xamvuivee
Trai thôn
Giải phẫu cỗ máy toàn trị — từ tuyên truyền, “thế lực thù địch”, luật pháp và mật vụ cho đến khoảnh khắc con người bắt đầu tự kiểm duyệt chính mình.
Hãy thử tưởng tượng một điều rất đơn giản.
Ngày mai thức dậy, một đất nước không còn bất kỳ “thế lực thù địch” nào.
Không còn phản động.
Không còn gián điệp.
Không còn kẻ phá hoại.
Không còn âm mưu lật đổ.
Không còn những nhóm người bị cho là đang ngày đêm tìm cách hủy diệt quốc gia.
Mọi kẻ thù đều đã biến mất.
Vậy chuyện gì sẽ xảy ra?
Có lẽ lần đầu tiên, người dân sẽ có thời gian để quay lại nhìn chính bộ máy đang cai trị mình và đặt một câu hỏi rất khó chịu:
Nếu không còn ai đe dọa chúng ta nữa, tại sao chúng ta vẫn cần một hệ thống kiểm soát khổng lồ như thế này?
Tại sao vẫn cần kiểm duyệt?
Tại sao vẫn cần giám sát?
Tại sao một bài viết có thể trở thành vấn đề an ninh?
Tại sao một câu hỏi lại có thể nguy hiểm?
Tại sao những người bất đồng phải bị theo dõi?
Và tại sao quyền lực vẫn phải tập trung vào một nhóm người gần như không thể bị thay thế?
Đây chính là nghịch lý nằm ở trung tâm của nhiều chế độ toàn trị:
Kẻ thù tưởng như là thứ chế độ muốn tiêu diệt.
Nhưng đôi khi, kẻ thù lại chính là thứ chế độ cần để tồn tại.
1. Chiếc mặt nạ đầu tiên: “Chúng tôi chính là nhân dân”
Không có chế độ toàn trị nào bước ra trước công chúng và nói:“Hãy trao cho chúng tôi quyền lực tuyệt đối bởi vì chúng tôi muốn cai trị các bạn.”
Quyền lực luôn cần một câu chuyện đẹp hơn.
Nó nhân danh cách mạng.
Nhân danh dân tộc.
Nhân danh giai cấp.
Nhân danh trật tự.
Nhân danh an ninh.
Nhân danh tương lai.
Nhân danh sự sống còn của đất nước.
Rồi từ từ xuất hiện một phép đánh tráo cực kỳ quan trọng:
chế độ được đồng nhất với quốc gia.
Từ đó:
Phản đối một chính sách không còn đơn thuần là phản đối một chính sách.
Chỉ trích lãnh đạo không còn đơn thuần là chỉ trích một người nắm quyền.
Đòi thay đổi hệ thống không còn đơn thuần là một quan điểm chính trị.
Tất cả có thể được chuyển hóa thành:
chống đất nước.
Đó là một trong những bước đầu tiên của toàn trị.
Bởi khi một chính quyền thành công trong việc khiến người dân tin rằng chế độ và tổ quốc là một, nó đã dựng nên chiếc khiên gần như hoàn hảo.
Mọi lời chỉ trích nhằm vào quyền lực đều có thể bị biến thành một cuộc tấn công nhằm vào cộng đồng.
Và từ khoảnh khắc ấy, chính quyền không còn phải bảo vệ mình.
Nhân dân sẽ bắt đầu bảo vệ chính quyền thay cho chính quyền.
2. Sau đó, quyền lực phải chiếm quyền định nghĩa sự thật
Một chế độ độc đoán có thể chỉ muốn bạn im lặng.Nhưng một hệ thống toàn trị tham vọng hơn.
Nó không chỉ muốn kiểm soát những gì bạn nói.
Nó muốn kiểm soát cách bạn hiểu thế giới.
Báo chí nói một câu chuyện.
Truyền hình lặp lại câu chuyện ấy.
Nhà trường dạy câu chuyện ấy.
Sách giáo khoa củng cố câu chuyện ấy.
Điện ảnh kể lại câu chuyện ấy.
Các nghi lễ chính trị biến câu chuyện ấy thành ký ức tập thể.
Và những phiên bản khác của thực tại dần dần không còn được xem là những lập luận cần tranh luận.
Chúng được gắn nhãn.
Sai trái.
Nguy hiểm.
Xuyên tạc.
Phản động.
Thù địch.
Đức Quốc xã hiểu rất rõ sức mạnh này. Tuyên truyền không chỉ ca ngợi chế độ; nó còn giúp xác định ai thuộc về “cộng đồng dân tộc” và ai phải bị loại ra khỏi cộng đồng ấy. Luật pháp và tuyên truyền cùng tham gia vào quá trình biến những nhóm người thành “kẻ thù”.
Đây là điều khiến độc quyền thông tin trở nên đáng sợ.
Không phải bởi quyền lực có thể biến một lời nói dối thành sự thật.
Nó không thể.
Nhưng nó có thể khiến hàng triệu người không còn được tiếp xúc với bất kỳ cách giải thích nào khác.
Và khi một thế hệ lớn lên chỉ với một phiên bản của lịch sử, một hệ thống giá trị và một nguồn chính danh duy nhất, sự kiểm duyệt không còn giống sự kiểm duyệt nữa.
Nó bắt đầu giống như…
thực tại.
3. Nhưng mọi cỗ máy quyền lực đều cần một kẻ thù
Một xã hội bình thường có đối thủ chính trị.Một hệ thống toàn trị cần một thứ lớn hơn:
một mối đe dọa hiện sinh.
Một kẻ thù khiến người dân tin rằng mọi thứ họ có thể mất bất cứ lúc nào.
