Tính Giao
Giang hồ mạng 5.0
Đề xuất Khải hoàn môn bên hồ Hoàn Kiếm: Biểu tượng mới không thể chỉ là một khoảng trống để đặt vào
Đề xuất 'Khải hoàn môn' bên cạnh hồ Hoàn Kiếm đang được Hà Nội lấy ý kiến rộng rãi, đặt ra bài toán lớn hơn một công trình: Hà Nội sẽ ứng xử thế nào với không gian biểu tượng?
danviet.vn
Đề xuất “Khải hoàn môn” bên cạnh hồ Hoàn Kiếm đang được Hà Nội lấy ý kiến rộng rãi, đặt ra bài toán lớn hơn một công trình: Hà Nội sẽ ứng xử thế nào với không gian biểu tượng?
https://www.facebook.com/sharer/sha...-la-mot-khoang-trong-de-dat-vao-d1458162.html
UBND phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam (Hà Nội) đang lấy ý kiến cộng đồng dân cư về phương án điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận. Trong số những nội dung được quan tâm, đề xuất xây dựng công trình biểu tượng mang tên “Khải hoàn môn” tại khu vực quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục đang thu hút nhiều ý kiến.
Trao đổi với phóng viên Dân Việt, KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Kiến trúc sư trưởng TP Hà Nội, cho rằng trước khi bàn công trình này đẹp hay xấu, cần trả lời câu hỏi căn bản hơn: nó có ý nghĩa gì, nằm ở đâu và đóng vai trò gì trong tổng thể không gian hồ Hoàn Kiếm?
Hồ Hoàn Kiếm không phải một không gian để bắt đầu lại từ đầu
Theo KTS Đào Ngọc Nghiêm, hồ Hoàn Kiếm là một trong những không gian đặc biệt nhất của Hà Nội, đồng thời mang ý nghĩa biểu tượng đối với cả nước. Đặc biệt, không gian kiến trúc của khu vực hồ Hoàn Kiếm không chỉ được người dân Thủ đô mà còn được người dân cả nước đặc biệt quan tâm; nhiều thế hệ lãnh đạo Đảng, Nhà nước cũng dành sự quan tâm cho nơi đây.Vì vậy, bất kỳ thay đổi nào về quy hoạch, kiến trúc hay cảnh quan tại đây đều cần được cân nhắc ở mức độ đặc biệt thận trọng.
Ông nhấn mạnh, việc Hà Nội nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm trong giai đoạn phát triển mới là cần thiết. Tuy nhiên, đây không phải không gian có thể nghiên cứu lại từ con số 0.
Qua nhiều giai đoạn phát triển, hồ Hoàn Kiếm luôn giữ vị trí quan trọng trong các đồ án quy hoạch của Thủ đô. Từ khoảng giữa những năm 1990, Hà Nội đã có quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận. Sau đó, hàng loạt đề tài khoa học, đồ án quy hoạch chi tiết, thiết kế đô thị tiếp tục được thực hiện.
Các nghiên cứu từng đi sâu vào nhiều lớp giá trị: bảo tồn kiến trúc, khai thác quỹ đất ven hồ, hạ tầng kỹ thuật, cây xanh, mặt nước, giao thông và những điểm nhấn như Tháp Rùa, Tháp Bút, đền Ngọc Sơn. Những tuyến phố Hàng Khay, Tràng Tiền, Tràng Thi, Đinh Tiên Hoàng cũng từng được nghiên cứu, chỉnh trang trong nhiều giai đoạn.
“Có thể nói gần 50 năm qua, khu vực hồ Hoàn Kiếm đã được nghiên cứu rất kỹ. Vì vậy, khi đặt ra yêu cầu điều chỉnh trong giai đoạn mới, việc đầu tiên phải làm là nhận diện đầy đủ những giá trị đã có”, ông Nghiêm nhấn mạnh.
Điều quan trọng, theo vị chuyên gia này, là hồ Hoàn Kiếm không được tạo nên bởi một vài công trình đơn lẻ. Giá trị của nơi này nằm trong tổng hòa giữa không gian công cộng, kiến trúc, di sản, cây xanh, mặt nước và hệ thống giao thông bao quanh.
Mỗi lớp không gian lại gắn với một giai đoạn lịch sử và ký ức đô thị của nhiều thế hệ. Bởi vậy, nếu không nhận diện đầy đủ những giá trị ấy, việc can thiệp rất dễ làm đứt gãy mạch phát triển vốn có.
Không thể chỉ chọn giữa “giữ” và “phá”
KTS Đào Ngọc Nghiêm cho biết thêm, trong lịch sử quy hoạch hồ Hoàn Kiếm từng có nhiều ý tưởng được nghiên cứu công phu, thậm chí tổ chức thi tuyển và lựa chọn phương án nhưng cuối cùng không thể triển khai, như phương án chỉnh sửa Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, bố trí cột mốc số 0 bên hồ Hoàn Kiếm hay khôi phục giá trị di sản tàu điện.
Những trường hợp đó, theo ông, chính là một phần dữ liệu cần được nhìn lại trước khi đưa ra quyết định mới. “Chúng ta phải biết cái gì cần kế thừa, cái gì có thể thay đổi và vì sao những đề xuất trước đây không thực hiện được. Nếu không nhìn lại những bài học đó thì rất dễ lặp lại”, KTS Đào Ngọc Nghiêm nói.
Với những công trình đang được đặt vấn đề hạ giải, cải tạo quanh hồ Hoàn Kiếm, cách tiếp cận cũng không nên đơn giản là “giữ hay phá”.
