newboi
Đàn iem Duy Mạnh
ngày 20 tháng 4 năm 2026 lúc 02:12 GMT+1, Ata Mohamed Tabriz
100 ngày sau khi các cuộc biểu tình nổ ra trên khắp Iran vào tháng 1 năm 2026, các sự kiện tiếp tục cho thấy một điều cơ bản về xã hội Iran: nhiều người giờ đây sợ im lặng hơn là sợ biểu tình.
các cuộc biểu tình là kết quả của một số cuộc khủng hoảng cùng hội tụ. Sự sụp đổ kinh tế, sự loại trừ chính trị và cảm giác nhục nhã ngày càng tăng đã đẩy xã hội vượt quá ngưỡng chịu đựng và tạo ra một cảm giác chung trong các tầng lớp xã hội rằng cuộc sống ở Iran ngày càng trở nên không thể chịu đựng được.
các cuộc biểu tình nổ ra trên khắp đất nước, nhiều khẩu hiệu nhắm vào chính Cộng hòa Hồi giáo.
nguồn gốc của tình trạng bất ổn nằm sâu trong các tỉnh có các dự án dầu khí và công nghiệp lớn nhưng từ lâu đã chứng kiến rất ít sự cải thiện về mức sống.
từ Abadan đến Bushehr và từ Kangan đến Gilan-e Gharb, nhiều thành phố đầu tiên bùng phát các cuộc biểu tình là những nơi mà người dân đã dành nhiều năm để đặt cùng một câu hỏi: sự giàu có từ dầu mỏ của Iran đã đi đâu?
Chính phủ Tổng thống Masoud Pezeshkian (ảnh dưới) cố gắng xoa dịu căng thẳng bằng cách tuyên bố chi trả tiền mặt trực tiếp cho các hộ gia đình sau khi loại bỏ tỷ giá hối đoái được trợ cấp. Khoản tiền bồi thường lên tới một triệu toman— 7 đô la Mỹ.
hành động này diễn ra vào thời điểm giá thực phẩm tăng vọt. Giá dầu ăn đã tăng hơn 200%, trứng đắt hơn gấp 2 so với năm 2025, và một số chủ cửa hàng đã bắt đầu bán các sản phẩm sữa thiết yếu theo hình thức trả góp.
đối với nhiều người Iran, khoản tiền này không phải là sự cứu trợ mà là sự sỉ nhục.
Tầng lớp trung lưu và khu chợ
một trong những đặc điểm nổi bật của các cuộc biểu tình tháng 1 năm 2026 là sự thu hẹp khoảng cách xã hội giữa tầng lớp trung lưu Iran và những công dân nghèo hơn.
trong lịch sử, tầng lớp trung lưu Iran luôn đấu tranh cho các yêu sách dân sự và chính trị.
đầu năm 2026 nhiều gia đình trung lưu Iran phải vật lộn để tránh rơi vào cảnh nghèo đói.
từ lâu, các nhà xã hội học chính trị đã lập luận rằng các cuộc cách mạng hiếm khi được lãnh đạo bởi những thành viên nghèo nhất trong xã hội. Thay vào đó, cách mạng thường nổi lên trong các nhóm người từng được hưởng sự ổn định tương đối nhưng giờ đây cảm thấy đang suy tàn.
tầng lớp trung lưu Iran không chỉ mất thu nhập mà còn mất cả địa vị xã hội. Thất bại đó đã góp phần tạo nên một liên minh bất thành văn giữa tầng lớp trung lưu và các tầng lớp nghèo hơn, cả 2 đều cảm thấy đang phải chịu đựng cùng một chính sách.
dấu hiệu khác cho thấy tình trạng bất ổn đã bước sang một lãnh vực mới xuất hiện khi một số khu vực của Chợ Lớn Tehran đóng cửa vào ngày 7 tháng 1 năm 2026
từ lâu, Chợ Lớn (ảnh trên) đã là một trong những thể chế thận trọng nhất trong đời sống chính trị của Iran. Ngay cả trong những cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, nó thường ưu tiên đàm phán và gây áp lực gián tiếp hơn là đối đầu công khai. Trong các cuộc biểu tình năm 2009, nhiều thương nhân vẫn im lặng, và năm 2022 họ phần lớn vẫn đứng ngoài cuộc. Lần này thì khác.
những biến động tiền tệ khiến chuỗi cung ứng trở nên hỗn loạn và giá cả khó dự đoán. Một sản phẩm mua vào buổi sáng có thể có giá trị hoàn toàn khác vào buổi chiều. Nhiều doanh nhân cho biết không còn có thể định giá hàng hóa một cách đáng tin cậy nữa, và việc giữ cho các cửa hàng mở cửa có nguy cơ thua lỗ hơn là thu lợi.
khi các khu vực của chợ đóng cửa, điều đó báo hiệu rằng sự bất mãn đã lan rộng ra ngoài các nhóm biểu tình truyền thống. Một thể chế kinh tế bảo thủ đã kết luận rằng chính trật tự hiện tại đã trở thành nguồn gốc của sự bất ổn.
