Nữ anh hùng Hồ Kan Lịch vinh dự được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh 7 lần, trong đó có những bữa ăn cơm đáng nhớ. Khi trở về Huế, người con gái Pa Kô còn được Bác Hồ tặng đài để nghe tin tức hàng ngày.
3 ngày ôm súng trường mai phục để... bắn rơi máy bay
Chúng tôi có dịp ngược đèo lên với thung lũng A Lưới (thành phố Huế), đến thăm nữ anh hùng Hồ Kan Lịch (SN 1943, người dân tộc Pa Kô) từng 7 lần vinh dự được gặp Bác Hồ khi bà đã hồi phục sức khỏe sau thời gian điều trị bệnh.Trong những năm chiến tranh chống Mỹ cứu nước, bà Lịch là biểu tượng anh hùng về lòng yêu nước của người Pa Kô nói riêng và đồng bào các dân tộc trên dãy Trường Sơn nói chung. Với những trận đánh lẫy lừng, trực tiếp bắn rơi máy bay Mỹ bằng súng trường, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành nữ anh hùng đầu tiên của dân tộc Pa Kô.
Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Kan Lịch vinh dự 7 lần được gặp Bác Hồ (Ảnh: Tư liệu).
Căn nhà của bà Lịch nằm bên đường Hồ Chí Minh, đoạn qua địa bàn xã A Lưới 2. Tuyến giao thông huyết mạch này được xây dựng trên chính nền đường 1B cũ - nơi từng in dấu chân của đồng bào dân tộc Pa Kô khi tham gia mở đường Trường Sơn huyền thoại.
Bà Hồ Thị Hoa - con dâu của bà Lịch cho biết mẹ chồng vừa trải qua đợt điều trị kéo dài do tuổi cao sức yếu. Khi thấy chúng tôi đến thăm, nữ anh hùng nở nụ cười, khuôn mặt rạng ngời.
Lật giở từng trang tư liệu cũ thể hiện sự nghiệp cách mạng của nữ anh hùng Hồ Kan Lịch bắt đầu từ khi bà mới 14 tuổi. Trong những năm 1955-1956, căm thù quân Mỹ - Diệm thường khủng bố, đàn áp, bắt giết cán bộ và đồng bào tham gia kháng chiến, cô bé Hồ Kan Lịch đã quyết tâm đi theo cách mạng đánh địch giải phóng quê hương.
Ở tuổi 83, bà Lịch vẫn giữ được khí chất rạng ngời của một nữ anh hùng (Ảnh: Vi Thảo).
Năm 1956, cô bé Kan Lịch tham gia hoạt động, làm liên lạc viên ở xã Hồng Bắc (nay là xã A Lưới 2). Dù tuổi nhỏ nhưng nữ liên lạc viên luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, được cấp trên tin tưởng giao làm đường dây cho cấp huyện rồi tỉnh.
Năm 1958, bà và chú ruột là Hồ A Vai (được phong tặng Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân năm 1965) bị địch bắt khi đang chuyển giấy bút, thực phẩm lên A Lưới. Chúng bắt giam bà suốt 3 tháng trời nhưng không khai thác được gì đành phải thả người.
Năm 1961, bà được tổ chức cho thoát ly, tham gia lực lượng vũ trang xã Hồng Bắc, sau đó trở thành Xã đội trưởng. Trong năm 1964, đội du kích xã Hồng Bắc do bà trực tiếp chỉ huy đã bắn rơi chiếc máy bay vận tải Dakota của Mỹ tại sân bay A So. Theo hồi ký, trong trận phục kích này, bà Lịch cùng 4 chiến sĩ đội du kích phục sát sân bay, nhịn đói, nhịn khát, kiên trì mai phục suốt 3 ngày, sau đó dùng súng trường bắn trúng thùng xăng khiến máy bay bốc cháy cách nơi xuất phát khoảng 2km.
Danh hiệu cao quý Nhà nước tặng thưởng cho nữ anh hùng người dân tộc Pa Kô (Ảnh: Vi Thảo).
Những năm sau đó, bà Lịch tiếp tục lãnh đạo đội nữ du kích xã Hồng Bắc tổ chức đánh 49 trận lớn, tiêu diệt 150 lính Mỹ, thu giữ nhiều phương tiện, vũ khí. Năm 1967, bà Hồ Kan Lịch vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Lúc ấy bà vừa tròn 24 tuổi.
Mùa xuân năm 1968, bà còn tham gia cánh quân đánh vào thành phố Huế, trực tiếp trao cờ Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam cho đơn vị làm nhiệm vụ treo lên cột cờ Ngọ Môn, trước Đại nội Huế. Với những thành tích đặc biệt, nữ anh hùng vinh dự được 7 lần ra Hà Nội gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong đó có những lần Bác Hồ mời ăn cơm tại Phủ Chủ tịch.
Ký ức về những lần gặp Bác Hồ
“Ở miền Nam tôi cũng như đồng đội và đồng bào nguyện ra sức chiến đấu giải phóng quê hương để đón Bác Hồ vào thăm. Trong chiến đấu và sinh hoạt, chúng tôi luôn luôn nghĩ tới Bác Hồ và mong ước làm sao được gặp Bác,…”, trích hồi ký của Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Kan Lịch.Theo hồi ký, trung tuần tháng 5/1968, bà Lịch thỏa ước nguyện khi được tổ chức đưa ra Hà Nội gặp Bác Hồ. Tuy nhiên trên đường đi, bà bị sốt rét ác tính. Ngày 10/6/1968, xe đưa bà đến nhà khách Bộ Quốc phòng, được Đại tướng Võ Nguyên Giáp đón tiếp ân cần, thân mật.
