tradaduongphen
Già trâu
Washington, DC — Bốn nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết, Israel đã bí mật triển khai các đơn vị quân đội và tình báo tinh nhuệ đến Azerbaijan trong cuộc chiến với Iran. Đây là một phần thuộc mạng lưới các địa điểm bí mật khắp Trung Đông nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động chống lại Tehran.
Hai trong số các nguồn tin tiết lộ rằng các lực lượng này hoạt động tại nhiều địa điểm ở phía nam Azerbaijan, tiếp giáp với biên giới phía bắc của Iran. Tại điểm gần nhất, vị trí này chỉ cách thành phố Tabriz của Iran khoảng 60 dặm (khoảng 96 km) – nơi từng bị Israel không kích trong cuộc chiến.
Hai nguồn tin còn lại cho biết các đơn vị đặc nhiệm cũng đã được triển khai đến địa điểm này để thực hiện các nhiệm vụ thu thập tình báo và vận hành máy bay không người lái (drone), mang lại cho Israel một "đài quan sát" vô cùng giá trị để nhìn sâu vào lãnh thổ phía bắc Iran trong suốt thời gian diễn ra cuộc chiến.
Việc triển khai bí mật đến Azerbaijan, lần đầu tiên được CNN đưa tin, là một trong số nhiều vị trí quân sự mà Israel duy trì khắp Trung Đông nhằm mang lại cho quân đội nước này phạm vi tiếp cận chưa từng có. Điều này làm nổi bật vai trò của các nước láng giềng xung quanh Iran — một số nước cho phép, một số nước có lẽ là không — trong việc tiếp tay cho các hoạt động chống lại Tehran và vô tình bị cuốn vào vòng xoáy xung đột.
Các nguồn tin nói với CNN rằng các địa điểm ở Azerbaijan nằm trong số rất nhiều căn cứ và vị trí quân sự bí mật tại nhiều quốc gia, bao gồm cả Iraq, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Somaliland. Ban đầu, các lực lượng này được lên kế hoạch như các đội cứu hộ tiềm năng trong trường hợp khẩn cấp, nhưng sau đó đã được mở rộng quy mô để trở thành các vị trí thu thập tình báo và quân sự.
Tổng cộng, các đợt triển khai quân do các nguồn tin mô tả đã đặt lực lượng Israel dọc theo vành đai phía nam, phía tây và phía bắc của Iran trong cuộc chiến, mở rộng tầm hoạt động của quân đội nước này thêm hàng trăm dặm, tiến sâu vào lãnh thổ Iran. Các vị trí tiền phương này đã giúp Israel duy trì liên tiếp các làn sóng không kích vào các mục tiêu trên khắp quốc gia Hồi giáo này.
Một nguồn tin cho biết hoạt động tại Azerbaijan bao gồm vài chục binh sĩ, trong đó có các thành viên thuộc lực lượng tác chiến đặc biệt của Israel, đơn vị không vận cứu hộ và chiến đấu tinh nhuệ, cùng các nhân viên của cơ quan tình báo Mossad.
Người phát ngôn của đại sứ quán Azerbaijan tại Hoa Kỳ đã phủ nhận trong một tuyên bố gửi tới CNN: “Chúng tôi kiên quyết bác bỏ những cáo buộc vô căn cứ liên quan đến việc cho rằng lãnh thổ của Azerbaijan được sử dụng cho các hoạt động chống lại các quốc gia thứ ba”.
Sau khi bài báo này được xuất bản, Cơ quan Phát triển Truyền thông của Azerbaijan cho biết: “Việc công bố thông tin này nhằm mục đích gây hoang mang cho cộng đồng quốc tế, làm suy yếu sự ổn định khu vực và quan hệ giữa các quốc gia, đồng thời tạo ra căng thẳng trong khu vực… Những cáo buộc bịa đặt như vậy cấu thành hành vi thao túng thông tin trắng trợn”.
CNN đã liên hệ với Văn phòng Thủ tướng Israel và Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) để xin bình luận.
