Live Đặc tính của người Việt qua lăng kính của Viện nghiên cứu đế quốc Mỹ

Cách đây hơn hai mươi năm, Trung Quốc phát hành cuốn sách có tựa đề “Người Trung Quốc xấu xí” của tác giả Bá Dương (Bo Yang). Ở Mỹ có cuốn sách nổi tiếng tương tự là “The ugly American” của William J. Lederer and Eugene Burdick xuất bản năm 1958 đã trở thành cuốn sách bán chạy nhất thời đó.

Bấm để mở rộng...

10 đặc tính căn bản của người Việt theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Xã hội học Mỹ, xin tạm dịch như sau:

Cần cù lao động nhưng dễ thỏa mãn.

Thông minh, sáng tạo khi phải đối phó với những khó khăn ngắn hạn, nhưng thiếu những khả năng suy tư dài hạn và linh hoạt.

Khéo léo nhưng ít quan tâm đến sự hoàn thiện cuối cùng các thành phẩm của mình.

Vừa thực tế vừa có lý tưởng, nhưng lại không phát huy được xu hướng nào thành những nguyên lý.

Yêu thích kiến thức và hiểu biết nhanh, nhưng ít khi học sự việc từ đầu đến cuối, nên kiến thức không có hệ thống hay căn bản. Ngoài ra, người Việt không học vì lợi ích của kiến thức (lúc nhỏ học vì gia đình, lớn lên học vì sĩ diện hay vì những công việc tốt). [when small, they study because of their families; growing up, they study for the sake of prestige or good jobs]

Cởi mở và hiếu khách nhưng sự hiếu khách của họ không kéo dài.

Tiết kiệm, nhưng nhiều khi hoang phí vì những mục tiêu vô nghĩa (vì sĩ diện hay muốn phô trương). [to save face or to show off].

Có tinh thần đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau chủ yếu trong những tình huống khó khăn và nghèo đói, còn trong điều kiện tốt hơn, đặc tính này ít khi có.

Yêu hòa bình và có thể chịu đựng mọi thứ, nhưng thường không thẳng thắn vì những lý do lặt vặt, vì thế hy sinh những mục tiêu quan trọng vì lợi ích của những mục tiêu nhỏ.

Và sau cùng, thích tụ tập nhưng thiếu nối kết để tạo sức mạnh.

Bấm để mở rộng...

Người xưa cũng đã nhận ra, Học giả Trần Trọng Kim (1883 - 1953) khi viết bộ Việt Nam Sử lược, ấn hành lần đầu tiên năm 1919, cũng đã phân tích khá rõ ràng những đặc tính của người Việt và những yếu tố tạo nên những đặc tính đó.

Trong đề tựa, ông viết: “Người mình có ý lấy chuyện nước nhà làm nhỏ mọn không cần phải biết làm gì. Ấy cũng là vì xưa nay mình không có quốc văn, chung thân chỉ đi mượn tiếng người, chữ người mà học, việc gì cũng bị người ta cảm hóa, chứ tự mình thì không có cái gì là cái đặc sắc, thành ra thật rõ như câu phương ngôn: “Việc nhà thì nhác, việc chú bác thì siêng!”

Bấm để mở rộng...

Đọc cuốn “Lều chõng”, một tiểu thuyết phóng sự của nhà văn Ngô Tất Tố (1894 - 1954), chúng ta có thể thấy rõ nền học vấn của người Tàu mà người Việt rập khuôn theo đã kìm hãm con người như thế nào. Ông vốn là một nhà Nho, đã từng tham dự các kỳ thi Hương dưới triều Nguyễn, nên đã phản ánh một cách trung thực những oái ăm của các kỳ thi này và nêu lên sự sụp đổ tinh thần của những nho sĩ suốt đời lấy khoa cử làm con đường tiến thân nhưng lại bị hoàn thất vọng. “Trước là làm đẹp sau là ấm thân”.

Bài tục giao sau đây vẫn còn là tiêu chuẩn và mục tiêu thăng tiến của gia đình và con người Việt Nam:
“Con ơi! muốn nên thân người/Lắng tay nghe lấy những lời mẹ cha/Gái thì giữ việc trong nhà/Khi vào canh cửi khi ra thêu thùa/Trai thì đọc sách ngâm thơ/Dùi mài kinh sử để chờ kịp khoa/Mai sau nối được nghiệp nhà/Trước là đẹp mặt sau là ấm thân”.

Bấm để mở rộng...

Đúng như người Mỹ đã nhận xét, Người Việt vì những lý do vớ vẩn, có thể hy sinh những mục tiêu quan trọng vì lợi ích của những mục tiêu nhỏ (như kiếm chút danh chẳng hạn). [sacrifice important goals for the sake of small ones].
Người Việt thích tụ tập nhưng thiếu nối kết để tạo sức mạnh. Một người có thể hoàn thành một nhiệm vụ xuất sắc, 3 người làm thì kém, 7 người làm thì hỏng việc!

Bấm để mở rộng...