📸 Photo Khi xã hội do những bệnh nhân tâm thần lãnh đạo

Trong số các trường hợp quan chức Trung Quốc thiệt mạng đã không ít vụ việc do tự sát – nguyên nhân vì họ quá lo sợ chịu tội do tham nhũng, hay vì họ bị bệnh tâm thần?


Người trong bệnh viện tâm thần tại Trung Quốc hướng về ảnh của Mao Trạch Đông.

Ngày 13/3, ông Lưu Hãn Đông (Liu Handong) – nguyên Bí thư Ban Chính pháp thành phố Nam Kinh và là Phó Chủ tịch Ban Thường vụ Nhân đại tỉnh Giang Tô – bị bắt vì nghi ngờ nhận hối lộ và lạm dụng quyền lực. Tin tức khiến người ta liên tưởng đến án mạng của ông La Chí Quân (Luo Zhijun) – cựu Bí thư tỉnh Giang Tô. Ông La Chí Quân là cấp trên cũ của ông Lưu Hãn Đông, trước ngày ông Lưu Hãn Đông ‘ngã ngựa’ (1/4/2023), ông ta đã tự tử bằng cách nhảy khỏi một tòa nhà – nguyên nhân được cho là do trầm cảm. Ông La Chí Quân cũng là cựu Chủ tịch Ban Thường vụ Nhân đại tỉnh Giang Tô.

Sự kiện khiến một lần nữa khiến công luận lại chú ý đề tài về các quan chức Đảng ******** Trung Quốc (ĐCSTQ) bị bệnh tâm thần. Giới quan sát chỉ ra rất nhiều trường hợp không kể hết về quan chức Trung Quốc sống trong bất an vì tham ô hoặc liên đới trong các vụ án, dẫn đến họ bị trầm cảm hoặc bệnh tâm thần. Nguyên nhân và cách thức tự sát cũng đủ loại kỳ lạ; phần lớn là do hệ thống bạo lực, tham nhũng, phản nhân loại của ĐCSTQ gây ra, khiến họ từ bình thường trở nên bất bình thường, hậu quả là gây ra vô số tai họa cho xã hội.

Cán bộ tâm thần lãnh đạo phi lý trí
Tin tức về các quan chức ĐCSTQ tự tử do trầm cảm thường xuyên xuất hiện trên các phương tiện truyền thông Trung Quốc. Có thể kể một số trường hợp xảy ra những năm gần đây như: Zheng Xiaosong – nguyên Phó Tỉnh trưởng Phúc Kiến, Thứ trưởng Ban Liên lạc Quốc tế ĐCSTQ, Chủ nhiệm Văn phòng Liên lạc Trung ương ĐCSTQ tại Ma Cao, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương; hay như Li Fuxiang – nguyên Cục trưởng Cục Quản lý Ngoại hối… Những trường hợp xa hơn được biết đến có 3 người thân thiết của cựu lãnh đạo ĐCSTQ Mao Trạch Đông: Lạc Thiếu Hoa, Giang Thanh, và Mao Ngạn Thanh.

Trầm cảm được Tổ chức Y tế Thế giới định nghĩa “rối loạn tâm thần”. Bách khoa toàn thư Baidu Trung Quốc giải thích là “một triệu chứng của bệnh thần kinh, một căn bệnh do rối loạn chức năng cơ thể, bao gồm các triệu chứng như mất ngủ, lo lắng, nghi ngờ, sợ hãi, ám ảnh cưỡng chế, suy nhược thần kinh, nôn mửa do thần kinh…”. Giải thích của Wikipedia, “Về mặt y tế được phân loại là rối loạn tâm thần và hành vi, trầm cảm là triệu chứng của một số rối loạn tâm trạng”. Nhìn chung tình trạng này thuộc loại bệnh tâm thần.

