newboi
Đàn iem Duy Mạnh
8:05 | 15/05/2026
ít được truyền thông chú ý hơn hồ sơ hạt nhân hay eo biển Hormuz, nhưng ngành “vàng xanh” này lại là một mặt trận đối đầu giữa Tehran và Washington. Một cuộc chiến âm thầm đã kéo dài từ nhiều thập niên trước
nhu cầu hạt dẻ cười chưa bao giờ cao như hiện nay và thị trường cũng chưa bao giờ căng thẳng đến vậy. Loại hạt thượng hạng này đã được tiêu thụ khắp thế giới suốt hàng nghìn năm, như một mặt hàng xa xỉ được săn đón.
gần nửa thế kỷ qua, Iran - cái nôi của “loại quả hoàng gia” từ thời cổ đại - dần đánh mất vị thế độc tôn
hạt dẻ cười vẫn là một biểu tượng đáng tự hào của Iran, nhưng từ đầu những năm 2010, sản lượng Iran đã bị Washington vượt mặt; Tehran hiện chỉ còn chiếm 20% sản lượng toàn cầu.
nay Iran là nước khai thác hạt dẻ cười lớn thứ 2 thế giới, sau Hoa Kỳ
hôm nay Iran vẫn có thể xuất khẩu “vàng xanh” bằng đường bộ sang Thổ Nhĩ Kỳ, Nga hay Azerbaijan, nhưng chi phí xuất khẩu bằng đường biển tăng vọt do eo biển Hormuz bị phong tỏa.
từ cảng Bandar Abbas các loại hạt dẻ cười chất lượng cao được xuất khẩu sang Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh, cùng nhiều thị trường khác.
“Hạt dẻ cười rõ ràng rất nhạy cảm với cuộc khủng hoảng Trung Đông, xét đến vai trò của khu vực này như một trung tâm khai thác lớn, đầu mối vận tải và thị trường tiêu thụ”, hãng tin kinh tế Bloomberg nhận định. Vì thế, hạt dẻ cười vừa là nạn nhân của tình trạng hỗn loạn tại Trung Đông, vừa chịu ảnh hưởng từ cơn sốt toàn cầu của món “Dubai Chocolate” nổi tiếng.
năm 2025 loại bánh kẹo làm từ kem hạt dẻ cười đã góp phần gây ra tình trạng thiếu hụt trên toàn cầu; theo tờ Financial Times, giá hạt dẻ cười đã tăng từ 7,65 USD lên 10,30 USD mỗi pound chỉ trong vòng 12 tháng.
Ỉa không được cũng đều do Mỹ
“Tôi vẫn bán gói 350 gram với giá 15 euro”, một chủ cửa hàng thực phẩm Iran ở quận 15 Paris kể, “nhưng đó là vì tôi còn hàng tồn từ trước xung đột!” ông nhún vai: “Dù sao thì mọi chuyện tồi tệ đều do Hoa Kỳ”. Ngay cả những rắc rối của loại hạt nhỏ bé này cũng vậy sao?
năm 1979 cách mạng Hồi Giáo dẫn đến sự sụp đổ của chính quyền Shah. Chính quyền mới sau đó muốn hiện đại hóa hệ thống tưới tiêu - bởi cây hạt dẻ cười tiêu tốn rất nhiều nước - nhằm đẩy mạnh sản lượng “vàng xanh”.
thập niên 2010 hạt dẻ cười là nguồn thu ngoại tệ lớn thứ 3 của Iran chỉ sau dầu mỏ và thảm Ba Tư: hằng năm Iran khai thác 20 vạn tấn hạt và thu về 1,12 tỷ euro
khủng hoảng kinh tế, biến đổi khí hậu, hạn hán và tình trạng thiếu nước đã quật ngã Iran từng dẫn đầu thế giới về hạt dẻ cười, khiến Iran mất vị trí số 1, vị trí mà Iran vẫn duy trì được suốt thời gian dài, bất chấp lệnh cấm vận thương mại của Hoa Kỳ kể từ sau cuộc cách mạng.