Trong khi đó, một nguồn tin cho biết Somaliland – vùng lãnh thổ ly khai ở Sừng châu Phi – đã cung cấp cho Israel một vị trí quân sự bổ sung, cho phép máy bay Israel có một điểm dừng chân tiềm năng trong các chuyến bay tầm xa đến Iran. Vào tháng 12, Israel đã trở thành quốc gia đầu tiên chính thức công nhận Somaliland, và UAE cũng duy trì sự hiện diện thương mại và quân sự sâu rộng tại thành phố cảng Berbera của vùng này.
CNN, đơn vị đầu tiên đưa tin về việc sử dụng các địa điểm quân sự bí mật của Israel ở Somaliland, đã liên hệ với bộ ngoại giao của vùng lãnh thổ này để xin bình luận.
Đại sứ Somaliland tại Israel, Mohamed Hag (bên trái), gặp Tổng thống Israel Isaac Herzog (bên phải), sau khi trình quốc thư tại dinh tổng thống ở Jerusalem vào ngày 18 tháng 5. Ảnh: Ohad Zwigenberg/AP
Quân đội Israel cũng duy trì hai cơ sở bí mật tại Iraq trong một giai đoạn của cuộc chiến với Iran, cung cấp cho Israel các căn cứ tiền phương để hỗ trợ hậu cần và thực hiện các hoạt động tìm kiếm cứu nạn nếu cần. Hai địa điểm ở Iraq này lần đầu tiên được báo cáo bởi Wall Street Journal và New York Times. Trong một tuyên bố, quân đội Iraq khẳng định không có "căn cứ hoặc lực lượng trái phép" nào ở nước này tính đến đầu tháng 3.
Israel cũng âm thầm triển khai một khẩu đội phòng không Vòm Sắt (Iron Dome) cùng binh lính vận hành đến UAE trong cuộc chiến với Iran (lần đầu tiên được đưa tin bởi Axios), cùng với các hệ thống phòng thủ khác. CNN trước đây từng đưa tin rằng Thủ tướng Benjamin Netanyahu, người đứng đầu Mossad và tổng tham mưu trưởng quân đội Israel đã đến thăm UAE trong thời gian diễn ra cuộc chiến. Tiết lộ này đã vấp phải sự phủ nhận mạnh mẽ về chuyến thăm từ phía UAE.
Israel từ lâu đã coi Azerbaijan là đối tác chiến lược trong cuộc chiến chống Iran, và công tác chuẩn bị đã bắt đầu từ nhiều tuần trước khi các đòn không kích mở màn cuộc chiến diễn ra. Vào giữa tháng 1, khi Iran trấn áp các cuộc biểu tình quy mô lớn bằng việc tước đi sinh mạng của nhiều người biểu tình, Israel đã chuẩn bị một sứ mệnh bí mật dọc theo biên giới Azerbaijan-Iran, hai nguồn tin am hiểu kế hoạch nói với CNN. Các nguồn tin mô tả đây là một hoạt động sơ bộ nhằm đặt nền móng cho các bước tiếp theo bằng cách lắp đặt các thiết bị nghe lén và thiết bị tình báo trong khu vực.
Israel từng lên kế hoạch thực hiện chiến dịch này dưới vỏ bọc là các đòn tấn công mở màn cuộc chiến vào giữa tháng 1. Nhưng Tổng thống Mỹ Donald Trump đã hủy bỏ các đòn không kích vào phút chót, nói rằng Iran đã đồng ý ngừng việc trấn áp người biểu biểu tình.
Israel đã tự mình tiến hành.
Không quân Israel đã sử dụng các máy bay tàng hình và lực lượng đặc nhiệm như một phần của chiến dịch lắp đặt các thiết bị này, do giới lãnh đạo chính trị Israel tin rằng các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran cầm chắc thất bại. Địa điểm thu thập tình báo này đã trở thành một phương tiện khác để Israel thu thập thông tin về các hoạt động di chuyển và cơ sở quân sự của Iran, cũng như có khả năng cảnh báo sớm về các vụ phóng tên lửa.
