SUS304
Chú bộ đội
Do cách nghĩ (hoặc tuyên truyền) lấy hình mẫu Ethiopia là một quốc gia châu Phi lạc hậu lại đánh bại được thực dân phương Tây, nên đôi khi nó khiến người ta không nhìn nhận đúng hết về nước này. Có một sự thật rằng Ethiopia đã có danh xưng "Đế quốc" (Эфиопская империя, Ethiopian Empire) trong suốt thời gian tồn tại của mình, với các vua cai trị đều xưng Hoàng đế.
Và không chỉ là danh xưng kiểu Việt Nam 1945, lịch sử tồn tại của Đế quốc Ethiopia cũng cho thấy họ không hề bôi nhọ danh xưng này.
Trong các tài liệu tiếng khác (như wiki tiếng Anh, Việt) bạn sẽ thấy nó tính thời điểm "Đế quốc Ethiopia" bắt đầu năm 1270, là thời điểm triều đại Solomon thành lập. Thế nhưng một số tài liệu tiếng Nga sẽ lấy mốc ngay từ năm 980, thời điểm Menelik I bán huyền thoại xưng "Hoàng đế" (император) của triều đại Solomon.
Thời bấy giờ, sau sự sụp đổ của nước Askum cổ, vùng đất Ethiopia phát triển theo 2 hướng song song, liên quan tới 2 tôn giáo: Hồi và Cơ Đốc. Người Cơ đốc giáo thì lập ra triều Zagwe, còn người Hồi giáo lập ra triều Makhzumi.
Sau đó một thời gian, tới năm 1270 người Cơ đốc lật đổ triều Zagwe, thay thế (hoặc khôi phục) triều Solomon. Vua của triều Solomon này xưng Hoàng đế và do đó các tài liệu ngày nay sẽ lấy năm 1270 này làm mốc hình thành Đế quốc Ethiopia. Song song với đó, người Hồi giáo cũng thay triều Makhzumi của mình bằng Vương quốc Yifat (không dám xưng Đế quốc).
Tới thế kỷ 16, xung đột giữa 2 nhánh phát triển mới bùng lên, do sự phát triển mạnh mẽ của người Somalia từ phía Đông. Người Somalia lập nên Vương quốc Adal và phát động cuộc chiến mở đầu cho mối thâm thù Somalia-Ethiopia kéo dài mãi.
Trong cuộc chiến này, nước Adal đã rước quân Ottoman vào để lấy thịt đè người, nhờ vậy đánh bại được Ethiopia, chiếm đóng nước này khoảng 40 năm.
Nhưng Ethiopia cũng không vừa, họ liên hệ với Đế quốc Bồ Đào Nha (lúc này đang kình địch với Ottoman). Với sự giúp đỡ về kỹ thuật hiện đại của Bồ Đào Nha, bất chấp quân số ít hơn, Ethiopia vẫn bật ngược lại Adal, đánh vào tận thủ đô nước này. Nhưng đúng lúc quan trọng nhất, vua của Ethiopia lại cosplay Trần Duệ Tông.
Sau khi Adal bị đánh không thể ngóc đầu lên, Ottoman trực tiếp nhảy vào đánh Ethiopia. Dù không thể đánh bại hoàn toàn Ethiopia nhưng Ottoman cũng kịp đoạt đường ra biển của nước này.
Thời gian sau đó, Đế quốc Ethiopia trải qua 1 thời gian ngắn bất ổn chính trị, nhưng mau chóng phục hồi dưới thời Hoàng đế Tewodros II. Đây là thời kỳ thực dân châu Âu đã xâm nhập, nhưng Ethiopia không những cam chịu bị xâm lược, họ còn sẵn sàng ra đánh ngang cơ với thực dân để giành đất. Không may, trong chiến tranh với người Anh, Tewodros II tử trận, nhưng người Anh cũng không dám làm gì Ethiopia.
Dù sao, sau đó một chư hầu của Ethiopia là vua Menelik II của nước Shoa đã thay thế ngôi vị Hoàng đế, tiếp tục đánh ngang cơ với thực dân và đại thắng quân Ý trong cuộc chiến lừng danh mà chúng ta đã biết. Menelik II không những thế, còn nhân quân bài "chống thực dân" để mang quân xâm chiếm các nước láng giềng, mở rộng lãnh thổ Ethiopia lên 3 lần từ năm 1879 tới 1904. Cho đến cuối thời Menelik II, người ta nhìn thấy các phái đoàn Đế quốc Anh, Pháp cắp vali tới Ethiopia ký hiệp ước phân chia lãnh thổ, rõ ràng đối xử với Ethiopia như một Đế quốc ngang cơ.