lệnh phong tỏa khiến người tiêu dùng Hoa Kỳ không thể tiếp cận hạt dẻ cười Iran, đồng thời lại tạo cơ hội cho Washington phát triển ngành khai thác nội địa.
tại tiểu bang California, việc trồng “vàng xanh” Ba Tư đã xuất hiện từ thập niên 1930 nhưng khi ấy vẫn chỉ mang tính tượng trưng. Chỉ từ sau năm 1979 ngành hạt dẻ cười Ba Tư bùng nổ mạnh mẽ và cuối cùng vượt Iran cả về sản lượng lẫn xuất khẩu.
Những tỷ phú hạt dẻ cười
đứng đầu đế chế hạt dẻ cười Hoa Kỳ là The Wonderful Company, một tập đoàn holding có trụ sở tại California do Stewart và Lynda Resnick sở hữu.
cặp vợ chồng tỷ phú Resnick bị cáo buộc độc chiếm nguồn nước của bang miền tây Hoa Kỳ nơi thường xuyên hứng chịu các vụ cháy rừng chết người - và đã trở thành “ông vua vàng xanh” không thể tranh cãi từ những năm 1980.
vườn cây hạt dẻ cười Resnick trải dài trên các vùng đất nông nghiệp rộng lớn ở phía tây bắc Los Angeles, theo Associated Press, năm 2023 ngành trồng hạt dẻ cười California mang về 3 tỷ USD
năm 2014-2019 sản lượng hạt dẻ cười của Iran chỉ chiếm 27%, trong khi Hoa Kỳ đạt 47%. Thị phần Iran lao dốc xuống còn 7% vào giai đoạn năm 2018-2019, đúng lúc các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ được tái áp đặt.
năm 2024 Hoa Kỳ khai thác 500.000 tấn hạt
năm 2025 sản lượng hạt dẻ cười - chủ yếu đến từ California - đã vượt mức 40%. Hiện nay, theo Bộ Nông nghiệp USDA, Hoa Kỳ chiếm 65% sản lượng toàn cầu và 1 nửa kim ngạch xuất khẩu thế giới.
dường như ngành kinh doanh loại hạt nhỏ bé này không chỉ đơn thuần mang mục đích kinh tế.
năm 2025 bộ phim tài liệu Pistachio Wars do Yasha và Levine Wernham thực hiện đã kể lại ảnh hưởng của các chủ sở hữu The Wonderful Company đối với chính trường Hoa Kỳ.
năm 2024 Yasha Wernham có bài viết, Lynda và Stewart Resnick “đã quyên góp hàng triệu USD cho nhiều tổ chức từ thiện có liên hệ với bộ máy chiếm đóng của Israel, bao gồm cả Lực lượng Phòng vệ Israel”, và phần lớn số tiền này được chuyển qua tổ chức American Friends of the Israeli Defense Forces.
đạo diễn nhận định: “Sự độc quyền hạt dẻ cười của gia đình Resnick mang một chiều kích rất đặc biệt, nó dựa trên sự can thiệp của Hoa Kỳ tại Trung Đông”.
Xung đột quân sự
nếu người chiến thắng trong cuộc chiến hạt dẻ cười giờ đây không còn nghi ngờ gì nữa là Washington, thì cuộc chiến Hoa Kỳ trong 2 tháng gần đây liệu có gây tổn hại cho ngành công nghiệp hạt dẻ cười của Iran
trang điều tra Drop Site (Hoa Kỳ) cho biết các đợt ném bom hồi tháng 3 và tháng 4/2026 đã cố tình nhắm vào các cơ sở khai thác và vườn hạt dẻ cười ở miền nam Iran. Điều này làm dấy lên nghi vấn về sức ép từ các nhà khai thác hạt dẻ cười lớn tại California nhằm làm suy yếu đối thủ chính và gia tăng doanh thu.
