Từ chuyện nhỏ như Dòng Tộc của người Việt đi. Không như người Hoa, đi tới đâu cũng mang theo tộc họ, bám vào nhau mà sống, mà làm ăn, mà che chắn lúc hoạn nạn. Người Việt thì mạnh ai nấy lo, anh em ruột còn nghi kỵ nhau từng đồng, nói gì tới họ hàng xa. Giúp đỡ thì có, nhưng chỉ quanh quẩn vài đời cho có lệ. Mà đã gọi là giúp thì thường là dúi ít tiền lúc ngặt nghèo, chứ hiếm ai chịu mở đường làm ăn hay tạo vị trí lâu dài. Thành ra dòng tộc yếu, không tích lũy được vốn xã hội, không có thế hệ sau đứng lên từ nền tảng của thế hệ trước, toàn phải tự bơi lại từ đầu.
Chuyện lớn hơn nữa là Hội đồng hương nghe tên thì sang, bước chân vào mới ngửi thấy toàn mùi lợi ích vụn vặt. Lừa tiền nhau, tranh ghế, tranh vai, khoe mẽ là chính. Ra nước ngoài thì nhiều hội biến thành ổ ăn chơi, tụ tập cho đông để tự sướng tinh thần, chứ không tạo ra được giá trị nào. Càng họp càng rối, càng đông càng nát. So với hội đồng hương của người Hoa, có kỷ luật, có quỹ chung, có mục tiêu dài hơi, thì hội người Việt chẳng khác gì mấy cái chợ tạm, ồn ào nhưng vô dụng.
Lớn hơn nữa là Văn Hóa, Văn hóa thì học Tàu mà học nửa mùa. Bê được cái lễ nghi bề ngoài, bỏ rơi cái cốt lõi là trật tự, kỷ luật và tinh thần tập thể. Học Tây cũng chẳng khá hơn. Chỉ học được cái bình đẳng trên mồm, cái tự do vô trách nhiệm, chứ không học nổi tư duy độc lập, tinh thần phản biện hay khả năng sáng tạo thật. Nhiều người trẻ nói năng cộc lốc, thiếu trên thiếu dưới, tưởng thế là hiện đại, nhưng thực chất chỉ là vô lễ được gắn mác cá tính. Cái gọi là sáng tạo thì hiếm như vàng, còn lười suy nghĩ thì đầy rẫy. Ai cũng thích đi tắt đón đầu, ăn xổi, copy cho nhanh, miễn có lợi trước mắt.
Cuối cùng đẻ ra một thứ quái thai văn hóa. Tây không ra Tây, Đông không ra Đông. Lễ nghĩa cũ thì vứt bỏ, kỷ luật mới thì không hình thành. Cá nhân thì nửa mùa, cộng đồng thì rời rạc. Mỗi người một kiểu, ai cũng nghĩ mình khôn nhưng không ai đủ tin nhau để làm việc lớn. Văn hóa rối như tơ vò, con người cũng vậy, mồm miệng thì cứng mà nền tảng thì rỗng tuếch.
Giờ nhiều người đi chùa, nhìn Hán tự không đọc nổi một chữ, thờ ai cũng chẳng hiểu, nghi lễ chỉ còn là hình thức. Mất gốc là thế. Không còn liên kết được với tổ tiên, với lịch sử tinh thần của chính mình. Nhưng trớ trêu ở chỗ, đi làm với Tây mới thấy rõ người Việt còn thua xa về teamwork và sáng tạo. Công nghệ chưa bao giờ là nước đi đầu, cũng chưa từng giữ được cái lõi trong bất kỳ lĩnh vực nào. Cái gì cũng học lỏm, copy, làm theo sau cho kịp thời thế.
Nhìn mấy công trình bất động sản mọc lên khắp nơi là thấy rõ. Kiến trúc rối loạn, biệt phủ thì to xác mà xấu đau xấu đớn. Cung điện nửa mùa, lai căng lộn xộn, xiên xẹo văn hóa. Trông chẳng khác gì đám trọc phú khoe của, lấy tiền vá vào chỗ trống trong đầu.