Nhìn vào những vụ tự tử của các quan chức ĐCSTQ trong những năm gần đây cho thấy một số lượng lớn trong số họ mắc chứng trầm cảm, nói cách khác nếu truyền thông không đưa tin về những vụ đó thì người dân sẽ không biết rằng bản thân đang được lãnh đạo bởi một nhóm bệnh nhân tâm thần.

Các quan chức tâm thần thường thiếu lý trí trong việc ra quyết định, ra lệnh và thực hiện các chính sách lớn, trước khi họ bị phát hiện bệnh và tự sát thì những mệnh lệnh của đã được thực thi trên diện rộng, bởi loại người này dễ nổi giận với những người phản đối ý kiến họ, điều này thường dẫn đến hậu quả là xã hội xảy ra những sự việc trái với lẽ thường và quy luật tự nhiên, gây ra những thảm họa và hỗn loạn xã hội, người dân không thể hiểu vì đâu quan chức đã làm như vậy. Ví dụ, cán bộ quản lý nông nghiệp vào nông thôn nhổ cây, bắt gà, bắt chó, phá ruộng, phá chuồng chăn nuôi; cảnh sát giao thông đến các bản làng miền núi xa xôi, trèo lên nóc nhà trang trại để kiểm tra tình trạng lái xe khi say rượu; các tòa nhà bị cháy nổ thì quan chức bắt giữ những người dân thường chụp ảnh để phá hủy hiện trường… Hoặc tiêu biểu như những vấn đề xã hội trong lịch sử dẫn đến thảm họa mà nhiều người bình thường phải vò đầu bứt tóc suy nghĩ về thần kinh của những người ra mệnh lệnh: trong đó có kế hoạch hóa gia đình mỗi gia đình chỉ được sinh một con, thế rồi lại thay đổi “có nhiều con là niềm vinh dự của cha mẹ”, hay Cách mạng Văn hóa và Đại nhảy vọt; lệnh không được thu hoạch ngũ cốc khi vào vụ thu, mà phải suốt ngày đi bắt chim sẻ, chuột…

Vài ví dụ
Vài năm trước, ông Lưu Vệ Đông (Liu Weidong, 54 tuổi) – Ủy viên Thường vụ và Phó thị trưởng thành phố Thái An tỉnh Sơn Đông – đã treo cổ tự tử gần chùa Puzhao trong Khu thắng cảnh Thái Sơn (Taishan). Sau đó người ta chính thức công bố nguyên nhân tự tử của ông ta là do trầm cảm. Một công chức của Sở Du lịch cho biết, khi còn là phó thị trưởng, ông ta ra lệnh xây dựng đền chùa và cảnh quan nhân tạo dưới chân núi Thái Sơn, sau đó ra lệnh phá bỏ, những mệnh lệnh thay đổi liên tục của ông ta làm mọi người bối rối và căng thẳng.

Thật trùng hợp, vào ngày Lưu Vệ Đông treo cổ tự tử, ông cựu thị trưởng Từ Tuyết Tuấn (Yu Xuejun) thành phố Khai Bình tỉnh Quảng Đông đã rơi từ tầng 18 chung cư của mình và thiệt mạng. Có người trong văn phòng chính quyền thành phố nói: Chúng tôi như được giải thoát, không phải ngày ngày nghe ông ta gào hét, chỉ đạo linh tinh, mỗi ngày đều đề nghị làm sao cho giá cổ phiếu tăng lên, nữ thư ký không biết cách cũng không biết sử dụng phần mềm máy tính đã bị hành cho tinh thần rối loạn phải nghỉ việc.

Từ năm 2009, ĐCSTQ bắt đầu quan tâm đến sức khỏe tâm thần của các quan chức. Dữ liệu được giám đốc Zhu Zhuohong của Trung tâm nghiên cứu ứng dụng sức khỏe tâm thần công chức quốc gia thuộc Viện Tâm lý học – Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc cung cấp cho China News Weekly cho thấy, trong 7 năm từ 2009 – 2016 có tổng cộng 245 quan chức đã do trầm cảm mà tự tử, mất tích hoặc bị nghi ngờ tự tử.