Drop Site cho biết ngay trong tuần đầu tiên của cuộc chiến, “các báo cáo và hình ảnh vệ tinh định vị địa lý cho thấy những đòn không kích diễn ra trong và quanh Rafsanjan - trung tâm ngành hạt dẻ cười Iran - bao gồm cả những thiệt hại rõ rệt tại các kho chứa hạt gần sân bay”.
cách đây 2 thiên niên kỷ, tại Ba Tư người theo đạo Zoroastrian xem hạt dẻ cười là biểu tượng của sự thịnh vượng.
ngày nay, sự thịnh vượng ấy chủ yếu thuộc về Hoa Kỳ - quốc gia đang kỳ vọng tăng trưởng mạnh hơn nữa trong năm 2026 - và có thể sắp tới là cả Israel.
cách đây 15 năm, Israel là quốc gia tiêu thụ hạt dẻ cười bình quân đầu người lớn nhất thế giới.
chưa đầy 2 năm nay, Israel bước chân vào ngành công nghiệp hạt dẻ cười nhằm giảm sự phụ thuộc, không phải vào Hoa Kỳ, mà vào Iran
tại sa mạc Negev, trang trại Mashkit muốn trở thành một mắt xích quan trọng trong khai thác “vàng xanh” bằng cách sử dụng gốc ghép từ California, đồng thời Israel cũng đang tính đến việc trồng cây tại cao nguyên Golan.
trong cuộc chiến của loại hạt nhỏ bé này, mỗi vườn cây đều có thể trở thành mục tiêu, còn mỗi chuyến hàng đều mang ý nghĩa chiến lược.
ở cuối chuỗi đó, rốt cuộc chỉ còn lại một hành động rất bình thường: bóc 1 hạt dẻ cười, mà không phải lúc nào người ta cũng nhận ra rằng giữa 2 lớp vỏ ấy đang tái hiện một phần cuộc chiến ở Trung Đông.
ít được truyền thông chú ý hơn hồ sơ hạt nhân hay eo biển Hormuz, nhưng ngành “vàng xanh” này lại là một mặt trận đối đầu giữa Tehran và Washington. Một cuộc chiến âm thầm đã kéo dài từ nhiều thập niên trước
nhu cầu hạt dẻ cười chưa bao giờ cao như hiện nay và thị trường cũng chưa bao giờ căng thẳng đến vậy. Loại hạt thượng hạng này đã được tiêu thụ khắp thế giới suốt hàng nghìn năm, như một mặt hàng xa xỉ được săn đón.
gần nửa thế kỷ qua, Iran - cái nôi của “loại quả hoàng gia” từ thời cổ đại - dần đánh mất vị thế độc tôn
hạt dẻ cười vẫn là một biểu tượng đáng tự hào của Iran, nhưng từ đầu những năm 2010, sản lượng Iran đã bị Washington vượt mặt; Tehran hiện chỉ còn chiếm 20% sản lượng toàn cầu.
nay Iran là nước khai thác hạt dẻ cười lớn thứ 2 thế giới, sau Hoa Kỳ
hôm nay Iran vẫn có thể xuất khẩu “vàng xanh” bằng đường bộ sang Thổ Nhĩ Kỳ, Nga hay Azerbaijan, nhưng chi phí xuất khẩu bằng đường biển tăng vọt do eo biển Hormuz bị phong tỏa.
từ cảng Bandar Abbas các loại hạt dẻ cười chất lượng cao được xuất khẩu sang Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh, cùng nhiều thị trường khác.
