'Hết tuổi gọi nhập ngũ, được góp tiền xây dựng đất nước là vinh dự, trách nhiệm'
Đại biểu Nguyễn Công Long cho rằng người hết tuổi gọi nhập ngũ nhưng chưa được tuyển chọn nên được góp tiền xây dựng đất nước, coi đây là vinh dự, trách nhiệm công dân.Sáng 4/8, khi Quốc hội thảo luận tổ về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng, đại biểu Nguyễn Công Long, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, đề nghị xây dựng cơ chế để công dân không nhập ngũ được đóng góp cho đất nước bằng hình thức khác.
Trả lời phỏng vấn của VnExpress, ông Long cho rằng chính sách này có thể khơi dậy mong muốn cống hiến, đồng thời huy động thêm nguồn lực xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Tuy nhiên, việc góp tiền chỉ được đặt ra sau tuổi gọi nhập ngũ, không phải cách thay thế hoặc né tránh nghĩa vụ quân sự.
Đại biểu Nguyễn Công Long nói về đề xuất công dân không nhập ngũ được đóng góp bằng hình thức khác
- Đề xuất về nghĩa vụ thay thế nghĩa vụ quân sự từng được đặt ra khi xây dựng Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2014 nhưng chưa nhận được đồng thuận vì lo ngại người có điều kiện có thể dùng tiền thay cho nhập ngũ. Vì sao ông cho rằng đến nay cần đặt lại vấn đề này?
- Theo tôi đề xuất khi đó chưa nhận được sự đồng thuận bởi ranh giới giữa đóng góp bằng tiền và thực hiện nghĩa vụ quân sự chưa được làm rõ, dẫn đến lo ngại người có điều kiện kinh tế có thể nộp tiền thay cho việc nhập ngũ.
Hằng năm, cả nước có hàng triệu công dân trong độ tuổi gọi nhập ngũ, nhưng chỉ một số nhất định được tuyển chọn thực hiện nghĩa vụ quân sự hoặc nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân. Vì vậy, số người trực tiếp phục vụ trong quân đội, công an chiếm tỷ lệ nhỏ so với tổng số thanh niên cùng độ tuổi.
Trong những lần tiếp xúc cử tri, đặc biệt khi dự Ngày hội Tòng quân, tôi nhiều lần nhận được câu hỏi: Những người không được nhập ngũ nhưng vẫn muốn góp sức xây dựng, bảo vệ đất nước thì có thể làm gì?
Câu hỏi ấy khiến tôi trăn trở, bởi phía sau không chỉ là một vấn đề chính sách mà còn là lòng yêu nước, mong muốn cống hiến của rất nhiều người. Với trách nhiệm đại biểu Quốc hội, tôi muốn chuyển nguyện vọng đó đến các cơ quan có thẩm quyền để nghiên cứu.
Điểm cốt lõi của đề xuất lần này là việc góp tiền chỉ được đặt ra sau khi công dân hết tuổi gọi nhập ngũ. Đây không phải cách thay thế nghĩa vụ quân sự, mà mở thêm cơ hội để người chưa được trực tiếp phục vụ trong quân đội, công an vẫn có thể đóng góp cho đất nước.
Đại biểu Nguyễn Công Long, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Pháp luật và Tư pháp. Ảnh: Ngọc Thành
- Người không được tuyển chọn nhập ngũ vẫn lao động, nộp thuế và đóng góp cho xã hội. Vì sao họ cần thực hiện thêm một trách nhiệm khác, có thể bằng vật chất?
- Lao động, nộp thuế là trách nhiệm chung của mọi công dân. Đề xuất của tôi đặt vấn đề ở một phạm vi khác, đó là tạo thêm hình thức để người dân trực tiếp đóng góp cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc khi không có cơ hội nhập ngũ.
Hiện nay, người không thực hiện nghĩa vụ quân sự có thể tham gia dân quân thường trực hoặc hoạt động tại các đoàn kinh tế - quốc phòng, nhất là ở vùng sâu, biên giới và địa bàn có điều kiện đặc biệt khó khăn.
Tôi từng gặp nhiều thanh niên hăng hái làm việc tại các đoàn kinh tế - quốc phòng. Có người vừa tốt nghiệp đại học nhưng sẵn sàng đến nơi gian khó. Họ coi đó là vinh dự, trách nhiệm và cơ hội trực tiếp góp sức xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Tuy nhiên, không phải ai cũng có điều kiện tham gia những lực lượng này. Nhiều người đang làm việc tại cơ quan, nhà máy, doanh nghiệp, có tri thức, thu nhập và mong muốn đóng góp nhưng chưa có hình thức phù hợp.
Vì vậy, bên cạnh đóng góp bằng sức lao động, có thể nghiên cứu thêm hình thức đóng góp bằng vật chất, trong đó có tiền. Mục tiêu không đơn thuần là huy động nguồn lực, mà còn tạo cơ hội để mỗi công dân thể hiện niềm vinh dự, trách nhiệm đối với đất nước bằng cách phù hợp với điều kiện của mình.
