẻ ngụy biện
Phản bác:
    yêu cầu người đối thoại phải chứng minh lời họ nói
    chứ không phải là mình phải làm việc ấy
    tấn công cá nhân
    đuối lý rồi hả, có tư duy không đấy
Ví dụ:
    bạn hãy chứng minh con số tôi đưa ra là sai

- ngụy biện lảng tránh chủ đề (fallacy of avoiding the issue)
Cách thức:
    trả lời một luận điểm bằng cách đi vòng vèo các vấn đề xung quanh, mà không trả lời các ý chính trong luận điểm đó
    rất hay được các chính trị gia sử dụng
Phản bác:
    yêu cầu tập trung và quay lại chủ đề chính đang trao đổi
    đi thẳng vào trọng tâm vấn đề khi tranh luận
Ví dụ:
    tại sao trường đh kinh tế quốc dân lại tăng học phí lên đến mức 30%

- ngụy biện vì tôi bảo vậy (just because fallacy, hay because i said so)
Cách thức:
    phán bừa và vô trách nhiệm rằng đó là “do tôi nói vậy”
    được dùng trong gia đình, khi ba mẹ dùng cách nói phi logic này để áp đảo, bắt ép con cái làm theo ý mình
Phản bác:
    phải đưa ra các bằng chứng độc lập, đáng tin cậy cho thông tin ấy của anh ta
    đuối lý nên cùn à
Ví dụ:
    nguồn là tui, chứ chẳng lẽ đi tin ở ông ta, ông tây râu xồm nào

- ngụy biện kinh nghiệm vụn vặt (anecdotal fallacy)
Cách thức:
    chỉ dựa vào các kinh nghiệm cá nhân chủ quan, vụt vặt hoặc các bằng chứng có tính chất biệt lập, không đủ phổ quát của anh ta để từ đó bác bỏ luận điểm của người trao đổi
    thông dụng của người Tây Phi
Phản bác:
    chỉ ra kinh nghiệm vụn vặt ấy chỉ là trường hợp nhỏ lẻ, không đủ phổ quát
    tìm hiểu kỹ trường hợp đặc biệt mà người ngụy biện nhắc đến là gì, vì sao lại thế
Ví dụ:
    ông nội mình hút thuốc ngày một gói mà sống tới 90 tuổi có sao đâu.
    có người vẫn bình thường, có sao đâu
    có vài trường hợp mình thấy

- ngụy biện lạm dụng từ cổ (etymological fallacy)
Cách thức:
    anh/chị ta sử dụng nghĩa cổ không còn sử dụng ấy để làm cơ sở cho luận điểm của mình
    bảo rằng nghĩa của từ nào đó đang dùng hiện nay phải tương đồng với các nghĩa cổ không (ít) được sử dụng
Phản bác:
    đặt câu hỏi về cách lý giải từ cổ “chung cư” trong bài báo liệu có chính xác hay không
    nghĩa cổ của từ đó theo lý giải trong bài báo đã không còn phù hợp và sử dụng trong đời sống nữa
    văn bản nhà nước chỉ ra nghĩa khác
Ví dụ:
    chung cư: nơi ở sau cùng

