Chính phủ đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội, chỉ giữ lại hình phạt này với 4 tội gồm Phản bội Tổ quốc, Giết người, Khủng bố và Sản xuất trái phép chất ma túy.
Chiều 18/8, Ủy Ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến cho biết dự thảo bộ luật gồm 3 phần, 25 chương, 415 điều; so với Bộ Luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025), đã bỏ 8 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi 301 điều luật, giữ nguyên 100 điều luật.
Đề xuất mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội
Về sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến tội phạm, một là Chính phủ đề xuất mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội đối với 13 tội danh, tập trung vào các nhóm tội trật tự quản lý kinh tế; trật tự, an toàn công cộng...
Theo ông Tuyến, việc mở rộng này nhằm xử lý sớm các hành vi tuy mới ở giai đoạn chuẩn bị nhưng đã bộc lộ rõ ý chí phạm tội, có tổ chức, có công cụ, phương tiện, mục tiêu cụ thể… nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, ngăn chặn hậu quả xảy ra.
Hai là mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với 20 tội danh, tập trung vào các lĩnh vực thuế, tài chính, chứng khoán, bảo hiểm, đất đai, lao động, an toàn lao động... để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, nâng cao tính răn đe, phòng ngừa và tạo lập môi trường kinh doanh an toàn, lành mạnh.
Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến trình bày tờ trình Bộ luật Hình sự sửa đổi (Ảnh: Media Quốc hội).
Ba là bổ sung quy định về nhóm tội phạm có tổ chức và bổ sung tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức, nhằm tạo cơ sở pháp lý để phòng ngừa, xử lý sớm tội phạm, đồng thời nội luật hóa Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.
Bốn là bổ sung 9 tội danh mới, tập trung vào các lĩnh vực như trật tự quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, an toàn công cộng, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt…
Đồng thời, dự thảo bộ luật cũng bổ sung vào cấu thành của các tội danh hiện hành một số hành vi khách quan mới, đặc biệt là các tội danh trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông, lĩnh vực kinh tế, thương mại, lĩnh vực sở hữu trí tuệ...
Năm là bỏ, gộp, tách một số tội danh để bảo đảm tinh gọn, thống nhất; bảo đảm phân hóa trách nhiệm hình sự, phản ánh đúng bản chất, vai trò và mức độ nguy hiểm của từng nhóm hành vi.
Đề xuất chỉ áp dụng hình phạt tử hình với 4 tội
Chính phủ đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội, chỉ giữ lại hình phạt tử hình với 4 tội gồm Phản bội Tổ quốc, Giết người, Khủng bố và Sản xuất trái phép chất ma túy.
"Việc thu hẹp này thể chế hóa chủ trương của Đảng, phù hợp xu hướng lập pháp tiến bộ, nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp", Thứ trưởng Bộ Công an nói.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp (Ảnh: Media Quốc hội).
Chính phủ cũng đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ tại khung cơ bản đối với 10 tội danh về xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng, xâm phạm hoạt động tư pháp… phù hợp định hướng giảm hình phạt tù, mở rộng hình phạt không giam giữ.
Bên cạnh đó, dự thảo quy định người bị kết án trong thời gian chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ mà vi phạm nghĩa vụ thì có thể bị chuyển phần hình phạt còn lại thành hình phạt tù, nhằm bảo đảm hiệu lực thi hành bản án và tính nghiêm minh của pháp luật...
Về sửa đổi, bổ sung các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, Chính phủ đề xuất mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ mới, thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Đồng thời, mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang, theo dự thảo bộ luật.
Bên cạnh đó, Chính phủ bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, cho thời gian khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm gắn với điều kiện cụ thể. Trên cơ sở đó, dự thảo bổ sung căn cứ miễn trách nhiệm hình sự đối với trường hợp được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, đã khắc phục xong hậu quả và mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh.
Dự thảo bộ luật cũng quy định trong giai đoạn giải quyết tin báo, tố giác tội phạm, nếu có căn cứ miễn trách nhiệm hình sự thì có thể miễn trách nhiệm hình sự, nhằm hạn chế phát sinh thủ tục tố tụng không cần thiết, bảo đảm chính sách nhân đạo, nhân văn.
Đề nghị nghiên cứu việc hình sự hóa hoặc bổ sung tội danh riêng với nhiều hành vi mới
Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật - Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi cơ bản, toàn diện Bộ Luật Hình sự với những cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn nêu trong tờ trình của Chính phủ.
Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát, lấy ý kiến rộng rãi các chuyên gia, các cơ quan, tổ chức hữu quan, bảo đảm việc tổ chức lấy ý kiến nhân dân về dự thảo bộ luật.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật - Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra (Ảnh: Media Quốc hội).
Về bổ sung một số tội danh mới, theo ông Hiếu, có ý kiến đề nghị nghiên cứu việc hình sự hóa hoặc bổ sung tội danh riêng để xử lý các hành vi vi phạm ở một số lĩnh vực có tác động lớn đến hiệu quả quản lý Nhà nước, tác động xấu đến an ninh, trật tự xã hội, gây bức xúc dư luận thời gian qua.
Những hành vi này gồm vi phạm quy định về điều khiển tàu bay không người lái hoặc phương tiện bay khác; vi phạm quy định về định giá, thẩm định giá (lĩnh vực quản lý giá); vi phạm quy định của pháp luật về kiểm toán (lĩnh vực kiểm toán độc lập); vi phạm các quy định của pháp luật việc thi, kiểm tra, đánh giá, tuyển sinh, đào tạo (lĩnh vực giáo dục, đào tạo).
10 tội đang áp dụng án tử hình hiện nay gồm: Phản bội Tổ quốc; Bạo loạn; Khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân; Giết người; Hiếp dâm người dưới 16 tuổi; Sản xuất trái phép chất ma túy; Mua bán trái phép chất ma túy; Khủng bố; Chống loài người; Tội phạm chiến tranh.