Sụp đổ hy vọng cải cách
đối với một số cử tri, Tổng thống Pezeshkian đại diện cho cơ hội cuối cùng để cải cách và tránh chiến tranh.
khi các cuộc biểu tình leo thang, Pezeshkian đã sử dụng những lời lẽ ngày càng cứng rắn.
ngày 11 tháng 1 năm 2026 Pezeshkian mô tả những người biểu tình là “khủng bố” và kêu gọi lực lượng an ninh đáp trả dứt khoát.
một số nhân vật cải cách từng ủng hộ Pezeshkian cũng bắt đầu bày tỏ sự thất vọng.
những thay đổi này củng cố nhận thức rộng rãi hơn trong nhiều người Iran rằng hệ thống chính trị không có khả năng thay đổi có ý nghĩa.
kết hợp với cuộc khủng hoảng kinh tế và hậu quả của cuộc chiến 12 ngày, cảm giác bế tắc chính trị này đã làm sâu sắc thêm sự tuyệt vọng của công chúng.
Từ sự tức giận rải rác đến biểu tình quy mô lớn
cuộc biểu tình tháng 1 cũng diễn ra trong bối cảnh địa chính trị căng thẳng.
tuyên bố từ các nhân vật chính trị nước ngoài—bao gồm cả những nhận xét của Donald Trump cảnh báo Tehran chống lại sự đàn áp bạo lực—đã được lan truyền rộng rãi trong công chúng Iran.
Thái tử lưu vong Reza Pahlavi (ảnh dưới) kêu gọi các cuộc biểu tình phối hợp và các khẩu hiệu hàng đêm trên khắp Iran.
thông điệp như vậy đã giúp tập trung sự chú ý vào những thời điểm cụ thể của cuộc biểu tình. Nhưng những lời kích động trên không phải là thứ tạo ra sự phẫn nộ khiến người dân xuống đường biểu tình. Sự phẫn nộ đó đã âm ỉ trong nhiều năm.
các cuộc biểu tình diễn ra khi Cộng hòa Hồi giáo Iran dường như đang chuyển sang một phong cách quản trị có thể được mô tả là mang tính phòng thủ hơn.
trong cách tiếp cận này, những bất bình về kinh tế và các yêu cầu xã hội ngày càng được coi là mối đe dọa an ninh tiềm tàng. Những nhượng bộ văn hóa hạn chế—chẳng hạn như nới lỏng việc thực thi luật về khăn trùm đầu hoặc cho phép các buổi hòa nhạc có kiểm soát—chủ yếu đóng vai trò là công cụ để quản lý áp lực hơn là để giải quyết vấn đề.
100 ngày sau khi các cuộc biểu tình nổ ra trên khắp Iran vào tháng 1 năm 2026, các sự kiện tiếp tục cho thấy một điều cơ bản về xã hội Iran: nhiều người giờ đây sợ im lặng hơn là sợ biểu tình.
các cuộc biểu tình là kết quả của một số cuộc khủng hoảng cùng hội tụ. Sự sụp đổ kinh tế, sự loại trừ chính trị và cảm giác nhục nhã ngày càng tăng đã đẩy xã hội vượt quá ngưỡng chịu đựng và tạo ra một cảm giác chung trong các tầng lớp xã hội rằng cuộc sống ở Iran ngày càng trở nên không thể chịu đựng được.
các cuộc biểu tình nổ ra trên khắp đất nước, nhiều khẩu hiệu nhắm vào chính Cộng hòa Hồi giáo.
nguồn gốc của tình trạng bất ổn nằm sâu trong các tỉnh có các dự án dầu khí và công nghiệp lớn nhưng từ lâu đã chứng kiến rất ít sự cải thiện về mức sống.
từ Abadan đến Bushehr và từ Kangan đến Gilan-e Gharb, nhiều thành phố đầu tiên bùng phát các cuộc biểu tình là những nơi mà người dân đã dành nhiều năm để đặt cùng một câu hỏi: sự giàu có từ dầu mỏ của Iran đã đi đâu?
Chính phủ Tổng thống Masoud Pezeshkian (ảnh dưới) cố gắng xoa dịu căng thẳng bằng cách tuyên bố chi trả tiền mặt trực tiếp cho các hộ gia đình sau khi loại bỏ tỷ giá hối đoái được trợ cấp. Khoản tiền bồi thường lên tới một triệu toman— 7 đô la Mỹ.
hành động này diễn ra vào thời điểm giá thực phẩm tăng vọt. Giá dầu ăn đã tăng hơn 200%, trứng đắt hơn gấp 2 so với năm 2025, và một số chủ cửa hàng đã bắt đầu bán các sản phẩm sữa thiết yếu theo hình thức trả góp.
đối với nhiều người Iran, khoản tiền này không phải là sự cứu trợ mà là sự sỉ nhục.
Tầng lớp trung lưu và khu chợ
một trong những đặc điểm nổi bật của các cuộc biểu tình tháng 1 năm 2026 là sự thu hẹp khoảng cách xã hội giữa tầng lớp trung lưu Iran và những công dân nghèo hơn.
trong lịch sử, tầng lớp trung lưu Iran luôn đấu tranh cho các yêu sách dân sự và chính trị.
