linhgiahamvui
Địt mẹ đau lòng
MÓN QUỐC HỒN
Ở các di chỉ thuộc văn hóa Đông Sơn như: di chỉ Phùng Nguyên (Phú Thọ), Đồng Đậu (Vĩnh Phúc), Tràng Kênh (Hải Phòng), Hoa Lộc (Thanh Hóa)... phát hiện có nhiều xương động vật, đặc biệt là chó, chứng tỏ các chú cầy là nguồn cung cấp thực phẩm cho con người. Thậm chí ở các di chỉ có niên đại xa hơn cách nay khoảng 7000 - 8000 hay 10.000 năm, trong các di chỉ của văn hóa Hòa Bình: hang Con Moong (Thanh Hóa), hang Xóm Trại (Hòa Bình)... xương chó cũng được tìm thấy. Các di chỉ ở miền Nam như di chỉ An Sơn (Long An), có niên đại cách đây 4000 năm, ngoài răng xương động vật hoang dã còn có xương lợn hay chó chứng minh tổ tiên ta đã dung nhập "cờ tây" vào dòng văn hóa ẩm thực.
Có ý kiến cho rằng, thịt chó không được liệt vào "hy" và "sinh" cúng tế, vì âm Hán Việt cẩu nhục nghe quá nhọc nhằn. Thực ra, một số nền văn hóa lấy thịt chó tế thần. Đó là lễ cúng Nhương (lễ cầu giải trừ tai họa) của dân tộc Bố Y. Ở lễ cấm bản của người Hà Nhì diễn ra vào tháng 2 âm lịch, trong ngày thứ 2 của lễ, bà con tổ chức cúng thần Ca Tu Tu, mong vị thần này bảo vệ cuộc sống cho mình. Sau khi thịt chó, họ lấy 4 chân chó làm biểu tượng diều hâu bị buộc chân treo lên đầu và cuối bản, vì vị thần bảo hộ dân bản khỏi trộm cướp.
Ngoài ra, thịt chó còn gắn với 1 số tục lệ còn tồn tại trên đất tổ. Tại làng Thản (xã Trẫm Thảm, huyện Phong Châu) có lệ mở cửa rừng vào rằm tháng giêng, không thể thiếu mâm chó vàng. Hoặc tục cầu mưa ở một số làng thuộc xã Dị Nậu (huyện Tam Thanh), xã Kinh Kệ (huyện Lâm Thao), người dân có lệ đem thịt chó cúng Sơn thần (ông khái) và Thủy thần (thuồng luồng). Người xưa quan niệm rằng: gặp hạn phải cầu nước, nước theo nguồn trên núi xuống, nước từ trong ngòi ra nên phải cúng 2 vị thần này. Một hổ một cá sấu, còn gì cho bằng thịt chó nữa.
Không chỉ thần, người còn thích món này hơn. Trong Món ngon Hà Nội, nhà văn Vũ Bằng đã viết: "Theo các truyện kể trong dân gian thì dường như các ông thổ địa, các ông Thần Trà, Uất Lũy, kể cả Diêm Vương nữa cũng ưa món ấy... Thần mà còn thích thịt chó, huống chi là người".
Chính vì thế, nạn trộm chó diễn ra thường xuyên đến mức triều đình phải can thiệp. Điều 54, Hồng Đức thiện chính thư, ban hành ngày 20 tháng 4 năm Hồng Đức thứ 7 (1476) cấm lén lút giết hại trâu chó. Luật rằng: "Kẻ nào giết trâu chó rồi lén lút đem chôn hoặc ăn thịt đều phạm pháp, không tuân theo điều răn cấm mà sát sinh bừa bãi. Trâu cày và chó giữ nhà, trong thư tịch cổ đều thấy ghi chép là những con vật có công với người không nên giết hại... Còn như giống chó giữ nhà để đề phòng trộm cướp vào ban đêm, nếu không xin với nha môn mà giết đi còn bị xử tội huống hồ lén lút sát hại. Kẻ nào giết chó là có ý đồ giết chó trước, rồi sau đó mới vào ăn trộm nhà người ta. Kẻ đó phải bị phạt nộp 30 quan tiền quý cho chủ nhà; lại bắt nộp tiền đền mạng chó là 1 quan 5 mạch tiền quý..."
Nếu quá khứ là lịch sử thì ẩm thực cũng là một bộ phận của lịch sử. Ẩm thực góp phần hoàn thiện bức tranh văn hóa, chính trị và xã hội.