Bà Hồ Kan Lịch (đội mũ tai bèo) và các đồng chí, đồng đội trong một lần gặp Bác Hồ (Ảnh: Chụp lại tư liệu tại nhà nhân vật).
Ngày hôm sau, bà được xe chở vào gặp Bác Hồ tại Nhà sàn sau Phủ Chủ tịch. Theo hồi ký, ở lần gặp này, do sức khỏe của bà Lịch còn yếu nên Bác Hồ đã dặn Đại tướng Võ Nguyên Giáp phải chăm lo chu đáo cho nữ anh hùng người Pa Kô.
Ngày 1/7/1968, sau khi hồi phục sức khỏe, bà được Bác mời đến ăn cơm cùng một số lãnh đạo cao cấp của Đảng, với các món ăn xứ Huế do nhà thơ Tố Hữu chế biến. Sau bữa cơm, Bác Hồ ân cần căn dặn bà Lịch: “Làm được anh hùng đã khó song giữ nó khó hơn, cháu phải cố gắng làm tốt mọi công việc của mình để phát huy tác dụng của một nữ anh hùng, đừng thỏa mãn mà dừng tại chỗ”, trích hồi ký.
Trong các lần gặp khác, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn yêu cầu bà Lịch và những người tham dự phải ra sức học tập để có điều kiện làm việc thật tốt, đền đáp công ơn của Đảng, nhân dân và quê hương, nơi đã nuôi dưỡng, rèn luyện mình.
Tháng 5/1969, khi đang học tại Trường Sĩ quan lục quân, bà Hồ Kan Lịch lại được Bác Hồ gọi đến ăn cơm. Chủ tịch Hồ Chí Minh muốn đưa bà vào đoàn thanh niên ưu tú đi dự ngày hội thanh niên và sinh viên thế giới để có cơ hội học tập, mở mang kiến thức. Tuy nhiên, nữ anh hùng đã xin Bác cho trở lại chiến trường tham gia chiến đấu. Đây cũng là lần cuối cùng bà được gặp Bác Hồ.
Kỷ vật vô giá
Bà Hồ Thị Hoa, con dâu nữ anh hùng Hồ Kan Lịch cho biết hầu hết các kỷ vật thời chiến đấu, mẹ chồng đã giao lại cho Nhà nước bảo quản, trong đó có chiếc đài bán dẫn do Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng. Theo bà Hoa, chiếc đài được nữ anh hùng gìn giữ cẩn thận, xem là kỷ vật vô giá. Vì sợ thất lạc, bà đã trao tặng cho Bảo tàng Hồ Chí Minh thành phố Huế từ năm 1998 để bảo quản, giới thiệu đến mọi người.Theo tư liệu của Bảo tàng Hồ Chí Minh thành phố Huế, đây là chiếc đài Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn nghe tin tức hàng ngày. Khi tặng cho nữ anh hùng Hồ Kan Lịch, Bác đã căn dặn nữ anh hùng phải dùng chiếc đài này để vận động bà con góp sức hơn nữa cho cách mạng.
Chiếc đài bán dẫn Bác Hồ tặng bà Kan Lịch đang được trưng bày tại Bảo tàng Hồ Chí Minh thành phố Huế (Ảnh: Vi Thảo).
Nữ anh hùng Hồ Kan Lịch kể lại trong hồi ký: “Khi Bác tặng đài, tôi xúc động không cầm được nước mắt và đã khóc. Lúc đó Bác nhẹ nhàng nói với tôi: Thôi cháu Kan Lịch đừng khóc nữa, không chỉ riêng cháu mà Bác rất quan tâm đến nhiều đồng chí anh hùng, chiến sĩ đang còn chiến đấu ở ngoài chiến trường. Anh hùng có rất nhiều nhưng cháu là nữ anh hùng đầu tiên của đồng bào Pa Kô nên Bác tặng cho cháu chiếc đài để cháu nghe tin tức ở chiến trường, cùng đồng bào mình chiến đấu đến khi cách mạng thành công”.
Lãnh đạo thành phố Huế cho biết nữ anh hùng Hồ Kan Lịch là biểu tượng cho sự kết hợp giữa trí tuệ quân sự và ý thức tự rèn luyện. Cuộc đời bà là minh chứng sống động cho một chuẩn mực: danh hiệu anh hùng không phải là đích đến mà là khởi đầu của trách nhiệm lớn hơn.
Theo hồ sơ lưu trữ tại Phòng Người có công, Sở Nội vụ thành phố Huế, bà Hồ Kan Lịch được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân ngày 17/9/1967.
Năm 1968, bà vinh dự tham dự Đại hội Anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc và được ra Bắc gặp Bác Hồ. Trong khoảng thời gian 1968-1969, khi đang theo học văn hóa tại miền Bắc, bà còn được gặp Bác Hồ 6 lần tại Phủ Chủ tịch, trong đó có 4 lần Bác mời ăn cơm cùng các lãnh đạo Trung ương.
Sau khi được đào tạo tại Trường sĩ quan lục quân, bà về công tác tại Quân khu Trị Thiên, sau đó giữ chức Phó Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế (cũ) cho đến lúc nghỉ hưu.
Ông Đinh Viết Cường, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã A Lưới 2, cho biết A Lưới là một trong những địa bàn chịu sự đánh phá ác liệt bậc nhất trong thời kỳ chiến tranh. Chính tại mảnh đất này, quân và dân ta đã thể hiện bản lĩnh kiên cường, sáng tạo trong cách đánh cũng như ý chí chiến đấu. Nơi đây đã sản sinh nhiều Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân như Hồ Vai, Kan Lịch, Kan Đơm, A Nun,… Sau chiến tranh, các anh hùng tiếp tục sống giản dị, gắn bó với nhân dân, đóng góp cho sự phát triển của quê hương.