- ngụy biện mập mờ (ambiguity fallacy), nhập nhằng, đánh tráo khái niệm, chơi chữ
Cách thức:
    khi ai đó sử dụng các từ ngữ, câu chữ, cách diễn đạt không rõ nghĩa, nhập nhằng hoặc mơ hồ để làm cơ sở cho kết luận hay luận điểm thường sai trái cố ý
    rất thông dụng trong đời sống, giới chính trị gia và trong các văn bản pháp luật Tây Phi
        khi bị phát hiện thì chối
            tôi nói vậy, bạn hiểu sao cũng được
            tôi nói vậy hơi vội mà không làm rõ, xin lỗi
Phản bác:
    khi phát hiện từ mập mờ, yêu cầu họ làm rõ từ đó
    cố tình mục đích xấu, vô trách nhiệm, xâm hại đến lợi ích hợp pháp người khác
    tấn công cá nhân
Ví dụ:
    "được cho là"
        "giá điện được cho là tăng gấp 4"
    cụm từ hay dùng để ngụy biện
        các đại từ nhân xưng (“bạn”, “họ”, “chúng ta”, “chúng tôi")
            mà không rõ cụ thể là ai, những ai, số lượng
        các từ chỉ số đông (“nhân dân”, “khách hàng”, "đồng bào", "số đông", "số không nhỏ")
            không rõ ràng ai với ai, không có gì kiểm chứng
        các thuật ngữ chính trị (“tổ quốc”, “nhà nước”, “đất nước”, "dân tộc", "người dân")
            không phải ai cũng có tư cách, không phải lúc nào cũng có thể tùy tiện dùng
    bài viết được dịch từ bài viết ngôn ngữ khác nhưng không để lại thông tin bài viết gốc hoặc khó tìm, khó kiểm chứng
    ai đó nói "thực phẩm này có hàm lượng asen không an toàn", "gần 70% mẫu trong 150 mẫu (nước mắm truyền thống) được kiểm tra có tổng hàm lượng asen (thạch tín) không đạt so với tiêu chuẩn của Bộ Y tế"
        ngụy biện mập mờ và bịa đặt và vụ khống
        mục đích triệt hạ đối thủ
    vì asen vô cơ độc, nhưng asen hữu cơ không độc, vô hại. Asen hữu cơ có sẵn trong hải sản tự nhiên và nước mắm truyền thống

- ngụy biện vin vào truyền thống (appeal to tradition) / chớ vội tin chỉ vì thuộc truyền thống
Cách thức:
    chỉ vin vào suy nghĩ rằng cái gì truyền thống, cổ xưa đều tốt hơn, có lý hơn
    khá thông dụng trong suy nghĩ và tiềm thức nhiều người Tây Phi
        tôn trọng thái quá các giá trị truyền thống, trên dưới
            xem lời cha mẹ, thầy cô, người lớn luôn đúng
            nền giáo dục tôn thờ lãnh tụ thái quá
Phản bác:
    chỉ vin vào truyền thống thì chưa đủ logic để thuyết phục
    không phải cái gì có tính truyền thống cũng đúng và hợp lý
    chỉ ra điểm chưa hợp lý
Ví dụ:
    không cần, vì mấy chục năm nay có sao đâu

- ngụy biện vin vào tính di truyền (kế thừa) (genetic fallacy)
Cách thức: chỉ cho ai đó lợi dụng các yếu tố lịch sử, hay di truyền, kế thừa hoàn toàn không có tính logic nào liên quan (irrelevant) vấn đề đang bàn
Phản bác:
    làm thế nào mà có thể di truyền kế thừa được?
    bằng chứng khoa học đâu
Ví dụ:
    tính cách của hai ông vua này truyền từ đời này sang đời khác, cho đến bây giờ

   
* ngụy biện thường gặp trong gia đình Tây Phi - lỗi của các bậc ba mẹ
- ngụy biện dụng bạo lực
Ví dụ:
    mày có mặc vào không thì bảo, muốn ăn đòn à
    con không ăn cơm, là chú công an tới bắt con á
- ngụy biện lạm dụng tác phong
Ví dụ: con nít, biết gì mà nói
- ngụy biện vì tôi bảo vậy
    áp đảo, bắt ép con cái làm theo ý mình
       
* đổ lỗi cho nạn nhân
dính vài ngụy biện sau
    ngụy biện gièm pha, gây chán ghét
    ngụy biện nhét chữ vào mồm
    ngụy biện thiên vị
    ngụy biện mập mờ
    ngụy biện cắt xén thông tin
    ngụy biện công kích cá nhân
    ngụy biện rơm
    ngụy biện lảng tránh chủ đề
    ngụy biện đổi trắng thay đen: thiên vị và nhét chữ vào mồm
    ngụy biện tâng bốc

ví dụ: Không có lửa làm sao có khói