Các nguồn tin cho biết, những năm gần đây trường hợp trầm cảm này đặc biệt nhiều trong quan trường ở Tân Cương, về cơ bản hơn một nửa số quan chức trong tất cả các cơ quan Đảng và Chính phủ đều bị trầm cảm ở một mức độ nào đó.

Chuyên gia kể về trải nghiệm
Trong một cuộc phỏng vấn với China News Weekly, giáo sư Hứa Yên (Xu Yan) thuộc Viện Tâm lý học – Đại học Sư phạm Bắc Kinh cho biết, có quan điểm cho rằng tỷ lệ tự tử trong giới quan chức cao gấp 100 lần so với người dân thường –quan điểm này chưa có chứng minh gì thuyết phục; cũng có người nói quan chức trầm cảm vì từng tham nhũng khiến họ lo sợ bị bắt; nghiên cứu do Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương chủ trì cho thấy “nhiều quan chức chết bất thường không phải vì lo sợ chịu tội nên tự sát, mà đáng quan tâm là vấn đề sức khỏe tâm thần của họ. Các quan chức trầm cảm trước khi tự sát thường có các triệu chứng như ảo giác và hoang tưởng bị hãm hại…”.

Giáo sư Hứa Yên kể quá trình bà hợp tác làm việc hoặc trao đổi với quan chức, một quan chức đã từng nói với bà: “Cô Xu, cô có nhìn thấy cửa sổ này không? Bây giờ khi tôi nhìn thấy cửa sổ này, tôi cảm thấy muốn nhảy xuống. Đúng vậy. Khi tôi nhìn thấy cửa sổ này, tôi cảm thấy muốn nhảy xuống”.

Điều kỳ lạ là khi các quan chức bị trầm cảm, họ hiếm khi hỏi ý kiến bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia. Một số quan chức không dám đến bệnh viện vì sợ ảnh hưởng đến việc thăng chức, cũng không dám tiết lộ sự việc mà mời các thầy phong thủy đến nhà, sắp xếp lại đồ đạc. Sau một thời gian, nếu không hiệu quả sẽ nhờ một thầy phong thủy khác đến…

Khi giáo sư Hứa Yên kể về kinh nghiệm giảng dạy về sức khỏe tâm thần cho các quan chức, bà nói rằng bà nhận thấy nhóm này rất tích cực trong các buổi giảng, họ rất thích nghe các khóa học về tự chẩn đoán và điều chỉnh căng thẳng tâm lý. Bà cũng phát hiện rất ít người trong số họ sẵn sàng bộc lộ cảm xúc, thường không thừa nhận bản thân có vấn đề về tâm lý. Bà thường để lại số điện thoại, sau giờ học luôn có người gọi cho bà, tuy nhiên những người gọi điện thoại này thường có chút dè dặt, có thể suy nghĩ việc giảm thiểu để lại dấu vết, một số người thậm chí còn cố tình sử dụng điện thoại công cộng. Một số người sẽ tìm một nơi mà họ cho là an toàn và bố trí cuộc hẹn với bà để hỏi về vấn đề tâm lý của bản thân. Trong cuộc trò chuyện, bà cũng phải hứa với họ sẽ giữ bí mật và sẽ không ghi âm hoặc ghi hình toàn bộ quá trình trò chuyện.

Từ trải nghiệm đã kể của giáo sư Hứa Yên (Xu Yan) tại Viện Tâm lý học của Đại học Sư phạm Bắc Kinh và phân tích nhiều trường hợp, có thể thấy rất nhiều người sau khi trở thành quan chức Đảng ******** Trung Quốc (ĐCSTQ) đã dần dần có vấn đề bệnh tâm thần, ở trong quan trường càng lâu thì bệnh càng nặng, việc sợ lộ bệnh lại khiến bệnh nặng hơn.