“Hạt dẻ cười rõ ràng rất nhạy cảm với cuộc khủng hoảng Trung Đông, xét đến vai trò của khu vực này như một trung tâm khai thác lớn, đầu mối vận tải và thị trường tiêu thụ”, hãng tin kinh tế Bloomberg nhận định. Vì thế, hạt dẻ cười vừa là nạn nhân của tình trạng hỗn loạn tại Trung Đông, vừa chịu ảnh hưởng từ cơn sốt toàn cầu của món “Dubai Chocolate” nổi tiếng.
năm 2025 loại bánh kẹo làm từ kem hạt dẻ cười đã góp phần gây ra tình trạng thiếu hụt trên toàn cầu; theo tờ Financial Times, giá hạt dẻ cười đã tăng từ 7,65 USD lên 10,30 USD mỗi pound chỉ trong vòng 12 tháng.
Ỉa không được cũng đều do Mỹ
“Tôi vẫn bán gói 350 gram với giá 15 euro”, một chủ cửa hàng thực phẩm Iran ở quận 15 Paris kể, “nhưng đó là vì tôi còn hàng tồn từ trước xung đột!” ông nhún vai: “Dù sao thì mọi chuyện tồi tệ đều do Hoa Kỳ”. Ngay cả những rắc rối của loại hạt nhỏ bé này cũng vậy sao?
năm 1979 cách mạng Hồi Giáo dẫn đến sự sụp đổ của chính quyền Shah. Chính quyền mới sau đó muốn hiện đại hóa hệ thống tưới tiêu - bởi cây hạt dẻ cười tiêu tốn rất nhiều nước - nhằm đẩy mạnh sản lượng “vàng xanh”.
thập niên 2010 hạt dẻ cười là nguồn thu ngoại tệ lớn thứ 3 của Iran chỉ sau dầu mỏ và thảm Ba Tư: hằng năm Iran khai thác 20 vạn tấn hạt và thu về 1,12 tỷ euro
khủng hoảng kinh tế, biến đổi khí hậu, hạn hán và tình trạng thiếu nước đã quật ngã Iran từng dẫn đầu thế giới về hạt dẻ cười, khiến Iran mất vị trí số 1, vị trí mà Iran vẫn duy trì được suốt thời gian dài, bất chấp lệnh cấm vận thương mại của Hoa Kỳ kể từ sau cuộc cách mạng.
lệnh phong tỏa khiến người tiêu dùng Hoa Kỳ không thể tiếp cận hạt dẻ cười Iran, đồng thời lại tạo cơ hội cho Washington phát triển ngành khai thác nội địa.
tại tiểu bang California, việc trồng “vàng xanh” Ba Tư đã xuất hiện từ thập niên 1930 nhưng khi ấy vẫn chỉ mang tính tượng trưng. Chỉ từ sau năm 1979 ngành hạt dẻ cười Ba Tư bùng nổ mạnh mẽ và cuối cùng vượt Iran cả về sản lượng lẫn xuất khẩu.
Những tỷ phú hạt dẻ cười
đứng đầu đế chế hạt dẻ cười Hoa Kỳ là The Wonderful Company, một tập đoàn holding có trụ sở tại California do Stewart và Lynda Resnick sở hữu.
cặp vợ chồng tỷ phú Resnick bị cáo buộc độc chiếm nguồn nước của bang miền tây Hoa Kỳ nơi thường xuyên hứng chịu các vụ cháy rừng chết người - và đã trở thành “ông vua vàng xanh” không thể tranh cãi từ những năm 1980.
vườn cây hạt dẻ cười Resnick trải dài trên các vùng đất nông nghiệp rộng lớn ở phía tây bắc Los Angeles, theo Associated Press, năm 2023 ngành trồng hạt dẻ cười California mang về 3 tỷ USD
năm 2014-2019 sản lượng hạt dẻ cười của Iran chỉ chiếm 27%, trong khi Hoa Kỳ đạt 47%. Thị phần Iran lao dốc xuống còn 7% vào giai đoạn năm 2018-2019, đúng lúc các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ được tái áp đặt.