Chưa đầy hai tuần sau, Ngoại trưởng Israel Gideon Saar đã đến thăm Baku, gặp gỡ Tổng thống Azerbaijan và các quan chức cấp cao khác. Vào tháng 5 năm 2025, Azerbaijan cũng bí mật đứng ra tổ chức các cuộc đàm phán trực tiếp hiếm hoi giữa Israel và Syria.
Ngoại trưởng Azerbaijan Jeyhun Bayramov (bên phải) và Ngoại trưởng Israel Gideon Saar tổ chức họp báo chung sau cuộc gặp tại Baku, Azerbaijan ngày 26/1. Ảnh: Resul Rehimov/Anadolu/Getty Images
Một trong những chiến dịch quan trọng được phát động từ Azerbaijan, theo một nguồn tin, là vụ hạ sát vào ngày 4 tháng 3 đối với Rahman Moghaddam, người đứng đầu cơ quan tình báo của Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Israel cho biết nhân vật này chịu trách nhiệm lên kế hoạch cho một âm mưu ám sát nhắm vào ông Trump vào năm 2024. Một ngày sau, máy bay không người lái đã tấn công một sân bay ở vùng đất ngoại lãnh thổ Nakhchivan của Azerbaijan, làm hư hại một tòa nhà nhà ga và khiến nhiều người bị thương. Tổng thống Ilham Aliyev đổ lỗi cho Iran, gọi đây là “một hành động khủng bố” “xấu xa, hèn nhát và vô liêm sỉ”. Iran phủ nhận việc phóng các drone này.
Vào ngày 6 tháng 3, Cơ quan An ninh Quốc gia Azerbaijan thông báo rằng họ đã triệt phá một âm mưu của IRGC nhằm tấn công vào các cơ sở hạ tầng quan trọng, cũng như các mục tiêu của Israel và người Do Thái. Vài tuần sau, Israel công khai thừa nhận đây là một chiến dịch chung, có sự tham gia của Mossad, quân đội Israel và cơ quan an ninh Shin Bet.
Israel và Azerbaijan duy trì mối quan hệ chặt chẽ xoay quanh các lợi ích thương mại và quân sự. Baku cung cấp cho Israel một phần lớn lượng dầu mỏ. Đổi lại, Israel bán cho Azerbaijan các loại vũ khí tiên tiến, một số trong số đó đã được sử dụng trong các cuộc xung đột ở Nagorno-Karabakh vào năm 2016 và 2020 chống lại Armenia. Azerbaijan cũng là quốc gia nước ngoài đầu tiên mua hệ thống phòng không Vòm Sắt của Israel vào năm 2016.
“Chiến lược của Israel tại Azerbaijan vẫn có chủ ý giữ hồ sơ kín tiếng, dựa vào chuyển giao vũ khí, hợp tác tình báo và sự phụ thuộc lẫn nhau về công nghệ lâu dài trong lĩnh vực an ninh”, Gershon Kogan, một chuyên gia về Iran tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Begin-Sadat, đã viết trước khi cuộc chiến với Iran bắt đầu.
Mối quan hệ này cũng mang lại cho Azerbaijan quyền tiếp cận vào một nguồn lực ngoại giao quan trọng, theo Joshua Kucera, một nhà phân tích cấp cao tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (Crisis Group), cho phép Baku tận dụng tầm ảnh hưởng của các hành lang vận động (lobby) của Israel tại Washington, DC.
Ông Kucera nhận định: “Azerbaijan đang ngày càng cố gắng định vị mình như một cường quốc khu vực, và điều đó bao gồm cả việc đôi khi đóng vai trò như một cầu nối giữa Israel với các nước Ả Rập và các quốc gia khác”.
“Nếu Israel là một công cụ giúp Azerbaijan chống lại các nỗ lực gây bất ổn của IRGC, thì điều đó được giữ vô cùng bí mật”, Kucera nói thêm.
