Theo chủ nghĩa Marx – Lenin, mâu thuẫn là nguồn gốc cho sự vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng. Mỗi mâu thuẫn bao hàm sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập, khiến cho sự vật, hiện tượng không thể duy trì trạng thái ban đầu. Hệ quả là mâu thuẫn cũ được giải quyết, nhường chỗ cho mâu thuẫn mới, sự vật, hiện tượng cũ cũng được thay thế bởi sự vật, hiện tượng mới. Chính sự đấu tranh này (hay nói cách khác là quá trình giải quyết mâu thuẫn) đóng vai trò là nguồn gốc thúc đẩy vận động và phát triển của mọi hiện tượng, sự vật trong vũ trụ.