đầu năm 2026 nhiều gia đình trung lưu Iran phải vật lộn để tránh rơi vào cảnh nghèo đói.
từ lâu, các nhà xã hội học chính trị đã lập luận rằng các cuộc cách mạng hiếm khi được lãnh đạo bởi những thành viên nghèo nhất trong xã hội. Thay vào đó, cách mạng thường nổi lên trong các nhóm người từng được hưởng sự ổn định tương đối nhưng giờ đây cảm thấy đang suy tàn.
tầng lớp trung lưu Iran không chỉ mất thu nhập mà còn mất cả địa vị xã hội. Thất bại đó đã góp phần tạo nên một liên minh bất thành văn giữa tầng lớp trung lưu và các tầng lớp nghèo hơn, cả 2 đều cảm thấy đang phải chịu đựng cùng một chính sách.
dấu hiệu khác cho thấy tình trạng bất ổn đã bước sang một lãnh vực mới xuất hiện khi một số khu vực của Chợ Lớn Tehran đóng cửa vào ngày 7 tháng 1 năm 2026
từ lâu, Chợ Lớn (ảnh trên) đã là một trong những thể chế thận trọng nhất trong đời sống chính trị của Iran. Ngay cả trong những cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, nó thường ưu tiên đàm phán và gây áp lực gián tiếp hơn là đối đầu công khai. Trong các cuộc biểu tình năm 2009, nhiều thương nhân vẫn im lặng, và năm 2022 họ phần lớn vẫn đứng ngoài cuộc. Lần này thì khác.
những biến động tiền tệ khiến chuỗi cung ứng trở nên hỗn loạn và giá cả khó dự đoán. Một sản phẩm mua vào buổi sáng có thể có giá trị hoàn toàn khác vào buổi chiều. Nhiều doanh nhân cho biết không còn có thể định giá hàng hóa một cách đáng tin cậy nữa, và việc giữ cho các cửa hàng mở cửa có nguy cơ thua lỗ hơn là thu lợi.
khi các khu vực của chợ đóng cửa, điều đó báo hiệu rằng sự bất mãn đã lan rộng ra ngoài các nhóm biểu tình truyền thống. Một thể chế kinh tế bảo thủ đã kết luận rằng chính trật tự hiện tại đã trở thành nguồn gốc của sự bất ổn.
Sụp đổ hy vọng cải cách
đối với một số cử tri, Tổng thống Pezeshkian đại diện cho cơ hội cuối cùng để cải cách và tránh chiến tranh.
khi các cuộc biểu tình leo thang, Pezeshkian đã sử dụng những lời lẽ ngày càng cứng rắn.
ngày 11 tháng 1 năm 2026 Pezeshkian mô tả những người biểu tình là “khủng bố” và kêu gọi lực lượng an ninh đáp trả dứt khoát.
một số nhân vật cải cách từng ủng hộ Pezeshkian cũng bắt đầu bày tỏ sự thất vọng.
những thay đổi này củng cố nhận thức rộng rãi hơn trong nhiều người Iran rằng hệ thống chính trị không có khả năng thay đổi có ý nghĩa.
kết hợp với cuộc khủng hoảng kinh tế và hậu quả của cuộc chiến 12 ngày, cảm giác bế tắc chính trị này đã làm sâu sắc thêm sự tuyệt vọng của công chúng.
Từ sự tức giận rải rác đến biểu tình quy mô lớn
cuộc biểu tình tháng 1 cũng diễn ra trong bối cảnh địa chính trị căng thẳng.
tuyên bố từ các nhân vật chính trị nước ngoài—bao gồm cả những nhận xét của Donald Trump cảnh báo Tehran chống lại sự đàn áp bạo lực—đã được lan truyền rộng rãi trong công chúng Iran.
Thái tử lưu vong Reza Pahlavi (ảnh dưới) kêu gọi các cuộc biểu tình phối hợp và các khẩu hiệu hàng đêm trên khắp Iran.
thông điệp như vậy đã giúp tập trung sự chú ý vào những thời điểm cụ thể của cuộc biểu tình. Nhưng những lời kích động trên không phải là thứ tạo ra sự phẫn nộ khiến người dân xuống đường biểu tình. Sự phẫn nộ đó đã âm ỉ trong nhiều năm.
các cuộc biểu tình diễn ra khi Cộng hòa Hồi giáo Iran dường như đang chuyển sang một phong cách quản trị có thể được mô tả là mang tính phòng thủ hơn.
trong cách tiếp cận này, những bất bình về kinh tế và các yêu cầu xã hội ngày càng được coi là mối đe dọa an ninh tiềm tàng. Những nhượng bộ văn hóa hạn chế—chẳng hạn như nới lỏng việc thực thi luật về khăn trùm đầu hoặc cho phép các buổi hòa nhạc có kiểm soát—chủ yếu đóng vai trò là công cụ để quản lý áp lực hơn là để giải quyết vấn đề.