Hai trong số các nguồn tin tiết lộ rằng các lực lượng này hoạt động tại nhiều địa điểm ở phía nam Azerbaijan, tiếp giáp với biên giới phía bắc của Iran. Tại điểm gần nhất, vị trí này chỉ cách thành phố Tabriz của Iran khoảng 60 dặm (khoảng 96 km) – nơi từng bị Israel không kích trong cuộc chiến.
Hai nguồn tin còn lại cho biết các đơn vị đặc nhiệm cũng đã được triển khai đến địa điểm này để thực hiện các nhiệm vụ thu thập tình báo và vận hành máy bay không người lái (drone), mang lại cho Israel một "đài quan sát" vô cùng giá trị để nhìn sâu vào lãnh thổ phía bắc Iran trong suốt thời gian diễn ra cuộc chiến.
Việc triển khai bí mật đến Azerbaijan, lần đầu tiên được CNN đưa tin, là một trong số nhiều vị trí quân sự mà Israel duy trì khắp Trung Đông nhằm mang lại cho quân đội nước này phạm vi tiếp cận chưa từng có. Điều này làm nổi bật vai trò của các nước láng giềng xung quanh Iran — một số nước cho phép, một số nước có lẽ là không — trong việc tiếp tay cho các hoạt động chống lại Tehran và vô tình bị cuốn vào vòng xoáy xung đột.
Các nguồn tin nói với CNN rằng các địa điểm ở Azerbaijan nằm trong số rất nhiều căn cứ và vị trí quân sự bí mật tại nhiều quốc gia, bao gồm cả Iraq, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Somaliland. Ban đầu, các lực lượng này được lên kế hoạch như các đội cứu hộ tiềm năng trong trường hợp khẩn cấp, nhưng sau đó đã được mở rộng quy mô để trở thành các vị trí thu thập tình báo và quân sự.
Tổng cộng, các đợt triển khai quân do các nguồn tin mô tả đã đặt lực lượng Israel dọc theo vành đai phía nam, phía tây và phía bắc của Iran trong cuộc chiến, mở rộng tầm hoạt động của quân đội nước này thêm hàng trăm dặm, tiến sâu vào lãnh thổ Iran. Các vị trí tiền phương này đã giúp Israel duy trì liên tiếp các làn sóng không kích vào các mục tiêu trên khắp quốc gia Hồi giáo này.
Một nguồn tin cho biết hoạt động tại Azerbaijan bao gồm vài chục binh sĩ, trong đó có các thành viên thuộc lực lượng tác chiến đặc biệt của Israel, đơn vị không vận cứu hộ và chiến đấu tinh nhuệ, cùng các nhân viên của cơ quan tình báo Mossad.
Người phát ngôn của đại sứ quán Azerbaijan tại Hoa Kỳ đã phủ nhận trong một tuyên bố gửi tới CNN: “Chúng tôi kiên quyết bác bỏ những cáo buộc vô căn cứ liên quan đến việc cho rằng lãnh thổ của Azerbaijan được sử dụng cho các hoạt động chống lại các quốc gia thứ ba”.
Sau khi bài báo này được xuất bản, Cơ quan Phát triển Truyền thông của Azerbaijan cho biết: “Việc công bố thông tin này nhằm mục đích gây hoang mang cho cộng đồng quốc tế, làm suy yếu sự ổn định khu vực và quan hệ giữa các quốc gia, đồng thời tạo ra căng thẳng trong khu vực… Những cáo buộc bịa đặt như vậy cấu thành hành vi thao túng thông tin trắng trợn”.
CNN đã liên hệ với Văn phòng Thủ tướng Israel và Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) để xin bình luận.
Trong khi đó, một nguồn tin cho biết Somaliland – vùng lãnh thổ ly khai ở Sừng châu Phi – đã cung cấp cho Israel một vị trí quân sự bổ sung, cho phép máy bay Israel có một điểm dừng chân tiềm năng trong các chuyến bay tầm xa đến Iran. Vào tháng 12, Israel đã trở thành quốc gia đầu tiên chính thức công nhận Somaliland, và UAE cũng duy trì sự hiện diện thương mại và quân sự sâu rộng tại thành phố cảng Berbera của vùng này.