Trong quá khứ, trụ sở UBND thành phố, nhà bưu điện và một số công trình khác từng được nghiên cứu phương án chỉnh trang, thay đổi. Có công trình sau khi cải tạo tạo hiệu quả tích cực cho cảnh quan, nhưng cũng có phương án được nghiên cứu, lựa chọn mà chưa thể triển khai. Trụ sở HĐND, UBND thành phố là một trường hợp đó.
Theo KTS Đào Ngọc Nghiêm, cần đánh giá từng công trình trên nhiều phương diện: giá trị kiến trúc, lịch sử hình thành, ký ức đô thị và mối quan hệ với toàn bộ cảnh quan hồ Hoàn Kiếm.
“Có những cây xanh mang giá trị truyền thống, có những công trình gắn với các sự kiện lịch sử. Những yếu tố đó phải được nhận diện đầy đủ trước khi quyết định ứng xử như thế nào”, ông lưu ý.
Ngay cả mặt nước hồ Hoàn Kiếm cũng cần được nhìn rộng hơn câu chuyện chỉnh trang cảnh quan. Quy hoạch phải tính đến đa dạng sinh học, hệ sinh thái và khả năng tổ chức một không gian đô thị bền vững.
“Khải hoàn môn” và câu hỏi về vị trí
Đối với khu vực quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, KTS Đào Ngọc Nghiêm cho biết nơi đây từng được nghiên cứu và tổ chức thi tuyển phương án cải tạo nhằm tăng kết nối với trục Hàng Đào - Hàng Ngang - Hàng Đường và không gian hồ Hoàn Kiếm.
Một phương án từng được lựa chọn nhưng quá trình triển khai sau đó không diễn ra như kỳ vọng do còn những ý kiến khác nhau về mức độ hài hòa với cảnh quan.
Ý tưởng đặt cột mốc số 0 tại khu vực hồ Gươm cũng từng được đề cập nhưng chưa thực hiện.
Những tiền lệ đó cho thấy một vấn đề: bất cứ biểu tượng mới nào xuất hiện tại trung tâm hồ Hoàn Kiếm đều phải có lý giải đủ sức thuyết phục.
Với đề xuất “Khải hoàn môn”, KTS Đào Ngọc Nghiêm đặc biệt lưu ý ngay từ tên gọi. “Môn” có nghĩa là cánh cửa, điểm bước vào. Vì vậy, một “Khải hoàn môn” không thể được xem đơn thuần như một vật thể kiến trúc độc lập, mà phải gắn với cấu trúc không gian, trục đô thị và câu chuyện lịch sử xung quanh.
Ở nhiều thành phố trên thế giới, những công trình mang tên “Khải hoàn môn” nổi tiếng đều gắn với một bối cảnh lịch sử và trục không gian cụ thể. Chúng không đơn thuần được đặt vào một vị trí còn trống để tạo điểm nhấn.
“Hà Nội cũng cần trả lời câu hỏi của riêng mình: nếu có ‘Khải hoàn môn’ thì nên nằm ở đâu, đóng vai trò gì trong tổng thể không gian và mang lại giá trị gì cho hồ Hoàn Kiếm?”, ông Nghiêm đặt vấn đề.
Theo ông, cần làm rõ vì sao công trình “Khải hoàn môn” phải đặt ở vị trí đó, nó tạo ra giá trị gì và có thực sự trở thành một biểu tượng của Hà Nội hay không. Bởi lẽ, việc đặt một biểu tượng mới tại hồ Hoàn Kiếm không chỉ là vấn đề của người Hà Nội mà còn được người dân cả nước và quốc tế quan tâm.
Văn hiến, văn minh và sáng tạo
Từ góc nhìn quy hoạch, KTS Đào Ngọc Nghiêm cho rằng mọi phương án tương lai cho hồ Hoàn Kiếm cần dung hòa ba yếu tố: văn hiến, văn minh và sáng tạo. “Văn hiến” là những giá trị lịch sử, văn hóa đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ. “Văn minh” là khả năng tiếp thu kinh nghiệm tiến bộ của thế giới. Còn “sáng tạo” là năng lực tìm ra những lời giải mới cho nhu cầu phát triển của Hà Nội.Theo ông, thế giới có nhiều mô hình quảng trường, không gian trung tâm đô thị gắn với hồ nước, sông và cảnh quan tự nhiên. Hà Nội có thể học hỏi, nhưng không nên sao chép máy móc.
Một mô hình thành công ở thành phố khác chưa chắc phù hợp với hồ Hoàn Kiếm, bởi mỗi đô thị có lịch sử, văn hóa và cấu trúc riêng. Ngược lại, những bài học chưa thành công cũng cần được nghiên cứu để tránh lặp lại.
“Mỗi giai đoạn đều để lại dấu ấn. Điều quan trọng là làm sao để các lớp kiến trúc tạo thành một mạch lịch sử liên tục, hài hòa, chứ không bị đứt gãy”, ông Nghiêm nhìn nhận.
Để tìm được lời giải đó, ông cho rằng Hà Nội cần mở rộng hơn nữa quá trình phản biện, huy động các chuyên gia chuyên ngành sâu và những người từng trực tiếp nghiên cứu, quản lý đô thị Thủ đô. Hội thảo chuyên môn, phản biện độc lập và hội đồng thẩm định với các chuyên gia am hiểu từng lĩnh vực sẽ giúp những quyết định cuối cùng có cơ sở vững chắc hơn.
Bởi với hồ Hoàn Kiếm, một phương án có thể rất đẹp trên bản vẽ nhưng chưa chắc phù hợp với đời sống đô thị thực tế. Kết lại, KTS Đào Ngọc Nghiêm cho rằng, trước một không gian đặc biệt nhạy cảm về lịch sử, văn hóa và cảnh quan như hồ Hoàn Kiếm, mọi can thiệp lớn đều cần được nghiên cứu kỹ, phản biện đầy đủ và lấy ý kiến rộng rãi trước khi quyết định.