Quan chức mới ‘ngã ngựa’ bị xem là có vấn đề thần kinh
Một số quan chức cấp bộ đã bị ĐCSTQ trừng phạt và bắt giữ trong tuần này: Ngày 18/3, Wang Dengfeng – cựu phó chủ tịch Hiệp hội bóng đá Trung Quốc – bị kết án 17 năm tù vì tội tham ô tài sản công gần 47 triệu nhân dân tệ. Vào các ngày 13, 15, và 17 lần lượt có các quan chức cấp cao bị thông báo điều tra: Li Xiangang – Phó Ban Thường vụ Nhân đại tỉnh Hắc Long Giang, Li Yong – cựu Tổng giám đốc Tập đoàn Dầu khí Đại dương Trung Quốc, và Li Jiping – cựu Phó chủ tịch Ngân hàng Phát triển Trung Quốc.

Có thể nói ĐCSTQ đã kiếm được rất nhiều tiền thông qua họ và tất cả số của cải đó đều đến từ những người sáng tạo mang lại của cải hoặc những người đóng thuế trong xã hội. Cư dân mạng chửi những quan chức tham nhũng này: Đừng nói rằng khi xảy ra chuyện thì họ mới trở thành người bị thần kinh, trước đó họ đã bị thần kinh vì hãy xem họ tham lam vô độ, làm đủ mọi việc ác ôn…

Theo quan sát cho thấy, tỷ lệ trầm cảm cao không chỉ trong quan chức chính quyền (đặc biệt là Tân Cương), mà còn đáng kể trong quân đội ĐCSTQ. Những người trầm cảm thường chọn cách tự tử bằng nhảy lầu. Những năm gần đây, tin tức về các vụ tự sát trong quân đội đã thu hút chú ý của dư luận, có người phân tích: Thứ nhất, môi trường quân đội tương đối khép kín nên tinh thần càng khó giải tỏa hơn, một số cấp bậc đặc biệt còn hạn chế quyền truy cập Internet; Thứ hai là nhà cao tầng hiện nay phổ biến nên thuận tiện cho việc tự sát; Thứ ba là văn hóa quân đội đề cao lòng trung thành và phe phái, hình phạt lại tàn nhẫn hơn.

Theo chuyên gia tâm lý Zhao Guoqiu tại Bộ Công an và nhà tâm lý trưởng tại Sở Công an tỉnh Chiết Giang, mỗi tuần ông chỉ có nửa ngày để ngồi trong phòng khám và khám cho hơn 10 bệnh nhân là cán bộ công chức. Có lần ông Zhao hẹn thời gian khám cho một quan chức bị trầm cảm nặng nhưng không thấy, ông gọi điện thông báo cho gia đình bệnh nhân về thời gian chẩn đoán và điều trị, đầu bên kia điện thoại là người vợ viên quan chức đã khóc nói: “Hôm qua anh ấy nhảy lầu tự tử, còn khám gì nữa bác sĩ?”

Tại sao chỉ số hạnh phúc quan chức lại xếp cuối cùng?
Chuyên gia tâm lý Zhao Guoqiu cho biết, dữ liệu thu được qua hơn 30 năm nghiên cứu của ông cho thấy chỉ số hạnh phúc của quan chức không cao, chỉ số rối loạn tâm lý và chỉ số căng thẳng trong công việc đều đặc biệt cao. Ông nói: “Tỷ lệ mất ngủ ở nhóm này lên tới khoảng 25%, nói cách khác cứ 4 người thì có 1 người bị mất ngủ”.

Chuyên gia Zhao cho biết, “10% những người bị trầm cảm nặng sẽ chấm dứt nỗi đau bằng cách tự tử, và 50% – 60% quan chức tự tử về cơ bản là bị trầm cảm”.