CNN, đơn vị đầu tiên đưa tin về việc sử dụng các địa điểm quân sự bí mật của Israel ở Somaliland, đã liên hệ với bộ ngoại giao của vùng lãnh thổ này để xin bình luận.
Đại sứ Somaliland tại Israel, Mohamed Hag (bên trái), gặp Tổng thống Israel Isaac Herzog (bên phải), sau khi trình quốc thư tại dinh tổng thống ở Jerusalem vào ngày 18 tháng 5. Ảnh: Ohad Zwigenberg/AP
Quân đội Israel cũng duy trì hai cơ sở bí mật tại Iraq trong một giai đoạn của cuộc chiến với Iran, cung cấp cho Israel các căn cứ tiền phương để hỗ trợ hậu cần và thực hiện các hoạt động tìm kiếm cứu nạn nếu cần. Hai địa điểm ở Iraq này lần đầu tiên được báo cáo bởi Wall Street Journal và New York Times. Trong một tuyên bố, quân đội Iraq khẳng định không có "căn cứ hoặc lực lượng trái phép" nào ở nước này tính đến đầu tháng 3.
Israel cũng âm thầm triển khai một khẩu đội phòng không Vòm Sắt (Iron Dome) cùng binh lính vận hành đến UAE trong cuộc chiến với Iran (lần đầu tiên được đưa tin bởi Axios), cùng với các hệ thống phòng thủ khác. CNN trước đây từng đưa tin rằng Thủ tướng Benjamin Netanyahu, người đứng đầu Mossad và tổng tham mưu trưởng quân đội Israel đã đến thăm UAE trong thời gian diễn ra cuộc chiến. Tiết lộ này đã vấp phải sự phủ nhận mạnh mẽ về chuyến thăm từ phía UAE.
Azerbaijan được xem là đối tác chiến lược
Sự hiện diện quân sự tại Azerbaijan đã mang lại cho Israel một căn cứ khác để tiến hành các sứ mệnh giải cứu đường không trong trường hợp phi công bị bắn rơi, cũng như các vị trí để do thám Iran.Israel từ lâu đã coi Azerbaijan là đối tác chiến lược trong cuộc chiến chống Iran, và công tác chuẩn bị đã bắt đầu từ nhiều tuần trước khi các đòn không kích mở màn cuộc chiến diễn ra. Vào giữa tháng 1, khi Iran trấn áp các cuộc biểu tình quy mô lớn bằng việc tước đi sinh mạng của nhiều người biểu tình, Israel đã chuẩn bị một sứ mệnh bí mật dọc theo biên giới Azerbaijan-Iran, hai nguồn tin am hiểu kế hoạch nói với CNN. Các nguồn tin mô tả đây là một hoạt động sơ bộ nhằm đặt nền móng cho các bước tiếp theo bằng cách lắp đặt các thiết bị nghe lén và thiết bị tình báo trong khu vực.
Israel từng lên kế hoạch thực hiện chiến dịch này dưới vỏ bọc là các đòn tấn công mở màn cuộc chiến vào giữa tháng 1. Nhưng Tổng thống Mỹ Donald Trump đã hủy bỏ các đòn không kích vào phút chót, nói rằng Iran đã đồng ý ngừng việc trấn áp người biểu biểu tình.
Israel đã tự mình tiến hành.
Không quân Israel đã sử dụng các máy bay tàng hình và lực lượng đặc nhiệm như một phần của chiến dịch lắp đặt các thiết bị này, do giới lãnh đạo chính trị Israel tin rằng các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran cầm chắc thất bại. Địa điểm thu thập tình báo này đã trở thành một phương tiện khác để Israel thu thập thông tin về các hoạt động di chuyển và cơ sở quân sự của Iran, cũng như có khả năng cảnh báo sớm về các vụ phóng tên lửa.