Bởi quyền lực càng đặc biệt thì lý do biện minh cho quyền lực ấy cũng phải càng đặc biệt.
Bạn không thể yêu cầu cả một dân tộc hy sinh tự do chỉ để giải quyết một vấn đề bình thường.
Nhưng bạn có thể yêu cầu họ hy sinh tự do nếu nói rằng:
Tổ quốc đang lâm nguy.
Từ đây, một công thức rất thuận tiện xuất hiện:
Kiểm duyệt trở thành bảo vệ thông tin.
Giám sát trở thành bảo vệ an ninh.
Đàn áp trở thành giữ ổn định.
Bắt giữ trở thành ngăn chặn âm mưu.
Bịt miệng trở thành bảo vệ đoàn kết dân tộc.
Và quyền lực càng được mở rộng, kẻ thù càng phải nguy hiểm.
Nhưng có một vấn đề.
Điều gì xảy ra nếu kẻ thù ngoài đời thực không đủ lớn?
4. Nếu kẻ thù không đủ lớn, hãy làm cho nó lớn hơn
Đây là lúc ranh giới giữa an ninh và tuyên truyền bắt đầu biến mất.Một cá nhân có thể trở thành một “đường dây”.
Một nhóm nhỏ có thể trở thành một “tổ chức”.
Một bài viết có thể trở thành một “chiến dịch”.
Một thất bại của bộ máy có thể được giải thích bằng “phá hoại”.
Một cuộc biểu tình có thể được mô tả như bằng chứng của một kế hoạch lớn hơn rất nhiều.
Không phải mọi mối đe dọa từ bên ngoài đều giả.
Các quốc gia thực sự có gián điệp.
Thực sự có can thiệp nước ngoài.
Thực sự có những nhóm bạo lực.
Điểm phân biệt nằm ở một nơi khác:
Trong một xã hội có các định chế độc lập, tuyên bố của nhà nước có thể bị báo chí, tòa án, quốc hội, giới học thuật và công chúng chất vấn.
Trong một hệ thống toàn trị, chính bộ máy đưa ra cáo buộc đồng thời kiểm soát phần lớn những thiết chế có khả năng kiểm chứng cáo buộc đó.
Và đây là lúc câu hỏi quan trọng không còn là:
“Có kẻ thù hay không?”
Mà là:
“Ai có quyền quyết định ai là kẻ thù?”
5. Và đôi khi, quyền lực không chỉ tìm kẻ thù. Nó tạo ra cả sân khấu cho kẻ thù xuất hiện
Một trong những ví dụ lạnh người nhất đến từ Liên Xô thời kỳ đầu.Trong chiến dịch thường được gọi là Operation Trust, cơ quan an ninh Xô viết bí mật kiểm soát một tổ chức chống Bolshevik, sử dụng nó để thu hút những thành phần chống chính quyền trong và ngoài Liên Xô, qua đó xác định mạng lưới và vô hiệu hóa đối thủ.
Hãy suy nghĩ về cấu trúc của cái bẫy này.
Một người chống chế độ muốn tìm những người giống mình.
Họ tìm thấy một tổ chức bí mật.
Tổ chức ấy nói đúng ngôn ngữ họ muốn nghe.
Nó có mạng lưới.
Có kế hoạch.
Có những người dường như đáng tin.
Họ bước vào.
Họ giới thiệu bạn bè.
Họ tiết lộ suy nghĩ.
Họ tiết lộ các mối quan hệ.
Họ tự mở toàn bộ mạng lưới của mình.
Rồi đến cuối cùng mới phát hiện:
cánh cửa dẫn vào phong trào chống chế độ lại do chính mật vụ của chế độ dựng lên.
Đây là cấp độ quyền lực hoàn toàn khác.
Không cần đi tìm tất cả những người chống mình.
Hãy xây cho họ một ngôi nhà — rồi chờ họ tự bước vào.
6. Nhưng bắt giữ đôi khi vẫn là một phương pháp quá thô sơ
Bắt một người có thể khiến người đó trở thành biểu tượng.Bỏ tù một nhà hoạt động có thể khiến phong trào mạnh hơn.
Giết một người có thể tạo ra một người tử vì đạo.
Một bộ máy tinh vi sẽ đặt câu hỏi khác:
Có cách nào khiến đối lập tự phá hủy chính mình hay không?
Stasi của Đông Đức có một câu trả lời.
Zersetzung.
Có thể hiểu gần nghĩa là làm phân rã, phá hủy từ bên trong.
Tài liệu của Bundesarchiv cho thấy Stasi tìm cách tạo ra nghi ngờ, đố kỵ, cạnh tranh và sự nghi kỵ lẫn nhau trong các nhóm bị xem là đối lập; những biện pháp này có thể được kết hợp với gây khó khăn nghề nghiệp, bôi nhọ, tin đồn và các phương thức khác nhằm làm tê liệt hoạt động của họ.
Đây là thứ còn đáng sợ hơn nhà tù.
Một phong trào có thể sống sót sau đàn áp.
Nhưng làm thế nào một phong trào sống sót khi mọi người bắt đầu hỏi:
Người bên cạnh mình có phải mật vụ không?
Ai đã tiết lộ cuộc họp?
Ai đang cố kích động chúng ta làm điều cực đoan?
Tại sao người kia bỗng nhiên được thả?
Tại sao thông tin này bị lộ?
Ai đang nói thật?
Ai đang đóng vai?
Sự tin tưởng bắt đầu chết.
Nhóm chia thành phe.
Bạn bè quay sang nghi ngờ nhau.
Những người tốt rời đi vì kiệt sức.
Và bộ máy quyền lực có thể đứng bên ngoài quan sát.
Nhà tù có thể phá một con người.
Sự nghi ngờ có thể phá cả một cộng đồng.