- Phạm Đăng -
Và không chỉ là danh xưng kiểu Việt Nam 1945, lịch sử tồn tại của Đế quốc Ethiopia cũng cho thấy họ không hề bôi nhọ danh xưng này.
Trong các tài liệu tiếng khác (như wiki tiếng Anh, Việt) bạn sẽ thấy nó tính thời điểm "Đế quốc Ethiopia" bắt đầu năm 1270, là thời điểm triều đại Solomon thành lập. Thế nhưng một số tài liệu tiếng Nga sẽ lấy mốc ngay từ năm 980, thời điểm Menelik I bán huyền thoại xưng "Hoàng đế" (император) của triều đại Solomon.
Thời bấy giờ, sau sự sụp đổ của nước Askum cổ, vùng đất Ethiopia phát triển theo 2 hướng song song, liên quan tới 2 tôn giáo: Hồi và Cơ Đốc. Người Cơ đốc giáo thì lập ra triều Zagwe, còn người Hồi giáo lập ra triều Makhzumi.
Sau đó một thời gian, tới năm 1270 người Cơ đốc lật đổ triều Zagwe, thay thế (hoặc khôi phục) triều Solomon. Vua của triều Solomon này xưng Hoàng đế và do đó các tài liệu ngày nay sẽ lấy năm 1270 này làm mốc hình thành Đế quốc Ethiopia. Song song với đó, người Hồi giáo cũng thay triều Makhzumi của mình bằng Vương quốc Yifat (không dám xưng Đế quốc).
Tới thế kỷ 16, xung đột giữa 2 nhánh phát triển mới bùng lên, do sự phát triển mạnh mẽ của người Somalia từ phía Đông. Người Somalia lập nên Vương quốc Adal và phát động cuộc chiến mở đầu cho mối thâm thù Somalia-Ethiopia kéo dài mãi.
Trong cuộc chiến này, nước Adal đã rước quân Ottoman vào để lấy thịt đè người, nhờ vậy đánh bại được Ethiopia, chiếm đóng nước này khoảng 40 năm.
Nhưng Ethiopia cũng không vừa, họ liên hệ với Đế quốc Bồ Đào Nha (lúc này đang kình địch với Ottoman). Với sự giúp đỡ về kỹ thuật hiện đại của Bồ Đào Nha, bất chấp quân số ít hơn, Ethiopia vẫn bật ngược lại Adal, đánh vào tận thủ đô nước này. Nhưng đúng lúc quan trọng nhất, vua của Ethiopia lại cosplay Trần Duệ Tông.
Sau khi Adal bị đánh không thể ngóc đầu lên, Ottoman trực tiếp nhảy vào đánh Ethiopia. Dù không thể đánh bại hoàn toàn Ethiopia nhưng Ottoman cũng kịp đoạt đường ra biển của nước này.
Thời gian sau đó, Đế quốc Ethiopia trải qua 1 thời gian ngắn bất ổn chính trị, nhưng mau chóng phục hồi dưới thời Hoàng đế Tewodros II. Đây là thời kỳ thực dân châu Âu đã xâm nhập, nhưng Ethiopia không những cam chịu bị xâm lược, họ còn sẵn sàng ra đánh ngang cơ với thực dân để giành đất. Không may, trong chiến tranh với người Anh, Tewodros II tử trận, nhưng người Anh cũng không dám làm gì Ethiopia.
Dù sao, sau đó một chư hầu của Ethiopia là vua Menelik II của nước Shoa đã thay thế ngôi vị Hoàng đế, tiếp tục đánh ngang cơ với thực dân và đại thắng quân Ý trong cuộc chiến lừng danh mà chúng ta đã biết. Menelik II không những thế, còn nhân quân bài "chống thực dân" để mang quân xâm chiếm các nước láng giềng, mở rộng lãnh thổ Ethiopia lên 3 lần từ năm 1879 tới 1904. Cho đến cuối thời Menelik II, người ta nhìn thấy các phái đoàn Đế quốc Anh, Pháp cắp vali tới Ethiopia ký hiệp ước phân chia lãnh thổ, rõ ràng đối xử với Ethiopia như một Đế quốc ngang cơ.
- Phạm Đăng -