Chưa đầy hai tuần sau, Ngoại trưởng Israel Gideon Saar đã đến thăm Baku, gặp gỡ Tổng thống Azerbaijan và các quan chức cấp cao khác. Vào tháng 5 năm 2025, Azerbaijan cũng bí mật đứng ra tổ chức các cuộc đàm phán trực tiếp hiếm hoi giữa Israel và Syria.
Ngoại trưởng Azerbaijan Jeyhun Bayramov (bên phải) và Ngoại trưởng Israel Gideon Saar tổ chức họp báo chung sau cuộc gặp tại Baku, Azerbaijan ngày 26/1. Ảnh: Resul Rehimov/Anadolu/Getty Images
Một trong những chiến dịch quan trọng được phát động từ Azerbaijan, theo một nguồn tin, là vụ hạ sát vào ngày 4 tháng 3 đối với Rahman Moghaddam, người đứng đầu cơ quan tình báo của Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Israel cho biết nhân vật này chịu trách nhiệm lên kế hoạch cho một âm mưu ám sát nhắm vào ông Trump vào năm 2024. Một ngày sau, máy bay không người lái đã tấn công một sân bay ở vùng đất ngoại lãnh thổ Nakhchivan của Azerbaijan, làm hư hại một tòa nhà nhà ga và khiến nhiều người bị thương. Tổng thống Ilham Aliyev đổ lỗi cho Iran, gọi đây là “một hành động khủng bố” “xấu xa, hèn nhát và vô liêm sỉ”. Iran phủ nhận việc phóng các drone này.
Vào ngày 6 tháng 3, Cơ quan An ninh Quốc gia Azerbaijan thông báo rằng họ đã triệt phá một âm mưu của IRGC nhằm tấn công vào các cơ sở hạ tầng quan trọng, cũng như các mục tiêu của Israel và người Do Thái. Vài tuần sau, Israel công khai thừa nhận đây là một chiến dịch chung, có sự tham gia của Mossad, quân đội Israel và cơ quan an ninh Shin Bet.
Israel và Azerbaijan duy trì mối quan hệ chặt chẽ xoay quanh các lợi ích thương mại và quân sự. Baku cung cấp cho Israel một phần lớn lượng dầu mỏ. Đổi lại, Israel bán cho Azerbaijan các loại vũ khí tiên tiến, một số trong số đó đã được sử dụng trong các cuộc xung đột ở Nagorno-Karabakh vào năm 2016 và 2020 chống lại Armenia. Azerbaijan cũng là quốc gia nước ngoài đầu tiên mua hệ thống phòng không Vòm Sắt của Israel vào năm 2016.
“Chiến lược của Israel tại Azerbaijan vẫn có chủ ý giữ hồ sơ kín tiếng, dựa vào chuyển giao vũ khí, hợp tác tình báo và sự phụ thuộc lẫn nhau về công nghệ lâu dài trong lĩnh vực an ninh”, Gershon Kogan, một chuyên gia về Iran tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Begin-Sadat, đã viết trước khi cuộc chiến với Iran bắt đầu.
Mối quan hệ này cũng mang lại cho Azerbaijan quyền tiếp cận vào một nguồn lực ngoại giao quan trọng, theo Joshua Kucera, một nhà phân tích cấp cao tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (Crisis Group), cho phép Baku tận dụng tầm ảnh hưởng của các hành lang vận động (lobby) của Israel tại Washington, DC.
Ông Kucera nhận định: “Azerbaijan đang ngày càng cố gắng định vị mình như một cường quốc khu vực, và điều đó bao gồm cả việc đôi khi đóng vai trò như một cầu nối giữa Israel với các nước Ả Rập và các quốc gia khác”.
“Nếu Israel là một công cụ giúp Azerbaijan chống lại các nỗ lực gây bất ổn của IRGC, thì điều đó được giữ vô cùng bí mật”, Kucera nói thêm.
