Tính Giao
Thích phó đà
Các tật của nhà Nho đại khái như sau:
1. Tính lười nhác, làm việc gì không mấy ông chịu chăm chút siêng năng. Đi đâu thì lạng khạng rẽ ràng. Sáng không dậy được sớm, mà đứng dậy thì làm thế nào cũng phải ngồi ngáp một lúc, rồi nào hút thuốc, nào nuống nước, nào ăn trầu, nào rửa mặt, sau mới nhắc mình lên được mà ra ngoài.
2. Tính nhút nhát, động làm việc gì thì lo trước nghĩ sau, không dám quả quyết làm ngay. Thí dụ như chưa đi buôn đã lo lỗ vốn, chưa làm ruộng đã sợ mất mùa. Quanh năm chỉ ngồi một xó không được một trò gì.
3. Hay nghĩ viển vông mà không lo việc trước mắt, Tiền sờ túi không một xu mà vẫn gật gù đánh chén, sánh mình với Lý Bạch, Lưu Linh. Gạo trong nhà không còn một hột mà vẫn lải nhải ngâm thơ, tỉ(1) mình với Đào Tiềm, Đỗ Phủ. Học thì chẳng được một điều gì thực dụng mà vẫn tự đắc là tai thánh mắt hiền(2). Nói khoác thì một tấc đến trời, mà rút lại mười voi không được bát nước xáo.
4. Ngoại giả các tính ấy, lại còn một tính rất làm cho hại việc là tính cẩu thả. Xem điều gì hoặc làm việc gì, chỉ cầu cho xong việc, chớ không chịu biết cho đến nơi đến chốn hoặc làm cho thực kình chỉ(3) vững vàng. Lại một tính tự mãn tự túc, học chưa ra gì đã lấy làm khôn; tài độ một mẩu con đã cho là giỏi. Vì các tính ấy mà làm cho ngăn trở sự tiến hóa.
... Mấy thói trên là thói xấu ở trong tâm tính, lại còn nay chè mai chén, nay hát mai hỏng, nay tổ tôm mai tài bàn thì lại càng hủ lắm.
(1) So sánh.
(2) Người có tài có đức.
(3) Tạm hiểu: đạt tới chuẩn mực.
1. Tính lười nhác, làm việc gì không mấy ông chịu chăm chút siêng năng. Đi đâu thì lạng khạng rẽ ràng. Sáng không dậy được sớm, mà đứng dậy thì làm thế nào cũng phải ngồi ngáp một lúc, rồi nào hút thuốc, nào nuống nước, nào ăn trầu, nào rửa mặt, sau mới nhắc mình lên được mà ra ngoài.
2. Tính nhút nhát, động làm việc gì thì lo trước nghĩ sau, không dám quả quyết làm ngay. Thí dụ như chưa đi buôn đã lo lỗ vốn, chưa làm ruộng đã sợ mất mùa. Quanh năm chỉ ngồi một xó không được một trò gì.
3. Hay nghĩ viển vông mà không lo việc trước mắt, Tiền sờ túi không một xu mà vẫn gật gù đánh chén, sánh mình với Lý Bạch, Lưu Linh. Gạo trong nhà không còn một hột mà vẫn lải nhải ngâm thơ, tỉ(1) mình với Đào Tiềm, Đỗ Phủ. Học thì chẳng được một điều gì thực dụng mà vẫn tự đắc là tai thánh mắt hiền(2). Nói khoác thì một tấc đến trời, mà rút lại mười voi không được bát nước xáo.
4. Ngoại giả các tính ấy, lại còn một tính rất làm cho hại việc là tính cẩu thả. Xem điều gì hoặc làm việc gì, chỉ cầu cho xong việc, chớ không chịu biết cho đến nơi đến chốn hoặc làm cho thực kình chỉ(3) vững vàng. Lại một tính tự mãn tự túc, học chưa ra gì đã lấy làm khôn; tài độ một mẩu con đã cho là giỏi. Vì các tính ấy mà làm cho ngăn trở sự tiến hóa.
... Mấy thói trên là thói xấu ở trong tâm tính, lại còn nay chè mai chén, nay hát mai hỏng, nay tổ tôm mai tài bàn thì lại càng hủ lắm.
Nguyễn Văn Vĩnh
Nhà Nho, Đông Dương Tạp Chí, 1914
Nhà Nho, Đông Dương Tạp Chí, 1914
(1) So sánh.
(2) Người có tài có đức.
(3) Tạm hiểu: đạt tới chuẩn mực.
vậy mà cụ nho Nguyễn Sinh Sắc lại đào tạo ra được Bác Hồ thiện chiến quá.