Dù áp dụng hình thức nào, nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là không được biến việc góp tiền thành cách thay thế nghĩa vụ quân sự hoặc nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân.
- Ông đề xuất chỉ góp tiền sau tuổi gọi nhập ngũ, nhưng cơ chế nào có thể phân biệt người không có cơ hội nhập ngũ với người tìm cách trì hoãn, né tránh để chờ đến tuổi được đóng tiền?
- Trước hết, công dân trong độ tuổi gọi nhập ngũ vẫn phải thực hiện đầy đủ việc đăng ký, khám tuyển và chấp hành lệnh gọi. Mọi hành vi trốn tránh phải được phát hiện, xử lý theo quy định, không thể chờ đến khi hết tuổi rồi dùng tiền để thay thế trách nhiệm chưa hoàn thành.
Luật hiện hành quy định độ tuổi gọi nhập ngũ từ đủ 18 đến hết 25 tuổi. Người từng được tạm hoãn gọi nhập ngũ do học cao đẳng, đại học có thể được gọi đến hết 27 tuổi. Vì vậy, tôi đề xuất việc đóng góp bằng tiền chỉ bắt đầu sau 27 tuổi.
Diện áp dụng phải được xác định chặt chẽ. Đó là người đã hết tuổi gọi nhập ngũ, chưa từng thực hiện nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân, không tham gia dân quân thường trực hoặc trực tiếp làm nhiệm vụ tại các đoàn kinh tế - quốc phòng.
Cơ quan quản lý cũng phải căn cứ vào quá trình đăng ký, khám tuyển và chấp hành nghĩa vụ của từng người. Người từng không chấp hành lệnh gọi hoặc có hành vi trốn tránh không thể được xem như người sẵn sàng nhưng không được tuyển chọn.
Ranh giới của chính sách cần được quy định rành mạch: trước 27 tuổi, công dân phải sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự; sau tuổi này, nếu không được tuyển chọn và chưa đóng góp bằng hình thức khác, họ mới có thể góp tiền xây dựng, bảo vệ đất nước.
Quy định càng rõ thì càng hạn chế được nguy cơ người trong độ tuổi gọi nhập ngũ lợi dụng chính sách để nộp tiền thay cho nhập ngũ hoặc trốn tránh nghĩa vụ.
Kết quả thăm dò ý kiến độc giả trên VnExpress trong 3 ngày 4/8 đến 7/8.
- Nếu luật hóa, ông cho rằng việc góp tiền là quyền tự nguyện hay nghĩa vụ bắt buộc; mức đóng và thời gian kéo dài đến 40 tuổi cần được thiết kế thế nào để không tạo thêm gánh nặng, nhất là với người thu nhập thấp?
- Đề xuất của tôi mới đặt ra nguyên tắc là xây dựng một hình thức đóng góp cho người không có cơ hội nhập ngũ. Khi xem xét luật hóa, cơ quan có thẩm quyền phải nghiên cứu, làm rõ việc đóng góp được thực hiện theo cơ chế nào, đồng thời quy định cụ thể đối tượng, thời hạn và mức đóng.
Theo tôi, thời gian đóng góp có thể tính từ sau 27 đến 40 tuổi, gắn với độ tuổi thực hiện nghĩa vụ dự bị động viên. Đây cũng là giai đoạn phần lớn công dân đã có việc làm, thu nhập tương đối ổn định và có thể đóng góp bằng tài sản do mình làm ra.
Mức đóng cụ thể phải được tính toán kỹ, có thể căn cứ vào lương cơ sở, mức sống và khả năng thực tế của người dân. Không thể đưa ra một khoản đóng quá cao hoặc áp dụng cứng nhắc, bởi điều kiện kinh tế của mỗi người và từng vùng rất khác nhau.
Chính sách cũng phải tính đến người yếu thế, gia đình chính sách, người có hoàn cảnh khó khăn hoặc sống tại vùng sâu, miền núi, hải đảo. Mục tiêu không phải tạo thêm gánh nặng tài chính, mà giúp mỗi người được đóng góp trong khả năng của mình.
Với số lượng lớn nam công dân từ 27 đến 40 tuổi chưa từng nhập ngũ, cơ chế này có thể tạo thêm nguồn lực đáng kể cho công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Song giá trị lớn hơn là khơi dậy ý thức rằng bảo vệ đất nước không chỉ là trách nhiệm của những người trực tiếp khoác áo lính.
Từ thực tế tiếp xúc cử tri, tôi cảm nhận rõ lòng tự hào, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến của thanh niên Việt Nam. Nếu được thiết kế chặt chẽ, minh bạch và tuyệt đối không thay thế nghĩa vụ nhập ngũ, tôi tin chính sách này có thể nhận được sự đồng thuận của xã hội.