năm 2024 Hoa Kỳ khai thác 500.000 tấn hạt
năm 2025 sản lượng hạt dẻ cười - chủ yếu đến từ California - đã vượt mức 40%. Hiện nay, theo Bộ Nông nghiệp USDA, Hoa Kỳ chiếm 65% sản lượng toàn cầu và 1 nửa kim ngạch xuất khẩu thế giới.
dường như ngành kinh doanh loại hạt nhỏ bé này không chỉ đơn thuần mang mục đích kinh tế.
năm 2025 bộ phim tài liệu Pistachio Wars do Yasha và Levine Wernham thực hiện đã kể lại ảnh hưởng của các chủ sở hữu The Wonderful Company đối với chính trường Hoa Kỳ.
năm 2024 Yasha Wernham có bài viết, Lynda và Stewart Resnick “đã quyên góp hàng triệu USD cho nhiều tổ chức từ thiện có liên hệ với bộ máy chiếm đóng của Israel, bao gồm cả Lực lượng Phòng vệ Israel”, và phần lớn số tiền này được chuyển qua tổ chức American Friends of the Israeli Defense Forces.
đạo diễn nhận định: “Sự độc quyền hạt dẻ cười của gia đình Resnick mang một chiều kích rất đặc biệt, nó dựa trên sự can thiệp của Hoa Kỳ tại Trung Đông”.
Xung đột quân sự
nếu người chiến thắng trong cuộc chiến hạt dẻ cười giờ đây không còn nghi ngờ gì nữa là Washington, thì cuộc chiến Hoa Kỳ trong 2 tháng gần đây liệu có gây tổn hại cho ngành công nghiệp hạt dẻ cười của Iran
trang điều tra Drop Site (Hoa Kỳ) cho biết các đợt ném bom hồi tháng 3 và tháng 4/2026 đã cố tình nhắm vào các cơ sở khai thác và vườn hạt dẻ cười ở miền nam Iran. Điều này làm dấy lên nghi vấn về sức ép từ các nhà khai thác hạt dẻ cười lớn tại California nhằm làm suy yếu đối thủ chính và gia tăng doanh thu.
Drop Site cho biết ngay trong tuần đầu tiên của cuộc chiến, “các báo cáo và hình ảnh vệ tinh định vị địa lý cho thấy những đòn không kích diễn ra trong và quanh Rafsanjan - trung tâm ngành hạt dẻ cười Iran - bao gồm cả những thiệt hại rõ rệt tại các kho chứa hạt gần sân bay”.
cách đây 2 thiên niên kỷ, tại Ba Tư người theo đạo Zoroastrian xem hạt dẻ cười là biểu tượng của sự thịnh vượng.
ngày nay, sự thịnh vượng ấy chủ yếu thuộc về Hoa Kỳ - quốc gia đang kỳ vọng tăng trưởng mạnh hơn nữa trong năm 2026 - và có thể sắp tới là cả Israel.
cách đây 15 năm, Israel là quốc gia tiêu thụ hạt dẻ cười bình quân đầu người lớn nhất thế giới.
chưa đầy 2 năm nay, Israel bước chân vào ngành công nghiệp hạt dẻ cười nhằm giảm sự phụ thuộc, không phải vào Hoa Kỳ, mà vào Iran
tại sa mạc Negev, trang trại Mashkit muốn trở thành một mắt xích quan trọng trong khai thác “vàng xanh” bằng cách sử dụng gốc ghép từ California, đồng thời Israel cũng đang tính đến việc trồng cây tại cao nguyên Golan.
trong cuộc chiến của loại hạt nhỏ bé này, mỗi vườn cây đều có thể trở thành mục tiêu, còn mỗi chuyến hàng đều mang ý nghĩa chiến lược.
ở cuối chuỗi đó, rốt cuộc chỉ còn lại một hành động rất bình thường: bóc 1 hạt dẻ cười, mà không phải lúc nào người ta cũng nhận ra rằng giữa 2 lớp vỏ ấy đang tái hiện một phần cuộc chiến ở Trung Đông.