Trung tâm điều tra sức khỏe tâm thần dành cho nhân viên nhà nước của ĐCSTQ đã thực hiện một cuộc khảo sát liên quan đến căng thẳng trong tổng số 2500 nhân viên ở 20 cơ quan trung ương, kết quả là 63,3% số người tin rằng họ đang bị căng thẳng ở mức độ từ trung bình trở lên. Cùng năm đó, trong “Báo cáo thường niên về khảo sát sức khỏe tâm thần nơi làm việc ở Trung Quốc” do Viện Tâm lý học của Viện Khoa học Trung Quốc công bố cho thấy, các cơ quan Chính phủ xếp cuối cùng về chỉ số hạnh phúc với số điểm 3,05.

Một bộ dữ liệu trước đây của Bộ Công an ĐCSTQ cũng đáng chú ý: Năm 2014 và 2015, số lượng cảnh sát và công an chết khi làm nhiệm vụ trên toàn Trung Quốc lần lượt là 438 và 393, trong đó số tử vong do nhồi máu cơ tim đột ngột hoặc xuất huyết não lần lượt là 205 người và 201 người, tỷ lệ tử vong cao hơn là cảnh sát trẻ và trung niên. Trong số sĩ quan cảnh sát chết có đến gần 50% vì bệnh tật, một số tự tử vì trầm cảm. Dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng Sức khỏe Tâm thần Công chức Quốc gia thuộc Viện Tâm lý học – Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc cho thấy, trong số quan chức tự tử có đến 50% được chẩn đoán mắc bệnh trầm cảm.

Sau khi ông Wang Xiaoming – Phó tổng thư ký Chính quyền thành phố Bắc Kinh tự tử bằng cách nhảy lầu, giới truyền thông lại dấy lên bàn tán về tình trạng “trầm cảm” phổ biến trong giới quan chức phải chăng do chịu áp lực quá lớn của chiến dịch “chống tham nhũng”?

Một cư dân mạng giấu tên từng viết: Cả 3 quan chức trong gia đình tôi đều mắc chứng trầm cảm, trong số đó có chú tôi suýt tự tử vì chuyện này.

Nhà bất đồng chính kiến Zha Jianguo (ở Bắc Kinh) chỉ ra, quan hệ giữa các quan chức trở nên căng thẳng hơn kể từ chiến dịch chống tham nhũng của ông Tập Cận Bình, làm nhiều thì sợ mắc sai lầm còn làm ít thì sợ bị quy vô trách nhiệm, ĐCSTQ không có cơ chế trả lương cao cho người liêm chính. Trước kia dùng quyền lực để kiếm chác, nhưng bây giờ bị quản lý chặt chẽ, quan chức sau tham nhũng dễ căng thẳng cao. Ngoài ra, dư luận và Internet cũng mang lại việc giám sát cao hơn trước.

Có thể nói lòng tham thường tỷ lệ nghịch với hạnh phúc, quan chức có ham muốn cao thì một khi xảy ra vấn đề sẽ chịu áp lực sợ hãi cao tương ứng, chứng trầm cảm cũng dễ bị nặng. Thực ra nếu sống giản dị tự nhiên, không quá tham lam truy cầu thì cũng ít gặp tai ương… , như người xưa thường chỉ ra chuyện phúc/họa có nhân quả – thường phụ thuộc vào hành động và quyết định của chính bản thân…

Tại sao quan chức dễ bị trầm cảm
Nhà bất đồng chính kiến Shen Liangqing ở An Huy từng là công tố viên phân tích rằng quan chức vì muốn thăng tiến, đặc biệt là sau bị phanh phui có vấn đề tham nhũng, để bảo vệ cấp trên và gia đình thì các quan chức ngày nào cũng lo sợ tai họa giáng vào bản thân, điều đó khiến họ dễ bị trầm cảm. “Một số bạn cùng lớp của tôi từng là quan chức cũng đã tự tử vì trầm cảm. Quan chức của ĐCSTQ có thể nói là một nghề rủi ro cao. Thành thật mà nói, các quan chức thực sự không dễ dàng leo lên các chức vụ. Trừ những người có xuất thân đặc biệt, nói chung phải trả giá đắt, chẳng hạn như luôn cảnh giác không mắc sai lầm về mọi mặt, đồng thời còn phải xu nịnh nữa…”.