Nguồn:
- Điển chế và Pháp luật Việt Nam thời Trung đại, tập I, phần 3: Hồng Đức thiện chính thư, Nguyễn Ngọc Nhuận chủ biên, NXB KH XH HN, 2011
- Việt sử Những câu chuyện thú vị, Lê Thái Dũng, NXB VH TT, 2013
#ThuyDu
Ở các di chỉ thuộc văn hóa Đông Sơn như: di chỉ Phùng Nguyên (Phú Thọ), Đồng Đậu (Vĩnh Phúc), Tràng Kênh (Hải Phòng), Hoa Lộc (Thanh Hóa)... phát hiện có nhiều xương động vật, đặc biệt là chó, chứng tỏ các chú cầy là nguồn cung cấp thực phẩm cho con người. Thậm chí ở các di chỉ có niên đại xa hơn cách nay khoảng 7000 - 8000 hay 10.000 năm, trong các di chỉ của văn hóa Hòa Bình: hang Con Moong (Thanh Hóa), hang Xóm Trại (Hòa Bình)... xương chó cũng được tìm thấy. Các di chỉ ở miền Nam như di chỉ An Sơn (Long An), có niên đại cách đây 4000 năm, ngoài răng xương động vật hoang dã còn có xương lợn hay chó chứng minh tổ tiên ta đã dung nhập "cờ tây" vào dòng văn hóa ẩm thực.
Có ý kiến cho rằng, thịt chó không được liệt vào "hy" và "sinh" cúng tế, vì âm Hán Việt cẩu nhục nghe quá nhọc nhằn. Thực ra, một số nền văn hóa lấy thịt chó tế thần. Đó là lễ cúng Nhương (lễ cầu giải trừ tai họa) của dân tộc Bố Y. Ở lễ cấm bản của người Hà Nhì diễn ra vào tháng 2 âm lịch, trong ngày thứ 2 của lễ, bà con tổ chức cúng thần Ca Tu Tu, mong vị thần này bảo vệ cuộc sống cho mình. Sau khi thịt chó, họ lấy 4 chân chó làm biểu tượng diều hâu bị buộc chân treo lên đầu và cuối bản, vì vị thần bảo hộ dân bản khỏi trộm cướp.
Ngoài ra, thịt chó còn gắn với 1 số tục lệ còn tồn tại trên đất tổ. Tại làng Thản (xã Trẫm Thảm, huyện Phong Châu) có lệ mở cửa rừng vào rằm tháng giêng, không thể thiếu mâm chó vàng. Hoặc tục cầu mưa ở một số làng thuộc xã Dị Nậu (huyện Tam Thanh), xã Kinh Kệ (huyện Lâm Thao), người dân có lệ đem thịt chó cúng Sơn thần (ông khái) và Thủy thần (thuồng luồng). Người xưa quan niệm rằng: gặp hạn phải cầu nước, nước theo nguồn trên núi xuống, nước từ trong ngòi ra nên phải cúng 2 vị thần này. Một hổ một cá sấu, còn gì cho bằng thịt chó nữa.
Không chỉ thần, người còn thích món này hơn. Trong Món ngon Hà Nội, nhà văn Vũ Bằng đã viết: "Theo các truyện kể trong dân gian thì dường như các ông thổ địa, các ông Thần Trà, Uất Lũy, kể cả Diêm Vương nữa cũng ưa món ấy... Thần mà còn thích thịt chó, huống chi là người".
Chính vì thế, nạn trộm chó diễn ra thường xuyên đến mức triều đình phải can thiệp. Điều 54, Hồng Đức thiện chính thư, ban hành ngày 20 tháng 4 năm Hồng Đức thứ 7 (1476) cấm lén lút giết hại trâu chó. Luật rằng: "Kẻ nào giết trâu chó rồi lén lút đem chôn hoặc ăn thịt đều phạm pháp, không tuân theo điều răn cấm mà sát sinh bừa bãi. Trâu cày và chó giữ nhà, trong thư tịch cổ đều thấy ghi chép là những con vật có công với người không nên giết hại... Còn như giống chó giữ nhà để đề phòng trộm cướp vào ban đêm, nếu không xin với nha môn mà giết đi còn bị xử tội huống hồ lén lút sát hại. Kẻ nào giết chó là có ý đồ giết chó trước, rồi sau đó mới vào ăn trộm nhà người ta. Kẻ đó phải bị phạt nộp 30 quan tiền quý cho chủ nhà; lại bắt nộp tiền đền mạng chó là 1 quan 5 mạch tiền quý..."
Nếu quá khứ là lịch sử thì ẩm thực cũng là một bộ phận của lịch sử. Ẩm thực góp phần hoàn thiện bức tranh văn hóa, chính trị và xã hội.
Nguồn:
- Điển chế và Pháp luật Việt Nam thời Trung đại, tập I, phần 3: Hồng Đức thiện chính thư, Nguyễn Ngọc Nhuận chủ biên, NXB KH XH HN, 2011
- Việt sử Những câu chuyện thú vị, Lê Thái Dũng, NXB VH TT, 2013
#ThuyDu
