Vụ việc CSGT Bắc Ninh lập biên bản tài xế ô tô cá nhân chở một người từ KCN Quang Châu đến KCN Vân Trung, thu 100.000 đồng, với mức phạt dự kiến 13 triệu đồng kèm trừ 6 điểm GPLX, đang đặt ra câu hỏi lớn về tính thống nhất của pháp luật.
Theo thông tin chính thức, lỗi được xác định là xe ô tô không kinh doanh vận tải hành khách nhưng chở người có thu tiền. Tuy nhiên, Luật Đường bộ 2024 (khoản 4, 5 Điều 56) quy định kinh doanh vận tải là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi. Có thu tiền và nhằm mục đích sinh lợi là 2 hành vi khác nhau trong pháp luật. Một chuyến đi sẵn có, còn chỗ, nhận góp tiền xăng hoàn toàn có thể không mang bản chất kinh doanh. Ngược lại, việc tìm khách, nhận đặt chỗ, ấn định giá mới thể hiện rõ mục đích sinh lợi.
Nghị định 238/2025/NĐ-CP lại mở rộng tiêu chí thành “chở người có thu tiền hoặc ký hợp đồng, nhận đặt chỗ”, tạo ra khoảng trống pháp lý đáng chú ý. Nếu đã xác định không kinh doanh vận tải, căn cứ nào ở cấp luật để cấm một cá nhân tự nguyện chia sẻ chi phí trên tài sản của mình? Hiến pháp (Điều 14) và Bộ luật Dân sự đều khẳng định quyền dân sự chỉ bị hạn chế theo quy định của luật, trong những trường hợp cần thiết. Hiện chưa có điều luật nào cấm rõ ràng việc góp tiền xăng giữa những người cùng đi.
Ngay cả khi chấp nhận cần quản lý kinh doanh trá hình, mức phạt 12-14 triệu đồng và trừ nửa số điểm GPLX cũng đặt vấn đề về tính tương xứng. Hành vi không quá tải, không vi phạm tốc độ, không gây mất an toàn giao thông, chỉ nhận 100.000 đồng, lại đối mặt chế tài nặng. Luật Xử lý vi phạm hành chính yêu cầu xử phạt căn cứ tính chất, mức độ, hậu quả và nghĩa vụ chứng minh của cơ quan chức năng.
Ba câu hỏi cần được làm rõ:
1) Vì sao nghị định chỉ cần có thu tiền trong khi luật nhấn mạnh mục đích sinh lợi?
2) Tiền góp xăng, chia phí cao tốc có bị coi là thu tiền để phạt hay không?
3) Căn cứ luật nào cho phép hạn chế giao dịch dân sự tự nguyện nếu không chứng minh được bản chất kinh doanh?
Quản lý nhà nước là cần thiết. Nhưng nghị định phải nằm trong khuôn khổ luật, và luật phải phù hợp Hiến pháp. Khi một khoản tiền nhỏ có thể dẫn đến mức phạt gấp hơn trăm lần, việc đặt câu hỏi về căn cứ, tính cần thiết và tương xứng không chỉ là quyền của người dân, mà là yêu cầu bắt buộc đối với một hệ thống pháp luật minh bạch và công bằng.
Theo thông tin chính thức, lỗi được xác định là xe ô tô không kinh doanh vận tải hành khách nhưng chở người có thu tiền. Tuy nhiên, Luật Đường bộ 2024 (khoản 4, 5 Điều 56) quy định kinh doanh vận tải là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi. Có thu tiền và nhằm mục đích sinh lợi là 2 hành vi khác nhau trong pháp luật. Một chuyến đi sẵn có, còn chỗ, nhận góp tiền xăng hoàn toàn có thể không mang bản chất kinh doanh. Ngược lại, việc tìm khách, nhận đặt chỗ, ấn định giá mới thể hiện rõ mục đích sinh lợi.
Nghị định 238/2025/NĐ-CP lại mở rộng tiêu chí thành “chở người có thu tiền hoặc ký hợp đồng, nhận đặt chỗ”, tạo ra khoảng trống pháp lý đáng chú ý. Nếu đã xác định không kinh doanh vận tải, căn cứ nào ở cấp luật để cấm một cá nhân tự nguyện chia sẻ chi phí trên tài sản của mình? Hiến pháp (Điều 14) và Bộ luật Dân sự đều khẳng định quyền dân sự chỉ bị hạn chế theo quy định của luật, trong những trường hợp cần thiết. Hiện chưa có điều luật nào cấm rõ ràng việc góp tiền xăng giữa những người cùng đi.
Ngay cả khi chấp nhận cần quản lý kinh doanh trá hình, mức phạt 12-14 triệu đồng và trừ nửa số điểm GPLX cũng đặt vấn đề về tính tương xứng. Hành vi không quá tải, không vi phạm tốc độ, không gây mất an toàn giao thông, chỉ nhận 100.000 đồng, lại đối mặt chế tài nặng. Luật Xử lý vi phạm hành chính yêu cầu xử phạt căn cứ tính chất, mức độ, hậu quả và nghĩa vụ chứng minh của cơ quan chức năng.
Ba câu hỏi cần được làm rõ:
1) Vì sao nghị định chỉ cần có thu tiền trong khi luật nhấn mạnh mục đích sinh lợi?
2) Tiền góp xăng, chia phí cao tốc có bị coi là thu tiền để phạt hay không?
3) Căn cứ luật nào cho phép hạn chế giao dịch dân sự tự nguyện nếu không chứng minh được bản chất kinh doanh?
Quản lý nhà nước là cần thiết. Nhưng nghị định phải nằm trong khuôn khổ luật, và luật phải phù hợp Hiến pháp. Khi một khoản tiền nhỏ có thể dẫn đến mức phạt gấp hơn trăm lần, việc đặt câu hỏi về căn cứ, tính cần thiết và tương xứng không chỉ là quyền của người dân, mà là yêu cầu bắt buộc đối với một hệ thống pháp luật minh bạch và công bằng.