Shen Liangqing cho biết, nỗi lo sợ không còn quyền lực và các hình phạt khác cũng sẽ khiến một số quan chức có vấn đề chọn cách tự sát.

Giáo sư Nie Huihua, Viện phó Viện Chiến lược và Phát triển Quốc gia – Đại học Nhân dân Trung Quốc, từng nói rằng quan chức tham nhũng tự sát do một số vấn đề: Thứ nhất, loại bỏ bằng chứng phạm tội và bảo vệ đồng nghiệp của họ; Thứ hai, bảo vệ người thân gia đình giữ được của cải; Thứ ba, để bảo vệ thanh danh, tránh bị làm nhục. Vì điều này, tự sát đã trở thành giải pháp cho nhiều quan chức Trung Quốc.

Tại sao quan chức giấu bệnh?
Trong quan trường ĐCSTQ, tổ chức họ làm hiếm khi biết được ai đang bị trầm cảm trước khi vụ việc xảy ra, thường rất ít người biết một quan chức nào đó không còn bình thường nữa. Đây là nhóm người bệnh rất bí mật, họ rất ngại đi khám bác sĩ hay chữa trị bằng bảo hiểm y tế vì sợ bị lộ, thậm chí cả người nhà cũng không biết. Một số phương tiện truyền thông ĐCSTQ cũng đưa tin rằng trầm cảm là một điều cấm kỵ trong giới quan chức, vì “các quy định của tổ chức không để cho quan chức trầm cảm được thăng chức”.

Một người trong cuộc tiếp xúc trực tiếp với nhiều quan chức cấp cao nói với China News về một trường hợp: Vài năm trước, một quan chức cấp cao ở một tỉnh nọ mắc bệnh gan nặng đã thông qua quan hệ cá nhân gặp được một bác sĩ bệnh gan nổi tiếng ở Bắc Kinh, rồi nhờ liên hệ với nguồn gan. Trong những ngày nghỉ lễ, vị quan chức này đã bí mật đến Bắc Kinh để ghép gan.

Người trong cuộc nói trên cho biết, phẫu thuật ghép gan rất tốn kém nhưng quan chức này thà tự bỏ tiền túi ra chi trả còn hơn là làm thủ tục bảo hiểm y tế, vì quan chức đó không muốn để lộ hồ sơ bệnh tình.

Người trong cuộc này cho biết, nhiều quan chức sau khi lâm bệnh không dám làm thủ tục bảo hiểm y tế cho dù chi phí y tế rất tốn kém – nhưng chi phí đó có thể kiếm thông qua tài trợ của cấp trên hoặc lạm dụng công quỹ…

Mặc dù không có quy định công khai nào về mối quan hệ giữa bệnh tật và sự nghiệp thăng tiến quan chức – nhưng đây thực sự là một thực tế phổ biến. Quan trọng nữa là trong tình thế cạnh tranh khốc liệt, việc để lộ bệnh tình khiến đối thủ cạnh tranh chức vụ nắm được và báo cáo tổ chức.

Chuyên gia tâm lý Zhao Guoqiu cũng đề cập việc các quan chức có vấn đề về tâm lý thường muốn hẹn gặp riêng tư để cởi mở chia sẻ, thậm chí có người còn nhờ thư ký trao đổi để không tiết lộ danh tính. Trong quá trình hành nghề, ông Zhao đã gặp phải nhiều trải nghiệm giống như giáo sư Xu Yan, qua đó có nhiều kinh nghiệm và kết luận tương tự.